Een vuil vak

Hoe werkt Seymour Hersh, de legendarische Amerikaanse journalist?
'Ik verlink niemand.'

Voor iemand die als een van de eersten de misstanden in de Abu Ghraib gevangenis aan de kaak stelde, er voor verantwoordelijk was dat de oorlog in Vietnam voortijdig werd beëindigd, en in Washington meer vijanden dan vrienden heeft, maakt Seymour Hersh een ontspannen indruk. De 75-jarige onderzoeksjournalist zit achterovergeleund aan een tafel in de bibliotheek van de Plantijn Hogeschool in Antwerpen, waar hij net een lezing heeft gegeven bij een conferentie van de Vereniging van Onderzoeksjournalisten. Zijn paarsblauwe stropdas hangt losjes om de nek; zijn mondhoeken staan iets naar beneden. De afgebroken stukjes in het linkerglas van zijn bril verraden dat Hersh meer bezig is met wat hij ziet, dan hoe hij eruit ziet.

'Waar gaat dit verhaal over?' Hersh slaat met vlakke hand op de voorpagina van de Volkskrant die op tafel ligt. Naast de kop 'Crisis slaat nu toe bij 45-plussers' staan twee portretten van mensen van middelbare leeftijd die zonder werk zitten. 'Nou, de crisis is bad, vind je niet?' Het zal niet de laatste keer zijn dat Hersh het gesprek plotseling onderbreekt om wedervragen te stellen. Vaak maakt hij zijn zinnen niet af, springt hij van hak op de tak en af en toe grist hij de pen uit de handen van zijn gesprekspartner om ter verduidelijking iets te tekenen. 'Jullie voetbalteam hè, dat presteert nooit zoals het zou moeten presteren.'

We halen het tot de finale...

'... en dan winnen jullie niet. Jullie werken er zo hard aan; trainen die kinderen eeuwig en ze scoren nooit. Jullie hebben hier jongetjes die al op hun 6de gaan trainen. Dat is jullie cultuur. Maar het is gestoord. Goed, waar wil je het over hebben?'

Seymour Hersh is een begrip in de onderzoeksjournalistiek. Op 12 november 1969 onthulde Hersh hoe anderhalf jaar daarvoor een Amerikaanse legereenheid in Vietnam het dorpje My Lai bestormde, in de verwachting daar de Vietcong-strijders aan te treffen die hen wekenlang vanuit de oerwouden hadden bestookt. Maar in het dorpje waren alleen maar ouderen, vrouwen en kinderen. De Amerikanen verloren zich in razernij: ze staken, verkrachtten en schoten om zich heen. De meeste dorpelingen werden in een greppel gesmeten en met automatische geweren vermoord. Elf mensen overleefden het bloedbad; meer dan vijfhonderd vonden er de dood. Het verhaal van Hersh, waarvoor hij de Pulitzerprijs ontving, leidt tot wereldwijde protesten tegen de oorlog en bespoedigt het vertrek van de Amerikanen uit Vietnam.

35 jaar later, in mei 2004, publiceert Hersh een serie artikelen waarin hij beschrijft hoe Iraakse gevangen in de Abu Ghraib-gevangenis door de Amerikaanse militaire politie mishandeld, vernederd en gemarteld worden. Tussen My Lai en Abu Ghraib schreef Hersh onder andere over de vraag hoe de Amerikaanse regering de coup van Pinochet in Chili had ondersteund, de Amerikanen in het geheim Cambodja bombardeerden en hoe de overheid al sinds de Eerste Golfoorlog een nieuwe invasie in Irak aan het voorbereiden was. Hij schreef boeken over Henry Kissinger en John F. Kennedy en is een pain in the ass voor beleidmakend Washington. Een hooggeplaatste Republikein noemde Hersh ooit 'the closest thing American journalism has to a terrorist'.

Waar zijn beroemde collega's Bob Woodward en Carl Bernstein (zij onthulden het Watergate-schandaal en schreven daar het boek All The President's Men over) het inmiddels rustig aan doen, werkt Seymour Hersh op zijn 75ste nog aan een kritisch boek over voormalig vicepresident Dick Cheney.

Waarom doet u dat allemaal?

