Eigenzinnig en actief filmregisseur

Regisseur en producent Wim Verstappen stond aan de bakermat van de na-oorlogse, Nederlandse filmindustrie. Zaterdag overleed hij, op 67-jarige leeftijd....

Jan Pieter Ekker

'Op mijn graf staat straks Blue Movie gebeiteld.

Niet op het uwe', luidde de repliek van regisseur Wim Verstappen, toen hij in 1971 samen met Pim de la Parra bij de filmkeuring moest verschijnen. Een commissie had het gewaagd de Pim & Wim-film Blue Movie af te keuren, waarin de erectie van Hugo Metsers en een al even blote Carry Tefsen te zien zijn. Ter verdediging schreef Verstappen een lijvig rapport, met een inventarisatie van de porno die in Nederland te koop was, verwijzingen naar De toekomst der religie van Simon Vestdijk, en een betoog dat Blue Movie voor alles gezien moest worden als een serieuze stelling over de grenzen van de seksuele vrijheid. De film kreeg een herkeuring, en Blue Movie werd ondanks zeer uitdagende en schokkende beelden van paring en geslachtsorganen toch niet geheel in strijd met de goede zeden geacht.

Verstappen had zijn zin.

Blue Movie, gemaakt om wraak te nemen op de betuttelende overheid, betekende het einde van de filmkeuring. Als een erectie door de beugel kon, wat moest er dan nog wel verboden worden? Het publiek kwam massaal: de film staat met 2.335.301 bezoekers op nummer vijf in de tophonderd van best bezochte Nederlandse films.

Verstappen behoorde tot de allereerste lichting Filmacademiestudenten, met onder anderen Frans van der Staak, Nouchka van Brakel en Ruud van Hemert. Met Gied Jaspers, Nicolai van der Heyde en Pim de la Parra begon hij het filmtijdschrift Skoop. Na drie nummers was het blad al goed voor een rel: op instigatie van de befaamde criticus Van Domburg, aan wie de studenten een pittig stuk hadden gewijd, sommeerde Filmacademie-directeur Peters Verstappen en De la Parra met het blad te stoppen, anders zouden ze van school worden gestuurd. De twee weigerden, onder dreiging van een persrel.

Verstappen en De la Parra richtten samen productiemaatschappij Scorpio Films op, met een dollarteken in plaats van de S, als verwijzing naar de grootse dingen die zouden komen. Met twintig onbelichte filmrollen, die ze door een vergissing in de budgettering hadden overgehouden aan een door het ministerie van Cultuur gesubsidieerd filmpje, maakten zij in 1966 binnen een paar weken, met een minimaal budget hun eerste lange speelfilm De minder gelukkige terugkeer van Joszef Katar het land van Rembrandt. In Cannes oogste de provo-film lof van Jean-Luc Godard.

Verstappen en De la Parra gingen in hoog tempo door met filmmaken, moderne zedenschetsen, niet zelden met veel blote borsten en billen wat bijna altijd goed was voor veel publiciteit. De bekendste zijn Dakota, Alicia (waarin wordt gemasturbeerd met een Coca Cola-fles), en Wan Pipel, die in 1976 tot een breuk tussen regisseur De la Parra en producent Verstappen leidde. Pim vertrok naar Suriname; Wim maakte nog de Vestdijk-verfilmingen Pastorale 1943, misschien wel zijn beste film, Het verboden bacchanaal, en het publiekssucces Grijpstra en De Gier, met Rijk de Gooyer en Rutger Hauer als Amsterdams politieduo. Het matige vervolg De Ratelrat was in 1987 zijn laatste productie.

In 1995 kreeg Verstappen de Cultuurprijs van het Nederlands Film Festival. Volgens het festivalbestuur maakte Verstappen niet alleen een aantal belangwekkende en uitzonderlijke films, maar bemoeide hij zich bovendien altijd zeer actief en eigenzinnig met de filmculturele politiek. Verstappen was onder meer mede-oprichter van het Genootschap van Nederlandse Speelfilmmakers, lid van de Raad voor de Kunst en medeoprichter en voorzitter van de Nederlandse Filmdagen, de voorloper van het Nederlands Film Festival. Nadat hij de 'ouwelullenprijs' in ontvangst had genomen, memoreerde Verstappen 'de merkwaardige manier' (lees: na een motie van wantrouwen) waarop hij in 1989 was vertrokken als festivalvoorzitter Verstappen nam nooit een blad voor de mond.

Vorige maand was hijnog bij de presentatie van het Boekman-themanummer over de Nederlandse film, waarvoor hij zelf een helder pleidooi had geschreven om medewerkers aan een film te belonen telkens als hun werk gebruik wordt. Op geheel eigen wijze informeel, op het nonchalante af nam hij het eerste exemplaar in ontvangst. Aan het eind van de avond reageerde hij positief op het verzoek om volgend jaar, als het Nederlands Film Festival 25 jaar bestaat, iets te doen met de andere oprichters, directeuren en bestuursleden. Zaterdag stierf Verstappen aan de gevolgen van kanker. Hij werd 67 jaar.

Meer over