Eenzame fietser in de luwte van de nacht

Die lege autoweg was er al. Straks komen daar 's nachts op Nederland 1, 2 en 3 herhalingen bij van actualiteiten en journaals....

OP 1 september is het gedaan met de nachtelijke televisiestilte. Dan beginnen de Nederlandse netten de lege uurtjes na twaalven te vullen. Ook Nederland 1, 2, en 3 draaien dan mee in de 24-uurs economie die op veel buitenlandse, commerciële en lokale zenders al is ingetreden. Erg origineel is de programmering van die nachtelijke uren nog niet, met herhalingen van actualiteitenrubrieken en de laatste journaals. Net als al op SBS 6 gebeurd, op de Vlaamse tv en op de Amsterdamse zender AT5.

De hele nacht door hetzelfde nieuwsbericht. Goed idee? Het is een uitkomst voor late thuiskomers die nog even bijgepraat willen worden. Maar het heeft iets naargeestigs, alsof een oude langspeelplaat in een groef is blijven hangen. Een journaal moet het toppunt zijn van actualiteit, dat hóór je niet te herhalen.

Bovendien past de informatiedichtheid van het journaal niet echt bij de rust van de late thuiskomst. Om half drie 's nachts zitten de menselijke zintuigen niet te wachten op de up tempo berichtgeving van het SBS 6 Actienieuws. Is er niks beters te bedenken? Iets dat minder hersenactiviteit vraagt dan het nieuws, en toch niet zo debiliserend werkt als de nagesynchroniseerde verkoop van nutteloze apparatuur die je 's nachts op andere kanalen tegenkomt?

Amsterdammers hebben op één van de twee lokale zenders perfecte nachttelevisie. P.A.R.K.4DTV. Een dagelijks programma dat de zintuigen streelt en de hersenen zachtjes laat sudderen. Zeven jaar lang al zendt het kunstenaarsinitiatief P.A.R.K. iedere nacht om één uur een videotape uit die precies een uur duurt. In het beste geval een fascinerend beeld dat minimaal verandert maar nooit stilstaat.

Vorige week kon de nachtelijke zapper bij P.A.R.K.4DTV een eenzame fietser een uur lang over een Hollandse dijk zien rijden. Een mooi plaatje, die donkere fietser tegen het licht van een zomerse wolkenlucht. De maker van deze videofilm is Jeroen Kooijmans, de kunstenaar die onlangs de NPS-Cultuurprijs won. Hij liet beneden aan de dijk een camera meebewegen met de fietser. Zo lijkt het alsof de fietser stilstaat en het landschap beweegt.

Over de dijk werd vertoond op de opening van de tentoonstelling die Kooijmans in de Amsterdamse galerie Montevideo heeft ingericht. Maar eigenlijk moet je er niet in zo'n kale kunstruimte naar kijken. De nachtelijke zapper moet nietsvermoedend stuiten op deze vriendelijke landschapskunst. Net zo meditatief, maar creatiever en 'schoner' dan de autoritten door Nederlandse steden die TV10 aan het begin van de nacht uitzendt.

Videokunst als nachttelevisie. Is dat geen beter idee voor de publieke omroepen? Kunstprogramma's vormen toch al vaak het sluitstuk van de avond, waarom niet lekker doorgaan tot de volgende ochtend? Kunnen er eindelijk eens wat meer mensen genieten van de goede videokunst die tegenwoordig wordt gemaakt.

Maar zo simpel ligt het niet, stelt George Brugmans, eindredacteur van het VPRO-kunstprogramma Laat op de avond. 'De televisie is, net als de krant, een informerend medium. Je zet ook geen schilderij in de krant.' Onlangs merkte hij weer eens hoe slecht videokunst bij de publieke omroepen ligt. Bij een film die nota bene voor het grootste deel door de VPRO was gefinancierd maar die acht maanden lang op de plank bleef liggen. The way of the weed, de hallucinerende, futuristische videofilm vol dansers van de hippe choreograaf William Forsythe was in september al af, en was al lang en breed op de BBC te zien voordat de VPRO er een plekje voor vond.

Brugmans begrijpt dat wel. 'De VPRO heeft nou eenmaal een andere taakopvatting. Die vindt dat ze daar niet voor is.' Herhaaldelijk balanceerde Brugmans' eigen kunstprogramma in het afgelopen seizoen op het randje van de videokunst. De vormgeving van Laat op de avond was bepaald niet bescheiden, daar kwamen alle vormen van beeldmanipulatie aan te pas. De allerlaatste aflevering, die anderhalve week geleden werd uitgezonden, was een recycling van materiaal dat in eerdere afleveringen was gebruikt. 'Het thema was snelheid en veelheid, en we hebben ongelofelijk veel feiten op een rij gezet, die voorbijtrokken als in een litanie.' En toch wil Brugmans, die volgend seizoen een nieuwe combinatie van Laat op de avond en Diogenes gaat maken, nadrukkelijk geen videokunst nastreven. 'Het moet over kunst gaan, geen kunst zijn.'

En hoe zit het met die zendtijd Nog Later op de avond? Dan moet je geen kunst uitzenden, vindt Brugmans, want dan kijkt er nóg niemand. 'Als die videokunst zo interessant is, moet je het eerder uitzenden.'

Daar is Jeroen Kooijmans het niet mee eens. Als kunstenaar én als programmeur van P.A.R.K.4DTV heeft hij niks tegen de luwte van de nachtelijke uitzending. 'P.A.R.K op Nederland 3 lijkt me te gek, maar niet als we dan concessies moeten doen in de programmering.' P.A.R.K.4DTV is een podium voor kunstenaars, 'dus mislukt er wel eens wat'. Bovendien: zo'n minimaal bewegend kunstwerk in de kamer, daar zit volgens Kooijmans niet iedere kijker op te wachten, dat biedt wel érg weinig spanning en amusement.

Zou hij niet meer zendtijd willen hebben? Een hele nacht in plaats van dat ene uur dat P.A.R.K. nu heeft? Kooijmans vindt het wel een opluchting dat een uitzending van P.A.R.K. niet langer duurt. 'Er is al zo véél televisie. Ik zie liever een tijdje niks dan de hele nacht door zo'n videokunstwerk.'

Marijn van der Jagt

P.A.R.K.4DTV is iedere avond te zien tussen 01.00 en 02.00 uur op de Amsterdamse lokale zender A2.

Meer over