Eerst boete betalen, dan pas op vakantie

De boetefabriek van het ministerie van Justitie deed vorig jaar een recordaantal arrestatiebevelen de deur uit. Slechts een fractie daarvan leidde tot een bezette cel....

Meer dan het gevreesde logo op de giro-envelop is meestal niet nodig om verkeersovertreders tot onmiddellijke betaling te bewegen. Vorig jaar werd 84 procent van de ruim tien miljoen verstuurde verkeersboetes al keurig met de eerste acceptgiro betaald. Afzender: het Centraal Justitieel Incasso Bureau (CJIB), de boetefabriek van het ministerie van Justitie. Na aanmaning liep dat percentage op naar 94 procent.

Daarna werd het moeilijk, moeilijker dan ooit, blijkt uit de recent gepubliceerde jaarcijfers van het CJIB. Het leger lastige klanten dat zich niets aantrekt van dreigende enveloppen, deurwaarders, inname van het rijbewijs of inbeslagname van de auto, groeit gestaag. En wat doe je met mensen die niet horen willen? Gijzelen in een politiecel.

Het CJIB riep in 2003 achttienduizend keer de hulp in van politie om hardleerse wanbetalers met een paar nachtjes cel op andere gedachten te brengen, een stijging van ruim 60 procent ten opzichte van een jaar eerder. Eenderde betaalde bij de aanblik van politie of marechaussee alsnog.

Maar tussen dreigen en gijzelen ligt een wereld van verschil, zo leren diezelfde cijfers. Nog geen tiende van de beoogde gijzelaars heeft ook daadwerkelijk onvrijwillig vastgezeten. De rest loopt, met een opsporingsverzoek achter zijn of haar naam, nog vrolijk rond.

Ook bij de afdelingen strafrechtboetes en schadevergoedingsmaatregelen wacht een groeiende groep wanbetalers het arrestatiebevel rustig af. Onverbeterlijke veelplegers, buitenlandse toeristen die eenmaal thuis de vanuit Nederland verzonden acceptgiro's ongelezen in de prullenbak mikken, daklozen die zich onvindbaar wanen of toch niets te verliezen denken te hebben. En mensen die 'er een sport van maken hun boetes niet te betalen', zoals politiewoordvoerder (en oud-wijkagent) Cees den Bakker het verwoordt. 'In Rotterdam hadden we een paar van die types die gewoon rustig afwachtten tot we ze in de kraag grepen om dan triomfantelijk het exacte boetebedrag uit hun portemonnee tevoorschijn te toveren. Gewoon, vonden ze leuk.'

Verstandig? Nee, want met dank aan de diverse opslagen is de hoogte van een verkeersboete na twee aanmaningen bijna verdubbeld. Een knappe jongen die vervolgens ongrijpbaar blijft voor het CJIB. Na de herhaalde niet betaalde aanmaningen gaat het CJIB met een zogeheten 'verhaal zonder dwangbevel' naar de werkgever, de uitkeringsinstantie, de bank of het pensioenfonds, om te kijken of daar iets te halen valt. Als dat niets oplevert gaat het dossier naar de deurwaarder. Slaagt die er evenmin in de boete te innen, dan gaat de officier van justitie zich ermee bemoeien.

Deze dreigt eerst met inname van het rijbewijs om vervolgens de auto in beslag te laten nemen en zo nodig te verkopen. Pas als dat allemaal is mislukt, spreekt de rechter een gijzelingsbevel uit. Iemand kan maximaal zeven dagen worden opgesloten, waarna de boete overigens gewoon blijft openstaan en het hele circus opnieuw begint.

Zo niet bij de door de rechter opgelegde strafrechtboetes en ontnemingsmaatregelen de befaamde pluk-ze-regelingen waarmee het Openbaar Ministerie criminelen in de portemonnee probeert te raken. Wie het op arrestatie laat aankomen zal doorgaans langer dan een week vastzitten, maar is daarna wel schuldenvrij.

De vakantietijd is traditiegetrouw een drukke tijd voor CJIB en marechaussee. 'Wij zijn de absolute toppers in het innen van openstaande boetes', zegt Ron Stenacker van de Marechaussee Schiphol. Vorig jaar inden hij en zijn collega's na vergelijking van de paspoorten met het opsporingsregister bijna tienduizend openstaande CJIB-boetes bij vakantiegangers en andere reizigers. 'Dan lopen we mee naar de pinautomaat of moet er een broer of vriend worden gebeld. Als ze beseffen dat ze echt het vliegtuig niet in mogen voordat er is afgerekend, is het meestal zo geregeld.'

De meeste reizigers gaan volgens Stenacker tegenwoordig echter 'goed voorbereid' op reis en betalen hun boetes vlak voor de vertrekdatum uit eigen beweging.

Echte dwarsliggers worden overgedragen aan de politie en belanden in de cel. De ruim zestienduizend arrestanten (dertienduizend in 2002) die de politie vorig jaar bij het CIJB aanmeldde, bleken goed voor 47 duizend boetes en andere vonnissen.

Justitie heeft nog geen sluitende verklaring voor de forse stijging van het aantal mensen dat het op arrestatie laat aankomen, noch voor het bescheiden percentage dat vervolgens daadwerkelijk de cel indraait. 'Dat laten we nu onderzoeken', vertelt de woordvoerder van het ministerie. 'We weten wel dat betalingsbereidheid daalt.' De inningspercentages van zowel de boetevonnissen als van de transacties laten een daling zien. 'Mogelijk dat de slechte economie een rol speelt.' Om het tij te keren heeft justitie het aantal voor CJIBgevallen gereserveerde cellen alvast verdubbeld, naar twaalfhonderd.

Meer over