Eenheid oppositie Slowakije vereist

De Slowaakse premier Vladimir Meciar heeft het vertrouwen van zijn volk verloren, maar zijn partij blijft toch nog altijd de grootste van het land....

Van onze correspondent

Michel Maas

BOEDAPEST

Vladimir Meciar is weer boven water. Toen zich de desastreuze verkiezingsnederlaag van zijn regeringscoalitie aftekende, was de premier verdwenen. Hij bleek zich te hebben teruggetrokken in midden-Slowakije. Dinsdag was de premier weer in Bratislava. Maar nog steeds weigerde hij een reactie te geven op de uitslag van de verkiezingen die aan duidelijkheid niets te wensen overlaat: de kiezers hebben hem weggestemd.

De gezamenlijke oppositie veroverde 93 van de 150 parlementszetels - drie zetels meer dan de drievijfde meerderheid die nodig is om zelfs de Grondwet te kunnen wijzigen. Dat geeft de Slowaakse oppositie een unieke kans om alles recht te zetten wat de afgelopen vier jaar onder Meciar is scheefgegroeid.

Niet zo lang geleden was Slowakije nog kandidaat voor toetreding tot de NAVO en tot de Europese Unie. De economie van het land draaide naar behoren, Slowakije werd vorig jaar nog geprezen door de Europese Commissie.

Maar terwijl Hongarije, Tsjechië en Polen hun politiek, wetgeving en economie steeds meer in overeenstemming brengen met West-Europese normen, stuurde Meciar Slowakije de andere kant op.

Zijn politiek herinnerde meer aan de tijd waarin de communistische partij het voor het zeggen had. Zijn regering gebruikte de meerderheid in het parlement alleen om haar macht over de Slowaakse samenleving uit te breiden. Met haar politieke macht verdeelde ze ook het geld in het land: de privatisering van staatsbedrijven was vier jaar lang een onderonsje tussen de toppolitici en een kring van vrienden.

Zij verdeelden niet alleen het geld, maar bepaalden ook de regels. Dat joeg vrijwel alle buitenlandse beleggers het land uit. De afgelopen drie jaar is niet een Slowaaks staatsbedrijf aan een buitenlandse belegger verkocht.

Buitenstaanders zonder de juiste connecties waren rechteloos. Het Tsjechische chemisch bedrijf Inekon moest drie jaar vechten om zijn gekochte 51-procentsaandeel in de Slowaakse fabriek Novaky te krijgen - en toen het zijn deel kreeg, bleek 11 procent van de aandelen uit de kluizen van de regering spoorloos verdwenen.

Het westen - vooral de Verenigde Staten en de Europese Unie - hield de 'instabiele democratie' Slowakije buiten de uitbreiding van de NAVO.

Maar naarmate de westerse kritiek op Meciars autocratische manier van regeren groeide, wendde hij zich naar het Oosten.

Rusland is nu de belangrijkste handelspartner van Slowakije. Daarmee valt de economie niet te redden. Op papier staat die er nog behoorlijk voor, maar de cijfers zijn kunstmatig opgepoetst. Toen die slechter werden en de werkloosheid steeg, nam de regering-Meciar een wet op de 'revitalisering van het bedrijfsleven' aan. De wet gaf zieltogende bedrijven vrijstelling van schulden, premies en belastingen in ruil voor het in dienst houden van het personeel - net als vóór 1989, toen werkloosheid niet bestond omdat de staat zijn bedrijven in stand hield.

Sabotage van de presidentsverkiezingen, verandering van de kieswet, en een schaamteloze propagandacampagne van de door Meciar gecontroleerde staatsmedia heeft hem niet kunnen redden.

Het Slowaakse volk was hem beu, zoals bleek uit de hoge opkomst bij de verkiezingen (84,2 procent) en uit het grote verlies van de coalitie. Zij viel van 83 zetels terug naar 57.

De Slowaakse oppositie heeft een gesloten front gevormd en heeft nu de kans 'respect voor de wet en de democratische beginselen te herstellen' zoals het SDK, het grootste oppositieblok het formuleert. Zij wil 'het land terugbrengen op weg naar de Europese Unie en de NAVO'.

Niemand kan de omvang van die taak overzien. Tal van politieke benoemingen moeten ongedaan worden gemaakt, de rechtmatigheid van privatiseringen moeten worden bekeken. Maar vooral zal de nieuwe regering het vertrouwen van het buitenland moeten herwinnen. De huidige oppositie zal moeten bewijzen dat zij voor stabiliteit kan zorgen.

Daarvoor zullen de oppositiepartijen hun eensgezindheid moeten bewaren. Het enige wat hen verenigde was hun strijd tegen Meciar. Nu die gewonnen is, zullen SDK (christendemocraten en liberalen), SOP (een eenmanspartij van de burgemeester van Kosice, Schuster), SDL (de ex-communistische sociaaldemocraten) en SMK (blok van partijen van de Hongaarse minderheid) moeten zien hoe ze het de komende vier jaar eens blijven.

De eerste test is de regeringsvorming. De vier voeren al onderhandelingen over de verdeling van ministersposten, maar de HZDS wil het regeren niet opgeven. Meciars partij is met 27 procent van de stemmen nog altijd de grootste en eist het recht op de regering te vormen.

Meer over