Vijf vragen

Eenderde van de boomsoorten met uitsterven bedreigd. Wat moet er gebeuren om het tij te keren?

Zo’n 30 procent van alle boomsoorten in de wereld wordt met uitsterven bedreigd. Die conclusie trekt de internationale organisatie van botanische tuinen BGCI in een onderzoeksrapport over de staat van bomen in de wereld.

Een afgebrand bos in de Amazone in Brazilië. Beeld AFP
Een afgebrand bos in de Amazone in Brazilië.Beeld AFP

Hoe komt de BGCI aan die cijfers?

De organisatie liet via het zogeheten Global Tree Assessment vijf jaar lang onderzoek doen naar de toestand van bomen in de wereld. Dat gebeurde in samenwerking met 60 onderzoeksinstituten en 500 onderzoekers verspreid over de wereld.

Waardoor worden bomen bedreigd?

Het rapport noemt drie oorzaken. Ontbossing is de grootste oorzaak: in de afgelopen driehonderd jaar is het bosoppervlak wereldwijd met ongeveer 40 procent afgenomen, schrijven de onderzoekers. 29 landen hebben meer dan 90 procent van hun bosareaal verloren.

De tweede oorzaak is de exploitatie van hout, die gevolgen heeft voor meer dan 7.400 boomsoorten. Ten slotte worden bomen bedreigd door ziekten en plagen, die toenemen als gevolg van klimaatverandering. Daardoor krijgen invasieve plaagsoorten de kans om op te rukken en inheemse soorten te verdringen, terwijl ook toenemende droogte een bedreiging vormt.

Op dit moment zijn minstens 142 van de 58.497 boomsoorten wereldwijd zijn al uitgestorven.

. Beeld .
.Beeld .

Is de bedreiging overal gelijk?

Nee, er zijn landen en regio’s die eruit springen, en er zijn landen waar weinig aan de hand lijkt. De toestand is het ergst op de eilanden Sint-Helena, Madagascar en Mauritius, waar respectievelijk 69, 59, en 57 procent van de boomsoorten wordt bedreigd. Ook Brazilië scoort hoog: het land herbergt 8.847 boomsoorten, waarvan 1.788 (20 procent) worden bedreigd.

Hoe erg is het in Nederland?

Volgens de BGCI staan in Nederland 44 soorten, waarvan er niet een bedreigd wordt. Dat lijkt goed nieuws, maar volgens Bas Lerink, onderzoeker Europese bossen aan de Wageningen universiteit, valt daar wat op af te dingen: ‘In Nederland staan zo’n honderd zogeheten houtige soorten, inclusief struiken. Daarvan wordt de helft bedreigd. Dat is dus een wat ander verhaal. Het onderzoek van de BCGI is een extreem grote studie. Op mondiale schaal zijn de uitkomsten best nauwkeurig, maar als je gaat inzoomen op lokaal niveau, kan het soms nog anders liggen. Vaak negatiever nog.’

Wat moet er gebeuren?

De BCGI dringt aan op meer en betere beschermingsmaatregelen voor bomen. Ook zou lokaal de kennis over bomen en bedreigingen moeten worden verbeterd, en zouden boomsoorten beter gemonitord moeten worden.

Onderzoeker Bas Lerink onderschrijft die conclusies. ‘Op zich doen we het in Nederland niet zo slecht’, zegt hij: ‘Staatsbosbeheer heeft in samenwerking met het Centrum Genetische Bronnen Nederland (WUR) een levende genenbank in het Roggebotzand bij Dronten. Hier staan collecties van meer dan 50 soorten waar ook zaad van wordt geoogst voor de kweek van bomen voor onder meer bosuitbreiding. Zo kunnen bijvoorbeeld de wilde appel en de zwarte populier behouden blijven. Wel is het nodig om populaties te monitoren en te versterken waar nodig.’

Verder dienen volgens hem oude boskernen beschermd te worden, om inheemse soorten te versterken of uit te breiden. Lerink: ‘Met de bossenstrategie van het ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit moet daar rekening mee worden gehouden.’

Meer over