Eeuwig op zoek naar een vader

'Met al dat geld dat ik ooit heb uitgegeven, kon je legio mensen in Afrika van de hongerdood redden.' Emanuelle revisited, of: de omgekeerde carrière van seksdiva Sylvia Kristel....

KUT, zegt Sylvia Kristel. Kut, kut, kut. Op die vanzelfsprekende, quasi-nonchalante toon waarmee iemand ding-dong zegt. Of piëdestal. 'Kijk, die blaadjes lijken toch precies kut, vind je niet?' Haar zeegroen-parelmoer gelakte nagel cirkelt voor een schilderij met als titel Sorry, we're closed: vrouwengezicht met een plastic gesp op de mond geplakt. Het stangetje van de gesp staat omhoog. 'Wie heeft dát nou weer gedaan? Géén erecties hier.'

Respons blijft uit in de expositieruimte zonder bezoekers. Een deur piept, de koffieverkoper gaapt in de omlijsting van zijn buffet. Dan tikt de groene nagel het stangetje in de gesp omlaag. Gesticht gaan we lunchen.

Met bril is ze een lerares Frans voor wie je je best doet. Met sigaret een hypernerveuze actrice tussen de filmopnamen door. Haar hoofd en armen bewegen onophoudelijk boven de kaaskroketten en de vol-au-vent alsof er iets los zit dat op neerstorten staat. Maar haar wil is vuurbestendig: alléén alcoholvrij bier - brilletje op, even controleren. Want laatst nam ze een paar slokken en werd haar hoofd rood als een trostomaat; had de ober zich in het etiket vergist. Dan word je spuugberoerd, met Refusal in je body. Niet drinken. Schílderen!

O ja, als het rijtje van Hoogezand-Sappemeer tot Oude Pekela kent Kristel stoeten Hollandse acteurs en actrices die óók allemaal zo schattig aan het schilderen geslagen zijn. Maar er is één verschil met al die anderen, hè: Sylvia Kristel (1952) begon als kind al. Na een vechtpartij in het hotel van haar vader in Utrecht (allebei weg). Een veehandelaar die met de ober op de vuist ging. Die greep een mes, zodat een fontein van bloed de schemerlampjes onderspatte. 'Ik kreeg van m'n moeder een verfdoos in handen gedrukt om het bloed te camoufleren dat er maar niet meer af ging. Daar heb ik toen mooie roosjes van gemaakt, op die lampenkappen. Prachtige roosjes.'

Cultureel centrum Luchtbal, genesteld in een weinig opbeurend deel van Antwerpen, heeft tot deze ochtend nog geen doek, geen tekening uit Kristels reeks vrouwenportretten verkocht. Het lijkt haar amper te verbazen. Ze is immers geen Marlene Dumas. Ze kent haar technische beperkingen, 'ik schaam me er soms voor', ook al zag haar ex-geliefde Hugo Claus destijds haar mogelijkheden; haar vaste hand van aquarelleren.

En heeft ze niet samen met de diep betreurde Roland Topor een boek (oplage: 26 stuks) gemaakt vol wrede tekeningen? Een zeldzaam werk geïllustreerd van Willem Frederik Hermans die graag over haar vaderde? 'Als je bekend bent, is schilderen toch handig meegenomen?'

'Ik was al lang bij Hugo weg toen hij me opzocht in Los Angeles, waar ik leefde in een roes van drank en coke en rock 'n' roll. En hij maar op me inpraten. Dat was toch geen leven, met al dat gezuip? Een treurige tocht langs ontwenningsklinieken, dus oké, alle meubels het huis uit, drie schildersezels aangeschaft en een rubberen tegelvloer laten aanleggen waar je makkelijker de verf van af kon halen. Tenminste, dat dácht ik. Maar je kon er zo lekker met je stoel op wieltjes over glijden.

'Ik woonde in The Colonial House, op de tweede verdieping. Jamie Lee Curtis was m'n bovenbuurvrouw, de Franse rocker Michel Polnareff zat op de eerste en op zes hoog woonde Bette Davis. Hollywood-feestjes heb ik gek genoeg maar weinig bezocht. Dat komt, ik was eens ergens waar ook die Engelse jongens van Monty Python aan het uitspatten waren. Op zoek naar de wc stap ik een kamertje binnen waar Keith Richard een shot aan het zetten was. Ik dacht: o boy, ik moet hier weg.

