AnalyseSterftecijfer coronavirus

Eerste dode in Nederland, maar wat is eigenlijk de kans om aan corona te overlijden?

De nieuwe besmettingen in Nederland lijken zich te concentreren in Noord-Brabant. De inwoners wordt geadviseerd bij klachten thuis te blijven. Vergeleken met andere landen ligt het sterftecijfer in ons land laag. Waardoor ontstaan de grote verschillen?  

Goedbedoeld advies bij de huisartsenpraktijk van Florien Sengers en Gijs Schoenmaker.  Beeld null
Goedbedoeld advies bij de huisartsenpraktijk van Florien Sengers en Gijs Schoenmaker.

Het coronavirus heeft zijn eerste dode geëist in Nederland. Vrijdag overleed in Rotterdam een 86-jarige man uit Hoeksche Waard aan de gevolgen van het virus. Later op de dag maakte gezondheidsdienst RIVM bekend dat het aantal bevestigde gevallen in ons land is gestegen tot 128. Het RIVM heeft inwoners van de provincie Noord-Brabant geadviseerd om bij verkoudheid, hoesten of koorts thuis te blijven.

Van het grootste deel van de coronapatiënten in Nederland is de bron bekend. De meesten zijn in Italië geweest of hebben contact gehad met een bevestigde patiënt. Maar van de patiënten bij wie geen besmettingsbron bekend is of van wie die nog wordt onderzocht, komt het merendeel uit Brabant of heeft een link met deze provincie. Daarom adviseert het RIVM Brabanders die klachten hebben thuis te werken, niet bij anderen op bezoek te gaan, of naar plekken te gaan waar veel mensen samen komen.

Sterfte

Wereldwijd zijn meer dan 100 duizend mensen besmet met coronavirus. Tot nu toe zijn 3.400 patiënten eraan gestorven. Hoe groot de kans is op sterfte na besmetting kunnen wetenschappers nog steeds niet goed zeggen. De schattingen lopen uiteen van 1 op 30 tot amper 1 op 200. 

Donderdag maakte WHO-topman Tedros Adhanom Ghebreyesus bekend dat tot dusver 3,4 procent van alle coronapatiënten aan het nieuwe virus is overleden. Dat is beduidend meer dan de aanvankelijke schatting van de WHO: ongeveer 2 procent sterfte. Het zou nogal wat betekenen: bij een pandemie waarbij 40 procent van de wereldbevolking besmet raakt, zouden wereldwijd meer dan 100 miljoen mensen overlijden. Dat is meer dan alle Duitsers en Nederlanders bij elkaar.

Maar waarschijnlijk zit Ghebreyesus te hoog. De WHO-bestuurder kreeg zijn percentage door het aantal overledenen te delen door het aantal bevestigde patiënten. In werkelijkheid zitten daarbij, naar kenners aannemen, onevenredig veel zwaar zieke patiënten: die duwen de sterfte omhoog.

‘In China hanteerde men aanvankelijk een zeer hoge drempel voor wie men meerekende als casus’, zegt hoogleraar virologie Marion Koopmans (Erasmus MC). ‘Je moest koorts hebben en zelfs een longontsteking. Dat geeft een hoger overlijdenspercentage dan wanneer je ook de mensen meerekent met heel milde klachten.’

Enorme verschillen

In de praktijk verschilt het overlijdenspercentage sterk per land en per werelddeel. Afgaande op de huidige cijfers, overlijdt in Azië tot dusver 3,5 procent van de patiënten, in de VS 4,5 procent en in Europa 2,5 procent. Als Italië niet wordt meegerekend (overlijdenscijfer 3,8 procent), dan slinkt het Europese sterftecijfer naar een minder verontrustende 0,7 procent.

null Beeld null

Zulke enorme verschillen zijn normaal bij een nieuwe uitbraak, zegt hoofd infectieziektenbestrijding Jaap van Dissel van het RIVM. ‘In de VS brak de ziekte door in een verpleeghuis. Daar zie je dan in korte tijd meer sterfgevallen en dat drukt op de statistieken. In Nederland zien we veel besmettingen bij mensen die in Italië zijn geweest, voor werk of wintersport. Gezonde, reizende en skiënde mensen, van wie je mag verwachten dat de sterfte zal meevallen.’

