'Eerst lekker eten, daarna wat cultuur'

Meterslange rijen stonden zaterdagavond in Amsterdam voor musea die overdag bepaaldniet altijd overspoeld worden door belangstelling. De Museumnacht trok dit jaar 26 duizend bezoekers....

'Uitverkocht!' staat zaterdagnacht triomfantelijk op de deuren van musea, en nog blijven mensen buiten in lange rijen staan wachten. De derde museumnacht in Amsterdam bracht zaterdagnacht 26 duizend mensen op de been, en zesendertig musea stelden hun deuren tot 2 uur 's nachts open. Vorig jaar waren het 22 duizend bezoekers in dertig musea.

En daarmee is de museumnacht een wonderlijk fenomeen geworden. Terwijl musea door het jaar heen moeite hebben de felbegeerde doelgroep van 18 tot 35 jarigen binnen te krijgen, moeten ze tijdens de museumnacht bezoekers tegenhouden.

Een museumnacht is één van de middelen die musea de laatste jaren inzetten om zich bekend te maken bij nieuwe doelgroepen. Op het initiatief kwam echter de kritiek dat het te veel gericht is op het feest, niet op de inhoud.

Jeldau Kwikkel, lid van de museumnacht projectgroep, zegt dat juist voor het gevaar 'te plat' te worden is gewaakt. De eerste keer kwamen musea vooral met ideeën voor lezingen, en moest de projectgroep hen overhalen tot 'spannender' programmering. En nu gebeurde het tegenovergestelde. Musea moesten worden tegengehouden anders zouden ze alleen maar 'spannend' zijn. Het verband met de tentoonstellingen moest voorop staan.

Op enkele uitzonderingen na - zoals het Stedelijk Museum dat vooral een grote boulevard leek - werkt het. Het Joods Historisch Museum heeft bijvoorbeeld schrijvers die joodse teksten voorlezen naast de Chagall tentoonstelling, en toch staat een groep eerstejaars studentes een half uur buiten in de rij. Een aantal jongens uit Utrecht doen hetzelfde voor de tentoonstelling van documentairefotograaf Don McCullin in het fotografiemuseum FOAM. In het voormalige ABN Amro hoofdgebouw de Bazel luisteren tweehonderd bezoekers geconcentreerd naar een forumdiscussie over stadsuitbreiding (Zuidas, Noord-Zuid lijn).

De formule wordt geprezen. 'Kunst met een biertje is gewoon leuker', vertelt een jonge componist. Bezoeker Kees van Twist, tevens directeur van het Groninger Museum, vindt de nacht een bewijs dat 'inhoudelijke interesse in cultuur' bij het publiek aanwezig is. Een 24-jarige vrouw, die nooit in het museum komt, is door de grootscheepse reclamecampagne van sponsor ABN Amro op het idee gekomen: 'Prima avond: eerst lekker eten, en daarna een beetje cultuur.'

Toch blijft de vraag legitiem of de nacht enig lange-termijneffect heeft. Het publieksonderzoek van vorig jaar wijst uit dat slechts 10 procent van de bezoekers terug kwam om de museumnacht-passepartout om te wisselen voor een gratis museumkaartje.

Daarbij is het de vraag of een museumnacht als campagnemiddel buiten Amsterdam en eventueel Utrecht succes kan hebben. Maarten van Os, voorlichter van het gemeentemuseum in Den Haag, vertelt dat het Haagse museumplatform heeft besloten géén museumnacht te organiseren: 'Er wordt wel dik over de bezoekersaantallen gedaan, maar in Rotterdam kwamen maar zesduizend bezoekers. In Den Haag zou het te duur zijn voor wat het oplevert.'

In andere steden wordt daarom naarstig gezocht naar andere middelen. In het Nijmeegse museum het Valkhof en in het Fries Museum in Leeuwarden lokt men het publiek met één vaste dag gratis toegang. Probleem is hier dat er wel méér, maar geen nieuw publiek binnen komt. Het Haags gemeentemuseum hoopt op nieuwe doelgroepen in haar nieuwe museumafdeling GEM met permanente avondopenstelling tot tien uur. In Amsterdam experimenteren het Bijbels Museum en het Joods Historisch Museum deze maand met een donderdagavond-openstelling.

Volgens museumnacht-organisatrice Joke Bosch draagt het succes van de museumnacht echter wel bij aan een veranderende mentaliteit bij musea. Het besef groeit dat de vrije-tijdsector veranderd is. De strijd om nieuwe doelgroepen wordt steeds gewoner gevonden. De discussie hierover binnen musea is volgens haar 'heel scherp', maar steeds minder wordt publiekswerving als aanslag op de inhoudelijke integriteit van het museum gezien. Bosch: 'Het streven is meer publiek, zonder inhoud te verliezen.'

Meer over