'Aan dat griezelige roken van cocaïne heb ik ook nooit meegedaan. Een vriend van me, psychiater nota bene, kwam bij mij thuis free basen - in een klerenkast. Want hij had angsten, dacht dat hij achtervolgd werd en wilde zich verschuilen. Ik zeg: dat is leuk, maar wil je niet met die vlammenwerper in mijn klerenkast stappen, svp? Toevallig had ik mijn advocaat op bezoek en ik zeg tegen hem: hij is joods, jij bent joods, wees nou maar z'n moeder en stuur hem op het rechte pad. Let's do it, kom er maar uit.

'Snuiven, veel heb ik gesnoven. Meer om langer nuchter te blijven. Als je een halve fles wodka op hebt, dan neem je een snuif en heb je het gevoel dat de dag opnieuw begint. Word je hyperactief. Mijn ware ziekte is alcoholisme. Maar nu geen hard liquor meer, omdat dat zeker bij vrouwen na hun 25ste wel erg tekent. Gelukkig ben ik ijdel, anders zou ik zalig in de goot zitten en roepen: geef die fles eens door!

'Toen ik werkte, had ik minder behoefte aan drank en van de verzekeringsarts kreeg ik meestal wel een kalmeringsproduct. Voor de concentratie. Dat maakt verschil, omdat ik zo'n zenuwenlijer ben en dat kan natuurlijk helemáál niet, als je bijvoorbeeld een film over Mata Hari draait, of Lady Chatterley's Lover waarvan ook de critici vonden dat ik een échte acteerprestatie had geleverd.'

Haar dagelijkse dosis Seresta is inmiddels verruild voor een reep chocola (voorkeur: hazelnoot), sinds de laatste draaidag van Amsterdam Tale waarin Kristel de eigenaresse van een escortclub speelt. 'Dorna van Rouveroy, de vrouwelijke regisseur, heeft zes jaar aan het script gewerkt. We hebben gedraaid in Yab Yum en dat was heel leuk. Theo van Heufft, de directeur, is een lieve, beschaafde man. Wij kwamen 's morgens om zeven uur binnen als de schoonmaakploeg nog bezig was en soms vond je tussen de kussens nog een paar condooms.'

Nee, niet de hoerenmadam als vergane glorie; dik wijf met een sigaret in de mondhoek. Je kunt er ook een heel elegante zakenvrouw van maken! Zakenvrouw? Godlof was ze ongeschikt om het hotel van haar vader over te nemen. Pijn in rug en voeten, als serveerster. Haar vader, ex-orkestleider, ging wonen met een vrouw van lichte zeden. Gek eigenlijk dat haar carrière ook met een bordeel begon. Nou ja, een proefopname zou het worden. In Parijs. Jacques Charrier, toen nog getrouwd met La Bardot, liet haar overkomen. Die vond dat zij Miss Cinema van Utrecht had moeten worden.

'De hele film ging natuurlijk niet door. Wel beleefde ik een romance met Charrier. Er ingetuind, wat heet. Toch even vanuit Parijs Pim en Wim gebeld over wie de kranten vol stonden. Ik zei tegen Pim: ''Waarom ontdek je mij niet?'' Ik wilde niet met lege handen terugkomen. Filmster worden. Je hebt een gevoel dat intuïtie heet en dat bracht me na het Franse avontuur bij Pim de la Parra die mij eigenlijk wel geestig vond, zo niet gek.'

Vrijen onder de douche ging haar voor de camera trouwens makkelijker af dan een gênante tekst uitspreken. Niet voor de poezen was haar filmdebuut, waarbij Kristel viel op de vrouwelijke castingdirector die getrouwd bleek en die zei: 'Nee kind, jij bent niet lesbisch en ík ook niet.' En: 'Waarom ga je niet eens bij mijn man op bezoek?' Zo werd Sylvia Kristel huurder, en later de geliefde van Hugo Claus: miss TV Europa '72 - 10 duizend pond en een Mercedes 350 SEL rijker, die ze weer inruilde voor geld - 'jaja, ik moet mijn memoires schrijven. Levert weer een centje op.'

'Dat bloot in Emanuelle ging nog wel, tot een scène met een bokswedstrijd waar ik zogenaamd als prijs aan de winnaar werd gegeven. Zijn we aan het repeteren, voel ik me daar toch een stijve tussen m'n dijen. Dus ik zeg: stop onmiddellijk! Ik had mijn onderbroek nog aan natuurlijk en ik zei: ik ben niet van plan die uit te trekken. Ik doe niets zonder onderbroek. Ik heb er zelfs een tweede onderbroek overheen aangetrokken, voor de zekerheid. Hoe moet je jezelf anders duidelijk maken tegenover zo'n enthousiasteling?