'Oh, mijn God. Dat is een van die vragen die je beter aan een psychoanalyticus kan stellen. Ik zou je kunnen vertellen dat ik onrecht aan de kaak wil stellen enzo. Maar het heeft er waarschijnlijk meer mee te maken dat ik het leuk vind om andere mensen zwart te maken. Ik heb de behoefte om dominant te zijn. Ik haal er voldoening uit als ik bewijs dat ík gelijk heb en dat zíj ongelijk hebben. Nu doe ik wat ik doe omdat ik het gewoon kan: ik heb de contacten en kan overal binnenkomen. Dat betekent trouwens niet dat ik alles opschrijf. Een van de dingen die mijn vak lastig maken, is bijvoorbeeld dat er verhalen zijn die mensen leuk vonden omdat ze over Bush gingen, maar diezelfde verhalen over Obama vinden ze niet leuk. We willen geen vervelende dingen over Obama horen.'

Zoals?

'Op zijn tweede dag als president beloofde Obama Guantanamo Bay te sluiten. Dat heeft hij nog steeds niet gedaan. Hij laat nog steeds mensen oppakken en ze ondervragen in landen met een andere wetgeving, hij laat nog steeds mensen doden en er zijn nog steeds dirty prisons. Hij maakt niet waar wat hij beloofd heeft in 2008 en hanteert hetzelfde buitenlandbeleid als Bush en Cheney. We doen nog steeds alsof Iran een nucleaire bom heeft, terwijl die er niet is.'

De zoon van Joods-Litouwse immigranten vertelt dat hij de afgelopen verkiezingsavond boos voor zijn televisie zat. 'Om zo veel mogelijk kijkers vast te blijven houden bleven de omroepen maar roepen dat de race tussen Obama en Romney de spannendste in de geschiedenis was. Ik schreeuwde tegen mijn televisie: Obama gaat makkelijk winnen! Ze willen gewoon kijkers, het had helemaal niets met nieuws te maken.'

Als Hersh over journalistiek of politiek praat, zijn zijn woorden doorspekt met cynisme. Midden in een verhaal over het beleid van Obama in Afghanistan, de kosten en onzin daarvan ('Wat zeg je over een president die maar doorgaat met een oorlog, omdat ermee stoppen politiek gevaarlijk zou zijn. Obama gedraagt zich op een krankzinnig irrationele manier.') concludeert hij: 'Er is zoveel waanzin in de wereld. Dat is echt verbazend: zoveel waanzin en domheid. Amerika komt uit een oorlog uit Vietnam, vocht daar tegen een cultuur die ze niet begrepen. Daarna gaan we naar Irak, vernietigen we een hele samenleving en lopen dan weg. Het is madness. We praten er niet eens over of we die mensen wat verplicht zijn. En dat gaat ook gebeuren in Afghanistan: we lopen gewoon weg.' Hersh knipt in zijn vingers. 'Verbazend niet? Het is zo deprimerend.'

Hoe gaat u daar mee om?

'Daar kan ik gek van worden. Maar meestal negeer ik dat. Dat moet je, anders word je gek. Nadat ik de verhalen over Vietnam had geschreven vroeg mijn vrouw me eens of ik het vuilnis buiten wilde zetten. Ik grapte dan: het spijt me schat, ik ben bezig de wereld te redden. Maar dat is er nu niet meer bij: there's no saving the world anymore.'

Als journalisten niet meer de wereld kunnen redden, waar zijn ze dan goed voor?

'Wij zorgen ervoor dat politici niet slechter worden dan ze al zijn. Wij zijn aanwezig. We kunnen de wereld niet leiden; we kunnen de wereld niet redden, maar als wij er niet waren geweest, zouden politici gedoemd zijn. Alleen al feit dat we journalist zijn en aanwezig zijn, maakt het voor hen moeilijker om de motherfuckers te zijn die ze echt zijn.'

Hersh is een einzelgänger. Hij werkt al 21 jaar op dezelfde plek: een klein kantoor in Washington met als gezelschap grote stapels papier en zijn Pulitzerprijs. De afgelopen drie jaar werkte Hersh daar aan zijn boek over Dick Cheney, dat volgend jaar af moet zijn. Voor dat boek, evenals de artikelen die hij normaal gesproken voor het tijdschrift The New Yorker schrijft, drijft Hersh op zijn vele bronnen in Washington. De gesprekken die hij met ze voert, het onderzoek dat hij doet, kosten tijd en dus geld. Dat is er steeds minder.

