Eind in zicht voor de echte Zeeuwse mossel van het Wad

Zeeuws mosselzaad wordt in de Waddenzee opgekweekt en dan weer opgeschraapt. Mag dat in een Europees erkend natuurgebied?Door Marieke Aarden..

In 2005 werd de mechanische kokkelvisserij in de Waddenzee verboden wegens de vernietigende werking op de Waddenzee, die wordt gerekend tot de toptien op de wereldranglijst van getijdenatuur. Wacht de mossel(zaad)visserij nu eenzelfde lot?

Volgende week doet de Raad van State uitspraak over de mosselvisserij in de Waddenzee. De vissers verzamelen eerst het mosselzaad, dat vervolgens rijkelijk wordt gespreid over percelen in de Waddenzee. Enigszins op grootte worden de mosselen losgetrokken van hun bank en naar de Oosterschelde gebracht. Het heldere water van de Oosterschelde wast het wadslib weg, zodat zandvrije mosselen uiteindelijk als de trots van Zeeland naar de winkel kunnen.

Elk jaar vechten de Waddenvereniging en Vogelbescherming Nederland de vergunningen aan die het ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (LNV) aan de mosselvissers verleent. Volgende week spreekt de Raad van State zich uit over de principevraag of mosselvisserij in dit natuurgebied acceptabel is.

‘We willen de mosselvissers niet uit de Waddenzee verjagen, maar het moet wel een stuk duurzamer’, zegt Hidde van Kersen, directeur van de Waddenvereniging.

Nederland negeert de Europese natuurrichtlijnen. Elk EU-land heeft voor het Europees ecologische netwerk leefgebieden aangewezen voor bijzondere vogels, dieren en planten. Zo heeft de Waddenzee de hoogste beschermingsstatus doordat er jaarlijks 10 tot 12 miljoen vogels korter of langer verblijven. De eidereend en de toppereend zijn voor hun voedsel op mosselen aangewezen. In 2002 verhongerden tienduizenden eidereenden, door mosselvisserij in combinatie met weinig mosselzaadval.

Omdat de eidereend en de toppereend in aantal achteruitgaan, heeft de EU Nederland opgedragen deze soorten voor verdere neergang te behoeden. Herstel is mogelijk door oude en jonge mosselbanken te laten groeien.

‘Maar die banken krijgen geen kans door de intensieve mosselvisserij waarbij in het voorjaar 59 procent van het bestand wordt weggevist en in het najaar nog eens 21 procent’, zegt dr. Bruno Ens van Vogelonderzoek Nederland (Sovon). Zestig schepen halen 20 miljoen kilo mosselen uit de Waddenzee.

Mosselbanken, vergelijkbaar met koraalriffen, vormen ecosystemen waaraan allerlei leven kit, zoals zeesterren, zeeanemonen, zeepokken, slakken, kreeftachtigen, tweekleppigen en wieren. Tot tien jaar geleden werden mosselbanken die bij eb droogvallen, leeggevist. Dat mag niet meer, maar op de met rust gelaten platen is geen herstel gesignaleerd. De mosselen worden nu gehaald van de instabiele banken, die permanent onderwater staan omdat ze in de diepere geulen liggen.

‘Vissers moeten leren de bulk van de mosselen te kweken in loodsen aan de wal en kwaliteitsmosselen moeten uit de Noordzee komen’, zegt Linze Hofstee van de actiegroep Stichting Wad. ‘Mosselvissers hebben nooit veel moeite gedaan, omdat ze de Waddenzee bijna gratis krijgen van LNV. Het is gewoon boeren op mosselakkers in het kaal geschraapte wad,’ zegt Hofstee.

Vijf experts, onder wie Waddenecoloog dr. Bruno Ens van Stichting Vogelonderzoek Nederland en bioloog dr. Theunis Piersma van de universiteit Groningen, onderzochten de rapportage die de visserijsector opstelde om hun vangst te legitimeren.

De mosselzaadvisserij is niet schadelijk voor het Waddenecosysteem, zegt de mosselsector. Mosselzaad dat al in de Waddenzee is, wordt slechts verzameld en elders in de Waddenzee op kweekbanken uitgezaaid.

Dat is maar een deel van het verhaal, vindt Ens. ‘Als de mosselen groot genoeg zijn, worden ze geoogst voor consumptie. De totale biomassa in de Waddenzee wordt kleiner. Er is dus wel degelijk een effect op het ecosysteem.

‘Ik was verbaasd dat er tegen de kokkelvisserij werd gefulmineerd en dat er minder ophef was over de mosselvisserij, terwijl die een veel grotere invloed heeft op het ecosysteem.’

Ens heeft drie verklaringen. ‘De kokkelsector was tamelijk nieuw vergeleken bij de mosselsector die al 55 jaar in de Waddenzee actief is. De kokkelsector werkt met grote schepen en omdat de kokkels uit de droogvallende platen worden gehaald, laat dat veel zichtbare sporen achter. Mosselen worden opgevist van de banken onderwater en daar merkt men minder van. Bovendien lusten Nederlanders zelf wel een mosseltje en eten ze geen kokkels.’

De mosselsector poogt nieuwe wegen in te slaan, zegt mr. Hans van Geesbergen van de Producentenorganisatie voor de mosselcultuur. Een alternatief voor de mosselkweek op de percelen is de kweek aan kabels en touwen. Deze hangcultures hebben als voordeel dat de zeebodem niet wordt omgespit, zodat het bodemleven gespaard blijft.

Aan de ingang van de Waddenzee bij Den Oever wordt geëxperimenteerd met zaadvanginstallaties. Op netten, opgehangen aan een groot raamwerk van palen, groeit de mossel. In de haven van Den Oever liggen lange buizen, waarin de mossellarven worden verzameld. Het zijn pogingen om vat te krijgen op de mosselkweek.

Van Geesbergen vindt dat de natuurorganisaties het onmogelijke vragen met hun verzoek ook de instabiele mosselbanken met rust te laten. ‘Eigenlijk willen ze dat we uit de Waddenzee verdwijnen. Maar ook als er alternatieven zijn, kunnen we de Waddenzee niet missen. Kweek in de Noordzee is veel te duur.’

Meer over