'Dat gedoe op de filmset heeft me een tijdje frigide gemaakt. Soms walgde ik ervan om me zo te exhibitioneren. Toch viel het wel mee en dat komt, om met Willem Frederik Hermans te spreken, doordat het zelfs bij de meest gewaagde liefdesscènes lijkt alsof ik een onzichtbaar Volendams kapje draag. Wat niet echt geil, niet echt erotisch is. Alsof ik als kostschoolmeisje nog altijd een soort kuise tante op de achtergrond heb. Zo is het ook. Dat was ook het succes van de Emanuelle-cyclus: geen overduidelijke sexy figuur met grote tieten en zwoele lippen.'

Een kwart eeuw na de eerste Emanuelle hebben Kristels geschilderde dames in elk geval één eigenschap gemeen: ze zijn jong. 'Misschien is dat wel een manier om je ouder worden te verwerken. In plaats van in de spiegel te kijken, schilder ik het gewenste beeld op doek.

'Ik maak me wel eens zorgen over de aftakeling, maar ik heb nog niks laten liften. Ik ben nogal een schijterd wat betreft operaties. Ik heb zelfs geen gaatjes in m'n oren. Maar stel dat je verschrikkelijke rimpels krijgt, een hangkin. Dat je dan op je vijftigste zegt: hatsikidee. Ik heb eens aangeboden gekregen om m'n tieten te laten liften. Door Menachem Golan, de producent van Canon die alle bioscopen in Europa had opgekocht en toen door Crédit Lyonnais is ingestort. Die wilde wel betalen, want de boel begint te hangen, zei de man. 'Ik zeg: hangen? Dat is dan wel de wet van de zwaartekracht, klaar! En ik wil wel eens wat anders dan steeds weer met die tieten voor de dag te komen. Oké: het hangt. En het hangt perfect. Nou is men wel ver gevorderd met de stofzuigermethode of hoe dat heten mag. Ik hoef maar een schilderij of wat aan te bieden en ik krijg die operatie al. Nou nee, toch maar even niet.

'IK KAN moeilijk beslissingen nemen. Ik ben een weegschaal. Ik ben altijd gevallen voor het doordrammerige, dominante type - iemand die beslissingen voor je neemt.' Zo'n man was ex-paperazzo Philippe Blot, haar laatste echtgenoot. Aan hem dankt ze een diepe depressie. Het schitterende landschap van de Cote d'Azur ten spijt. 'Ik kwam m'n bed niet uit. Hij heeft me financieel totaal uitgekleed, net als zijn moeder.

'Toen ik hem leerde kennen, was hij een handige jongen. Hij wilde een film maken, In de schaduw van het zandkasteel geheten. Al ons geld ging in die film. Vrienden hebben hun Indonesisch eethuisje verkocht om hun laatste centen in die film te steken. Die zijn ze kwijt, verschrikkelijk. Maakt Philippe niks uit.

'Bij mijn huis in Ramatuelle stonden prachtige paars-blauwe hortensia's. Mijn Indonesische vriendin zei: hortensia's brengen ongeluk. Met bloedend hart heb ik ze laten weghalen; om haar gunstig te stemmen, zodat de transactie zou doorgaan. Dat heeft natuurlijk niet mogen baten... Het schiet me nu ineens te binnen dat mijn moeder is geboren in de Hortensiastraat, in Hilversum. Dus wat wíl je!

'Sinds dat debacle word ik nog steeds door een Nederlandse schuldeiser achterna gezeten. Elke keer als ik een rolletje ergens heb, in een soap zelfs, hangt z'n advocaat aan de lijn. We hebben 't over drie ton of zo. Philippe had nog drie huizen in Saint Tropez. Met inboedel en al geveild, want op het laatst bedacht hij dat ik toch nog wel carrière zou kunnen maken in Hollywood. Dus naar Hollywood verhuisd. Hij vond: bij Amerikanen moet je het breed laten hangen, die moet je imponeren om wat te bereiken. Dus in dure auto's rijden. Maar in Hollywood zitten ze heus niet ongevraagd op Europeanen te wachten.

