Een vuist tegen onrecht en onderdrukking

Zijn eerste echt politiek geladen tekening maakte Fritz Behrendt (Berlijn, 1925) vijftig jaar geleden, in juni 1950, een dag nadat hij was vrijgelaten uit een Oost-Duitse cel....

Adriaan de Boer

Onrecht en onderdrukking kende hij uit de eerste hand. Zijn vader ontkwam toen Hitler aan de macht was ternauwernood aan arrestatie, waarna het gezin besloot te vluchten. Engeland wilde hen niet toelaten, zodat zoon Fritz zich gecatapulteerd zag naar het 'politiek zo mateloos onnozele' Nederland, een 'fenomeen dat de naam Hollanditis kreeg en zich tot in onze dagen heeft voortgezet'. Wegens hun verzetswerk belandden zijn broer Hans en hij in het najaar van 1944 in de gevangenis aan de Amsterdamse Weteringschans.

Na de oorlog reisde Fritz naar Joegoslavië, waar hij zich met de Gerrit van der Veen-brigade, een van de internationale groepen van idealistische vrijwilligers, inzette voor het geteisterde land. Een beurs stelde hem in staat in Zagreb de kunstacademie te bezoeken, in de zomervakantie hielp hij weer bij de aanleg van een autoweg.

In 1949 kon hij als tekenaar, ontwerper en illustrator aan de slag in zijn geboortestad Berlijn, bij uitgeverij Neues Leben. Wegens zijn afwijkende politieke denkbeelden werd de koppige titoïst opnieuw - als eerste gevangene van de net opgerichte Stasi - in hechtenis genomen. Een half jaar eenzame opsluiting maakte van hem de politieke tekenaar F. Behrendt.

Het Parool zette in maart 1953 de prent - gewijd aan het overlijden van Stalin - die de in Nederland nog onbekende tekenaar had aangeboden, op de voorpagina, maar in december van dat jaar ging het Algemeen Handelsblad met hem in zee. Later stapte Behrendt alsnog over naar Het Parool, een verbintenis die tot 1989 zou duren. Ook buitenlandse bladen publiceerden geregeld zijn werk, de Herald Tribune, het inmiddels opgeheven Britse Punch, Time Magazine, Newsweek en Der Spiegel.

Ter gelegenheid van zijn vijftigjarig jubileum verscheen een bloemlezing: Grafische signalen, met naast enig vrijblijvend jeugdwerk ('IJspret'; 'Bij de indianen') uit de jaren dertig ruime aandacht voor de manier waarop de gedreven 'humanist en Europeaan' (de typering is van hemzelf) een halve eeuw lang de wereldpolitiek (met een flinke portie Koude Oorlog) in een kader vatte dat - hij is met de pen nog altijd actief - zo onmiskenbaar het zijne is.

Meer over