Een zwarte coach? Dan is Vonk reserve

Hans Vonk neemt het woord discriminatie niet in de mond, want dat is zo beladen, maar dít zijn de feiten: onder een Europese bondscoach is Vonk de doelman van de nationale ploeg van Zuid-Afrika....

'Als Vonk niet speelt, is de trainer gek', zegt Mark Gleeson als hij hoort dat de doelman van Heerenveen is gepasseerd voor het openingsduel van Zuid-Afrika tegen Paraguay (2-2). Gleeson is een (blanke) journalist die Vonk, de blanke doelman die is geboren in Zuid-Afrika maar verder zo Nederlands is als Jan Klaassen, eens omschreef als de beste doelman van Afrika.

Kleurling Andre Arendse staat in het doel: veteraan van Santos Cape Town, bijgenaamd Dracula, omdat hij net als de graaf uit Transsylvanië bang is voor crosses (kruizen, maar in het Engels ook voorzetten). En Vonk was, toen hij in 1998 voor het eerst bij de ploeg kwam, een paluka voor een deel van de pers; een indringer.

Na de wedstrijd in Pusan Asiad Main Stadium weegt Vonk zijn woorden, maar hij is aangeslagen. Dat was ook te zien aan zijn reactie na het duel, waarin Zuid-Afrika door een strafschop in de laatste minuut nog een punt haalt. Sjokkend sluit hij zich aan het feestje. 'Ik leef mee, maar het is moeilijk.'

Vonk waande zich zeker van zijn plaats. Zelfs het aanvoerderschap lonkte, totdat de laatste fase van de voorbereiding aanbrak. 'Ik zag het aankomen. Dat merkte ik aan alles.' Zuid-Afrika won met 2-0 van zowel Turkije (Arendse keepte) als Schotland (Vonk). Zijn mening: 'Daarin zat geen aanleiding om te wisselen, maar vanaf vorige week zondag, voor een oefenwedstrijd tegen Kobe, wist ik dat ik reserve zou zijn. Ik ga niet vragen waarom daartoe is besloten. Dat heeft geen zin, maar ik ben enorm teleurgesteld.'

Het laatste anderhalf jaar speelde Vonk vrijwel alle belangrijke interlands onder Carlos Queiroz, maar de Portugees moest vertrekken na de mislukte Afrika Cup in Mali. Althans, hij hoefde niet weg, maar de almachtige Jomo Sono, hoofd van de technische commissie van de bond, ging hem 'helpen' met de opstelling. Queiroz voelde zich vernederd en vertrok.

Vonk, tijdens een veelzeggend vraaggesprekje:

- Arendse is een kleurling, een echte Zuid-Afrikaan, en jij niet?

'Jij weet precies hoe het zit. Jij komt vaker in Afrika.'

En ook: `In Afrika ben je nooit zeker van je plaats, zeker niet als er een andere trainer komt.'

- Bij Trott Moloto, de huidige assistent, raakte je ook je plaats kwijt, voor de Afrika Cup van 2000 in Nigeria.

'Ja, en hij is nog steeds bij het team als assistent. Als je de trainers nagaat, is een verband zichtbaar. Dat is het enige dat ik wil zeggen. Met een Europese trainer (Troussier) deed ik mee op het vorige WK in Frankrijk, onder Molotto verloor ik mijn plaats tijdens de Afrika Cup van 2000, bij de volgende Afrika Cup speelde ik weer onder een Europese trainer en nu zit ik weer op de bank bij een lokale trainer. Dat zijn de feiten en die feiten kloppen.'

Apartheid is verleden tijd. De Zuid-Afrikaanse selectie bestaat uit blanken, kleurlingen die meestal afkomstig zijn uit de Kaapprovincie, en zwarten, overwegend uit Johannesburg.

Jomo Sono is een wonderlijk mens met meerdere petten. Als oud-voetballer vergaarde hij kapitaal bij New York Cosmos. Sono, 46 jaar, bijgenaamd Black Prince, kocht in 1982, op het 'hoogtepunt' van de apartheid, een blanke club in Johannesburg. Dát was wat. Hij doopte de naam Highlands om in Jomo Cosmos en hij is er nog steeds de baas.

Wat heet: in zijn selectie voor het WK zijn vijf spelers opgenomen die bij Jomo Cosmos spelen of speelden. De bondscoach verkoopt spelers over heel Europa. Zo nam hij tijdens de Afrika Cup van 1998, toen hij ook eventjes bondscoach was, de pas zeventien-jarige Aaron Mokoena mee, die slechts negen duels in de hoogste afdeling had gespeeld. Een tijdje later vertrok Mokoena naar Ajax, dat hem inmiddels uitleende aan GBA. Gleeson: `Jomo Cosmos is als een worstjesfabriek.'

Om het nog gekker te maken, behoren vier voormalige bondscoaches tot de huidige staf: Tshabalala is teammanager, Palacios adviseur, Barker scout en Moloto hulptrainer.

Bijna was Vonk overigens al na een minuut ingevallen tegen Paraguay, dat zonder de geschorste doelman Chilavert aantrad. Arendse had geluk dat scheidsrechter Michel, doodsbang voor een schwalbe, niets deed na een actie op Santa Cruz.

Bij het eerste doelpunt deed Arendse zijn bijnaam Dracula eer aan, door onder een vrije trap van Arce te lopen. Santa Cruz kopte in. En bij de tweede treffer liet hij zich verrassen door een vrije trap van Arce, hoewel die moeilijk houdbaar was. De bal sloeg via de lat in.

Vonk, die geen oordeel wil vellen over het spel van de aardige collega Arendse: 'In Afrika kijken ze anders tegen het keepersvak aan. Een keeper is een baltegenhouder. En ze kijken naar het resultaat. De 2-2 wordt als overwinning gevierd, na de achterstand van 2-0.'

Keeperstrainer Abrahams prijst na afloop de prachtige prestatie van Arendse.

Meer over