'Na zes maanden leuren in Amerika moesten we 's nachts het hotel uit sluipen, zonder te betalen. Frankrijk kon hij niet meer in, dan zou hij in de cel komen. Hij zei: je bent zo geliefd in Spanje, ik ga een groot huis huren in Madrid, we gaan daar films maken. Moest ik weer in een Chanel-pakje mee naar de bank om geld los te peuteren. Had ik geen zin meer in. Ik heb mijn goeie vriend Wim Verstappen opgebeld en hem om een ticket gevraagd, twee grote koffers gepakt en ben opgestapt. En wat doe je als je eenzaam en verdrietig bent? Dan ga je naar je moeder.

'Maar ja, drie weken op de bank bij m'n moeder: daar werd ze knap zenuwachtig van. Ga toch weer schilderijen, zei m'n zus. Maar daar moet je de discipline voor kunnen opbrengen. Die heb ik weer gevonden. Door mijn geliefde, die ook in Brussel woont. Hij gaat nu verhuizen zonder mij, dat is een hard gelag. Maar hij geeft me daarmee tijd om te werken.

'Ik vertrouw mensen te snel. Hugo en ik hebben ooit een huis gekocht in Antwerpen en het geld voor de verbouwing aan een aannemer gegeven. Uiteindelijk bleek er geen rekening betaald te zijn en waren we bovendien het huis kwijt. Een andere keer had ik dollars op een rekening gestort in het belastingparadijs Jersey. Toen ik het geld terug wilde hebben, stuurden ze me een ongedekte cheque.

'Ik ben heel jong bij Hugo weggegaan. Ik was arrogant en zelfverzekerd, ik wilde andere mannen ontdekken. Een ontzettende stomme zet, maar als je alles van tevoren weet, is er geen moer aan. Hugo was een Romeinse god. Ik kon erg met hem lachen. Hij ging twee per dag uit eten, dat was voor Nederlandse begrippen iets ongekends. Ik heb geprobeerd hem terug te krijgen. Dan ging ik bij hem logeren in Gent. Of hij kwam bij mij in L.A. We kwamen er achter dat we veel van elkaar hielden, maar dat het vlammetje niet meer aan te wakkeren viel.

We zien elkaar veel; als je samen een kind hebt, schept dat een band. Wij waren Marilyn Monroe en Arthur Miller. Arthur, onze zoon, is 23 en goochelt met frisdranken in de coffeeshop van m'n zuster. Zij zorgde samen met mijn moeder voor het kind als ik in het buitenland was. Eerst reisde hij met me mee. Later zag ik Arthur alleen in vakanties.'

Toen haar zoon klein was, hadden al 350 miljoen mensen de Love goddess of the seventies gezien; hoe reageert een kind wanneer zijn moeder ontbloot in erotische speelfilms optreedt, op commentaar uit zijn omgeving? 'Ik heb geregeld dat hij van zich af kan bijten', zegt ze, het resterende brood verkruimelend dat nog niet in haar slanke vingers verkruimeld is. 'Door hem op karateles te sturen.'

'Scholen zijn trouwens aan hem niet besteed. Maar hij heeft nu met succes auditie gedaan bij Herman van Veen. Voor een hoofdrol in De Nachtvlinder die dit jaar in première gaat. Als die acteurscarrière misgaat, kan hij altijd nog bedrijfsleider worden in de coffeeshop van m'n zuster. Hugo bemoeit zich weinig met zijn zoon. Ze houden alle twee niet van telefoneren. Als ze elkaar zien en er zijn anderen bij, dan wordt het gauw grappen maken, lachen.

'Arthur was een jaar of vier toen ik weggging. Filmen met Depardieu en Piccoli in een gat ergens in de Elzas. Ik kreeg in Parijs ook nog een huwelijksaanzoek van Roger Vadim. Die wilde investeren in de paardenrennen, zodat hij nooit meer hoefde te werken. Ik zei: zoek maar een ander.

'FILMEN geeft iets van familiegevoel. Dat je samen bezig bent met een baby. Je bent niet alleen. Vroeger kon ik al helemaal niet tegen alleen zijn, in dat hotel van mijn ouders was ik dat veel te vaak. Alleen op je kamer ontbijten, want we hadden allemaal last van ochtendhumeur. Op de set eet je met elkaar, er onstaan romances. En dan is het hup, abrupt voorbij. Je krijgt geen kerstkaart of niks. Behalve toen ik iets had met Ian McShane. Met hem zat ik in The iron mask, een kostuumfilm met Rex Harrison die ook voor mij viel, Olivia de Havilland, Ursula Andress en die jongen Bridges. Het was meteen raak.

