Eenakter Rob de Graaf doet verlangen naar langer stuk

Verstek door 't Barre Land. Regie: Lidwien Roothaan. 2SKIN van Rob de Graaf door Dood Paard. De Utrechtse School, Utrecht....

RONALD OCKHUYSEN

Tot haar korte wederopstanding is de dode mama Bundren afgeschilderd als een stinkend kadaver, maar nu ze vanuit de dood haar visie op het leven geeft, ziet ze er beeldschoon uit. Martijn Nieuwerf speelt het lijk Addie Bundren gehuld in een doorweekte, witte jurk. Haar monoloog, een motie van wantrouwen tegen grote gevoelens, komt gedwee over zijn lippen, en staat daarmee in contrast met de hoekige wijze waarop de andere personages in Verstek praten en denken.

Tot dat moment speelde Nieuwerf één van de vijf kinderen van Anse Bundren. Het gezin Bundren bevolkt Verstek, een toneelstuk gebaseerd op de roman As I Lay Dying van de Amerikaanse schrijver William Faulkner. Faulkner beschrijft daarin de tocht van vader Bundren en zijn kinderen met de dode mevrouw Bundrennaar haar laatste rustplaats. Wat een afscheid van vrouw en moeder had moeten worden, ontaardt in een zwerftocht naar de eenzaamheid.

De speelvloer bestaat uit planken met zo nu en dan een kier waaronder de balken zichtbaar zijn, en het is in die wereld vol gaten dat de familie zich staande moet houden. Ze doen dat door voor zich uit te spreken in bonkige monologen, die soms vertellen wat er te zien is en soms verwijzen naar gepasseerde tijden, om daarna op te gaan in het vlechtwerk van verhalen waaruit de familiegeschiedenis bestaat.

Dat het leven hun niet zoveel te bieden heeft, hoeft niemand de Bundrens te vertellen, en dat maakt Verstek sterk; hier wordt allesbehalve een parodie op een groep stijfkoppige boeren gespeeld. 't Barre Land zet mensen neer die zonder het vermogen tot reflectie toch in staat blijken antwoorden te vinden op vragen over hun bestaan.

Wat Verstek oorspronkelijk maakt is de vanzelfsprekendheid waarmee de door Lidwien Roothaan geregisseerde spelers heen en weer schakelen tussen tijden en plaatsen. Zinnen worden herhaald, situaties vanuit verschillende invalshoeken vertoond, en dat alles in een speelstijl die leunt op inleving in het personage, en die tegelijkertijd zo transparant is dat de met zijn rol worstelende acteur zichtbaar blijft.

Verstek is een rijke voorstelling, waarin met name Vincent van den Berg zich onderscheidt. Met schichtig schuivende gewrichten verheft hij de sensitieve Darl tot een tobber temidden van lieden die met het eigen gemoed als gids op weg zijn naar de begrafenis van hun leven.

'Er is geen verhaal, er zijn verhalen mogelijk', schrijft Rob de Graaf in 2SKIN, een toneelstuk dat hij maakte voor Manja Topper en Jorn Heijdenrijk, twee acteurs van Dood Paard. 2SKIN is een droomspel vol verdriet dat een liefelijk klinkend maar wreed verhaal vertelt van een man en vrouw die vechten tegen de herinnering aan liefde. Door gebruik te maken van woorden, spelen ze voor elkaar allerlei rollen, zonder dat duidelijk wordt hoe ze zich tot elkaar verhouden.

Topper en Heijdenrijk spelen De Graafs tekst ogenschijnlijk doodsimpel pal voor de neus van de toeschouwers. Maar juist de suggestie wekken dat voor de vuist weg wordt geacteerd, is de grote kunst. En wie let op details als de glimlach waarmee Topper de bitterheid weglacht en de zoekende handen van Heijdenrijk, moet constateren dat het verhaal van de man, de vrouw en de vermoeidheid een uur smartelijk maar beeldschoon toneel oplevert.

En dat verhaal over die man en vrouw mag dan bekend zijn, de wijze waarop De Graaf er woorden aan geeft doet hopen dat iemand hem overhaalt eens een avondvullend stuk te schrijven.

Ronald Ockhuysen

Meer over