Eerst genocide, dan wetenschap

Deze week stuurde Duitsland twintig geroofde schedels uit Berlijnse collecties terug naar Namibië. Een gebaar van goede wil, of het sussen van een kwaad koloniaal geweten?

Duitsland wordt inmiddels vaak geprezen voor de verwerking van zijn eigen oorlogsschuld, maar over de omgang met het koloniale verleden zijn de meningen toch beduidend minder positief.

Deze week zijn 20 schedels van Herero- en Nama-stamleden vanuit Berlijn naar Namibië teruggekeerd. Ze waren met tienduizenden andere stamleden begin 20ste eeuw omgekomen tijdens de nauwelijks bekende Duitse koloniale overheersing in Afrika.

In Namibië is de terugkeer dinsdag met een officiële herdenkingsdag gevierd, en de schedels werden door duizenden aanwezigen op het vliegveld ontvangen. Maar wat vorige week vrijdag in Berlijn het hoogtepunt van een 'verzoeningsbijeenkomst' tussen Duitse en Namibische politici had moeten worden, eindigde uiteindelijk in irritaties en woede.

De redevoering van de Duitse staatssecretaris van Buitenlandse Zaken Cornelia Pieper in de zaal van de Berlijnse Charité-ziekenhuis werd door boegeroep onderbroken. In de zaal met de 73 delegatieleden uit Namibië, onder wie de minister van Buitenlandse Zaken, bisschoppen, nakomelingen en journalisten, stonden ook demonstranten die plakkaten omhoog hielden.

Ze eisten een verontschuldiging voor het Duitse optreden in de koloniale tijd, maar Pieper gebruikte slechts het woord 'verzoening', en de opmerking dat de relaties met Namibië zo goed geworden waren. Het bewijs daarvoor is volgens haar dat de Duitsers de grootste toeristengroep in Namibië vormen. Ze sprak in het Duits, niet in het Engels. Beledigd verliet Pieper nog voor de redevoeringen van de Namibische gasten de zaal.

Diverse Duitse media hebben de summiere politieke betrokkenheid beschreven als typerend voor de Duitse omgang met het koloniale verleden. Geen regeringspoliticus heeft de delegatie officieel ontvangen, de Charité was zelfstandig de initiatiefnemer van de ceremonie.

'Duitsland heeft een uiterst selectief historisch geheugen', schreef bijvoorbeeld de linkse krant Taz. Alle aandacht in de verwerking van het verleden op school en in het openbare debat gaat naar de periode 1933-1945, maar over het koloniale verleden weten maar weinigen iets.

De teruggave van de schedels werd door de organisatoren gezien als een moment waarop met een bewustere omgang met het koloniale verleden kon worden begonnen. 'Het is onze verplichting de schedels terug te geven en onze verontschuldigingen aan te bieden', zei Thomas Schnalke van de Berlijnse Charité. Ook het Charité-ziekenhuis, dat in 2008 de eerste aanvraag vanuit Namibië kreeg, wist niets van de herkomst van de schedels in haar collectie.

De Duitse moord op de Herero's wordt ook wel als 'de eerste genocide' van de 20ste eeuw genoemd. Namibië viel onder de heerschappij van de Duitse keizer Wilhelm II (sinds 1884 'Duits-Zuidwest-Afrika'), net als onder andere Tanzania, Burundi, Rwanda, en Kameroen. Duitse kolonisten verdrongen de lokale stammen, en wilden hen slechts 25 procent van het gebied laten behouden.

In 1904 vond een opstand van de Herero-stam plaats. 123 Duitsers kwamen om het leven. De Duitse commandant, generaal Lothar von Trotha, gaf daarop het bevel alle Herero's te doden. Er vond een veldslag plaats, ongeveer 80 duizend Herero's, onder wie vrouwen en kinderen, vluchtten de woestijn in. Duitse soldaten verhinderden hen terug te keren, slechts 15 duizend bereikten het buurland.

Tienduizenden zijn tot 1908 omgekomen, onder andere door uitdroging. Van ongeveer drieduizend lijken zouden de hoofden zijn afgeslagen, en de schedels voor 'wetenschappelijk' rassenonderzoek naar Europa zijn meegenomen.

De afgelopen jaren was het al meerdere malen tot de oproep gekomen dat de Duitse politiek zich moest verontschuldigen voor haar koloniale verleden. Voor de ceremonie zei een nakomeling van een Herero-aanvoerder, Alfons Maherero, dat hij hoopte dat de Duitse regering voor de stamleden zou doen wat 'ze na de Tweede Wereldoorlog voor de Joden heeft gedaan'.

De 'verzoening' van Pieper was volgens de critici van Namibische zijde niet genereus genoeg. Volgens de Duitse media, zowel links als rechts, houdt de regering zich echter bewust ver van het officiële 'verontschuldiging', uit angst anders een schadeloosstelling te moeten betalen.

undefined

Meer over