Uiteindelijk houdt hoogleraar Koopmans er rekening mee dat het gemiddelde sterftecijfer uitkomt op 1 à 2 procent. ‘Omdat we het sterftecijfer ook weer niet zo heel hard omlaag zien gaan. Maar wie weet gaat het meevallen.’ Van Dissel denkt dat de sterfte in moderne landen zoals Nederland lager uitkomt. Het is ‘schatting en speculatie’, benadrukt hij. Maar als hij dan toch een getal moet noemen: ‘Misschien een half procent.’

Ziekenhuis

Dat het overlijdenscijfer in Noord-Italië zo hoog ligt, komt doordat daar meer mensen besmet zijn dan men denkt, vermoeden zowel Koopmans als Van Dissel. Die hebben weinig klachten en ontbreken in de tellingen, met als gevolg dat het sterftepercentage hoger lijkt dan het is. Overigens woedde de ziekte ook in Italië in een ziekenhuis: dat kan de sterfte extra hebben vergroot, zegt Van Dissel.

Er zijn bijkomstigheden waardoor de sterfte in het ene land lager kan uitvallen dan in het andere: hoe gezond de inwoners zijn, hoeveel hart- en vaatziekten men heeft en hoe goed de zorg per land is geregeld. Zo bleek uit een analyse van enkele duizenden Chinese patiënten dat mensen die langer dan vijf dagen wachtten voordat ze medische hulp kregen, 2 procent kans hadden om te overlijden. Van de patiënten die sneller hulp kregen, overleed minder dan 1 procent.

Ook persoonskenmerken maken uit. Van de 70- en 80-plussers overlijdt volgens de huidige cijfers 8, respectievelijk 15 procent aan de ziekte. En volgens Aziatische statistieken overlijdt van alle hartpatiënten met covid 10,5 procent. Bij diabetici is dat 7,3 procent, bij mensen met een chronische ademhalingsaandoening 6,3 procent en bij mensen met een hoge bloeddruk staat de overlijdenskans momenteel op 6 procent.

Aanvulling & verbeteringen

In een eerdere versie van dit artikel stond een tabel met een verkeerd sterftepercentage van Nederland. Omdat dat cijfer niet klopte, is de tabel vervangen.

Kinderen toch ook besmet

Even leek het erop dat kinderen en tieners haast immuun zijn voor het nieuwe coronavirus uit China: bij een analyse van ruim 70 duizend Chinese patiënten bleken amper anderhalf duizend kinderen te zitten. Maar een nieuw, Chinees-Amerikaans onderzoek boort die hoop nu de grond in. Kinderen kunnen de nieuwe ziekte zeker ook krijgen. Wel is de kans dat ze ernstig ziek worden of eraan overlijden buitengewoon klein: amper 1 op 1.000.

De wetenschappers bestudeerden 391 patiënten met covid in de Chinese stad Shenzhen (bij Hongkong). Van de naaste contacten van de patiënten werd zo’n 8 procent besmet. Bij gezinsleden was die kans twee keer zo hoog, en de leeftijd maakte niet uit: ook kinderen liepen het virus op.

Uiteindelijk overleden 3 van de 391 patiënten. Opvallend is dat het herstel bij de meeste patiënten erg lang duurde: ruim een maand gemiddeld. Daar staat tegenover dat een kwart van de patiënten slechts lichte klachten kreeg, zoals verhoging en verkoudheidsverschijnselen.

Het ‘mapje coronavirus’ kan in huisartsenpraktijk Tilburg-Noord weer even dicht
In Tilburg lag de eerste Nederlandse coronapatiënt in het ziekenhuis. De huisartsen draaiden overuren. Nu is het weer iets rustiger, maar wat als de dokters ook in quarantaine moeten?

Gewoon doorwerken
Verpleegkundigen en artsen die met coronapatiënten in contact zijn geweest, moeten gewoon -blijven werken. Deze nieuwe richtlijn publiceerden de Nederlandse Vereniging van Ziekenhuizen (NVZ) en het RIVM donderdag.

Corona in Iran
In wanhopige pogingen de verspreiding van het nieuwe coronavirus in Iran in te dammen, neemt het regime in paniek maatregelen. Tegelijkertijd zou het proberen de ernst van de situatie onder de pet te houden, schrijft Sasha Kester.

Is er te veel aandacht voor het coronavirus?
Het coronavirus zorgde de afgelopen weken voor een waar nieuwsinfarct. Ga je mee in de paniek of moet je deze juist temperen? Welke journalistieke keuzes maak je in tijden van een epidemie? We praten erover met Pieter Klok, hoofdredacteur van de Volkskrant.

Meer over