'Ik dacht: na de film is het uit, maar nee. McShane heeft vrouw en kinderen voor mij verlaten. Dat was niet de bedoeling. We zijn nog drie jaar samen geweest. Geweldig acteur, groot gevoel voor humor. Maar een ongelofelijke zuipschuit. Dat huwelijk was meer Who's afraid of Virginia Woolf: veel verbaal geweld, vechtpartijen. Geen succes. Maar ik heb wel goed Engels leren spreken door die jongen.

'Mijn kortste huwelijk was met Alan Turner, de Amerikaan. Heeft maar vijf maanden geduurd. Ik had hem ontmoet tijdens een bijeenkomst van Amnesty International in Los Angeles. Want ik dacht nog: als je aan een goed doel geeft, kun je dat aftrekken van de belastingen. Alan Turner was een soort grote Groucho Marx, zwartgrijs, heel charmant. Het ging zó snel. Z'n kinderen hadden beslist: jullie trouwen. Oké, zei Alan, we doen 't als iedereen in het vliegtuig past.

'Maar ja, te veel gedronken, te veel gesnoven. Enfin, we zijn goeie vrienden geworden in plaats van echtelieden.' En daar was nog tomboy Gigi, ontmoet op Malta 'en het leek alsof we elkaar al jaren kenden'. Gigi's moeder, nog maîtresse van Mussolini geweest, had een huwelijksleven met oliemiljonair Getty en Gaston van de Gilette-scheermesjes achter de rug; dochter Gigi was paardengek. Kristel schilderde haar liefde: amazone die hindernis neemt, 'nu succesvol scenarioschrijfster in Hollywood'.

Decadent? 'Dat was het feestje dat ik voor Olivia de Havilland heb gegeven in Wenen waarop er in een avond voor 18 duizend dollar doorging. Met al dat geld dat ik ooit heb uitgegeven, kon je legio mensen in Afrika van de hongerdood redden. Je moet me maar geen vragen stellen over geld.' De tijd is voorbij dat ze 'de beest kon uithangen' ofwel: heuvels kleren kocht. Ze heeft een omgekeerde carrière gemaakt: op straat in Brussel wordt ze niet meer herkend, alleen in Japan is haar ster niet verbleekt. Elk jaar vereert een Japanse film-crew 'Emanuelle' met een bezoek.

'Waar ik ben uitgejouwd door Franse feministen en Simone Weil niet met mij op de foto wilde, ben ik in Japan ingehaald als heldin omdat Emanuelle in een scène op haar echtgenoot plaatsneemt.' De rieten Emanuelle-stoel troont als relict in haar Brusselse appartement. De tv staat er bijna continu aan. Weldra bezoekt ze haar dementerende moeder in het bejaardentehuis in Utrecht. 'Vroeger bleef ik daar slapen, maar dat hebben ze liever niet meer. Het blijkt dat zij dan drie weken nodig heeft om weer in haar ritme te komen.

'Met een beetje geluk kom ik in het Rosa Spierhuis terecht', zegt ze. 'Maar dan moet ik nog veel schilderijen verkopen. En die gaan niet erg hard. De prijzen liggen ook te hoog. Ik ga maar eens een landschapje proberen.'

Ergens spijt van? 'Van die keer dat het roddelblad Privé een verzonnen verhaal afdrukte dat mijn vader mij zou hebben verkracht. Terwijl ik met drie glazen cognac op alleen maar had verteld hoe geweldig hij was.

'Ik heb erg onder de scheiding van mijn ouders geleden. Mijn vader is alweer tien jaar dood. Hij deed aan zweefvliegen, golfen, was kampioen kleiduivenschieten en een bijzonder muzikaal talent. Eigenlijk ben ik m'n hele leven op zoek geweest naar een sterke vaderfiguur. Ik val op oudere mannen. Mijn vriend is zo iemand. Hij doet de was voor mij. Kookt voor mij. Maar wil dat niet weten. Want toen ik dat tegen een Vlaams blad had gezegd, hadden we een week lang ruzie. Hij is streng. Er mag niet over hem gesproken worden. Ik sta onder curatele, nou en of.'

'Kijk' Met een brede zwaai trekt ze haar keukenkastjes open. Geen pannen, geen keukengerei. In plaats daarvan openbaren zich dozen. Schoenendozen vol bonnetjes. En ordners, rijen met ordners. Ze kijkt alsof zojuist een surrealistisch kunstwerk is onthuld. Haar meesterwerk.

De droom is voorbij, La Kristel heeft haar leven op orde.

Meer over