'Een zeer bemoedigende uitslag'

68 procent voor, 32 procent tegen samenwerken met de PVV. Het valt de CDA-voorzitter Bleker zichtbaar tegen. Dissidenten Ferrier en Koppejan voelen zich de winnaars.

Yvonne Doorduyn

arnhem 'Kathleentje! Lieve Kathleentje!' Op een drafje loopt Kathleen Ferrier, PVV-criticus van het eerste uur, met haar man langs de rij wachtenden voor de Rijnhal in Arnhem. Het is tegen half elf als het CDA-congres al is begonnen en nog zeker tweehonderd bezoekers een lang lint vormen voor de witte tent die is aangebouwd om iedereen te bergen.


'Hoi, hoi, hoi, daar is Kathleen. Leve Kathleen. U bent mijn held, mevrouw.' Partijgenoten nemen foto's met hun mobieltje. Ferrier pakt de handen samen in de lucht en maakt een overwinningsgebaar. 'Mijn respect, mevrouw', geeft een ander haar in het voorbijgaan mee.


Warm bad

Ferrier, dochter van Surinames eerste president Johan Ferrier, heeft bizarre weken achter de rug. Weken waarin de druk om net als de andere 19 fractieleden in te stemmen met het centrum-rechtse gedoogkabinet, tot CDA-onwaardige hoogte is opgevoerd. De fractievergadering in het Hilton draaide zestien uur lang, tot half vier 's nachts, om háár en mede-'dissident' Ad Koppejan.


Het congres is een warm bad. Al bij binnenkomst lijken de medestanders talrijker dan Ferrier had kunnen dromen. Peilingen voorspelden 80 procent vóór en 20 procent tegen. CDA'ers willen eenheid en zullen het nieuwe kabinet het voordeel van de twijfel geven, klonk het.


Na een ovationeel applaus voor partijvoorzitter Henk Bleker is het bij de interruptiemicrofoons echter één en al kritiek. Sommige, oudere leden halen zelfs de oorlog erbij. 'We will not surrender!' De principes worden gehekeld, de 'hang naar het pluche' afgekeurd. 'Er hangt hier een geur van onreinheid', roept meneer Eikelenboom door microfoon vijf. 'Waar je mee omgaat, word je mee besmet.'


Onderhandelaars Ank Bijleveld en Jan Kees de Jager hebben een taaie klus. Ze moeten in de verdediging. 'Wij leveren ons niet uit aan Geert Wilders. Wij verkopen onze ziel niet', zegt een zichtbaar vermoeide Bijleveld. 'Het CDA wil vreedzaam samenleven met moslims. Wij willen verbinden.' Als om de menigte te kalmeren, klinkt elk half uur dezelfde frase: 'Laten we er trots op zijn dat we één CDA zijn. En laten we dat zo houden.'


De meeste Kamerleden genieten, ondanks de kritiek. 'Dit is fenomenaal', zegt Ger Koopmans, fervent voorstander van de beoogde coalitie. 'Dit is democratie in optima forma. Wat een mensen, wat een discussie. '


200 nieuwe leden

Het congres telt op het hoogtepunt naar schatting ruim 4.500 bezoekers, ongekend in de politieke geschiedenis. Uit het hele land krijgt het CDA lof toegezwaaid voor de manier waarop de partij de leden aan het woord laat. 'Wat een congres. Wat een politiek. Wat een democratie. Veel respect voor alle CDA-leden', twittert PvdA-Kamerlid Diederik Samsom. Hij is niet de enige. Het CDA heeft er na het weekend tweehonderd leden bij.


Dit is de kracht van een brede middenpartij, stelt Ferrier. 'Ik ben blij dat je hier van mening mag verschillen. Geen Oost-Europese toestanden hier.'


Zij en Ad Koppejan kunnen geen stap zetten zonder schouderklop. Daar is Hanja Maij-Weggen, oud-minister van Verkeer, met een steuntje in de rug. Bert de Vries, idem van Sociale Zaken: 'Hoe is het, jongen?' Ook gewone leden voegen Koppejan toe vol te houden. Een lange man heeft zijn colbert laten bewerken met de opdruk 'Ad Koppejan - De Man'. Een dame vraagt Koppejan terloops hoe groot de vrijheid van meningsuiting voor CDA-Kamerleden eigenlijk nog is.


De middag is gereserveerd voor prominenten. Verhagen, wiens politieke leven er vandaag van afhangt, houdt een van zijn beste toespraken ooit.


De sfeer wordt niettemin verrassend grimmig. Minister Ernst Hirsch Ballin en oud-premiers Dries van Agt en Piet de Jong schieten met scherp. 'Verantwoordelijkheid nemen kan ook zijn: nee zeggen', zegt Hirsch Ballin onder luid applaus. 'Wij horen niet thuis in een politiek verbond met Wilders. Dit regeerakkoord pakt geen problemen aan, maar mensen. Doe dit de partij niet aan. Doe dit de mensen in ons land niet aan. Doe dit ons land niet aan!'


Volgens De Jong 'verkwanselt' het CDA de vrijheid van godsdienst. Van Agt vindt dat de partij zich 'verminkt' door met Wilders samen te werken. Ab Klink, de afgehaakte medeonderhandelaar van Verhagen, verklaart dat Martin Luther King een akkoord als dit nooit zou tekenen. 'De PVV heeft van polariseren haar motto gemaakt.'


De negatieve geluiden bewegen minister Camiel Eurlings tot een emotionele steunbetuiging aan Verhagen. 'Maxime, jij bent een mens van vlees en bloed. Jij zult onze idealen nooit verloochenen', schreeuwt hij.


De laatste spreker - vast niet toevallig de populaire oud-burgemeester Gerd Leers - doet een beroep op het saamhorigheidsgevoel van de CDA-leden. 'Ik heb ook lang geworsteld, maar ik stem met volle overtuiging vóór. We zijn toch niet bang? Zeg nee tegen verdeeldheid!'


Chaos

En dan is daar de stemming en is het chaos. Achterin de hal is niet zichtbaar om welke motie het gaat. Leden die tegen zijn, stemmen voor en andersom. Het moet opnieuw, met briefjes in een bakje dat langskomt als een collectezak in de kerk. Partijvoorzitter Bleker telt uiteindelijk 4.033 stemmen, waarvan 2.759 vóór en 1.274 tegen - 68 tegen 32 procent. Het valt hem tegen, zichtbaar. Het is niet de winst waarop de partijtop gehoopt had. Voldaan trekt Ad Koppejan even verderop zijn jas aan. 'Dit is een zeer bemoedigende minderheid. Hier moet ik goed over nadenken.'


Meer over