'The New Yorker is een van de weinige magazines die nog aan lange verhalen doen. Maar ook zij hebben financiële problemen. Als je voor een verhaal niet per se een reis à tweeduizend dollar hoeft te maken, zijn ze daar heel blij mee.'

Met gemengde gevoelens kijkt Hersh naar de veranderingen binnen de journalistiek. 'Alles gaat online gebeuren. De jongere generatie leest geen kranten meer. Ze lezen wel het nieuws, maar op een andere manier.

'Aan de andere kant: ik kan een verhaal maken voor de website van The New Yorker en binnen tien minuten kunnen miljoenen mensen het lezen. En dat doen ze. Mensen lezen. Dus het zijn the best of times and the worst of times.'

Genoeg over mij, lijkt Hersh te denken. 'Hebben jullie ook problemen met immigratie? Hoeveel belastingen betaal je? Betaal je je eigen zorgverzekering? Heb je een studieschuld? Ben je getrouwd? Die fotograaf van net, vind je haar niet knap? Ik heb nog nooit zo'n knappe fotograaf gezien. En ze is ook heel serieus over haar vak!'

Dat probeer ik ook te zijn. Dus: hoe komt u aan uw bronnen?

'Ik draai al een hele tijd mee en verlink nooit iemand. Iemand vroeg mij vandaag: wat zou je doen als je informatie had die levens zou kunnen redden, maar waarmee je de bron in gevaar zou brengen? Mijn antwoord was: dat gebeurt alleen in films. Zelfs iemand die me naait en tegen me liegt, wil ik niet verraden. Ik wil nooit in een situatie terechtkomen waarin ik iemand moet opgeven. Niet omdat ik ze later nog nodig heb, maar ik wil niet dat mensen het idee hebben dat ik ze ooit kan verklikken.'

Hersh pakt een pen en krabbelt de letters X ,Y en Z op het papier van de opgevouwen International Herald Tribune die voor hem ligt. 'Stel. Jij, X, komt naar me toe met een goed verhaal, maar jij hebt dat nog niet gecheckt. Ik check dat verhaal en maak het beter, want ik vind Y en Z. Dus als ik daarna een verhaal schrijf staat er informatie in die jij, X, niet had kunnen weten en die daarna ook niet naar jou herleid kan worden. Dat is een bescherming: ik kom achter steeds meer geheimen, maar diegene die mij iets heeft verteld, isoleer ik. Jij ziet iets, vertelt het me en krijgt er verder geen last van.'

Het klinkt als een jongensboek: praten met anonieme informanten, staatsgeheimen onthullen en de levende nachtmerrie zijn van corrupte politici. Maar maak niet de fout om tegen Hersh te zeggen dat de journalistiek een eerlijk beroep is. 'Geloof me: dit is geen nobel vak. Toen ik met My Lai bezig was, kwam ik achter de naam van de verantwoordelijke luitenant, William Calley. Hij was de sleutelfiguur in dat verhaal. Ik kwam erachter dat Calley een advocaat had. Zijn naam was George Latimer en hij was ooit een militair rechter geweest en woonde in Salt Lake City. Ik belde hem op en zei: 'Edelachtbare, ik ga toevallig naar de westkust en mijn vliegtuig maakt een tussenlanding in Salt Lake City. Vindt u het erg als ik even langskom om met u te praten?' Dat was natuurlijk onzin; ik vloog speciaal naar Salt Lake City om hem te zien. Ik wilde hem gewoon niet te argwanend maken. Voordat ik daarheen vloog ging ik naar de bibliotheek en las ik een paar van zijn laatste uitspraken als rechter. Toen ik bij hem aankwam was het eerste dat ik hem vroeg: Edelachtbare, wat was uw theorie bij die en die zaak; en waarom deed u deze uitspraak? Daar spraken we dan een tijdje over. En die rechter denkt: 'Wat een leuke jongeman is dit.' Uiteindelijk komt Hersh met Latimer uitgebreid over de My Lai zaak te spreken en verwerkt die informatie in zijn verhaal.

'Ik had maar één reden om daar te zijn: hij moest me aardig gaan vinden en tegen me gaan praten. Dat is mijn werk. En dat is niet mooi. Dus ik kan het op twee manieren vertellen: ik heb tegen hem gelogen en hem erin geluisd. Of: ik heb gewoon mijn werk gedaan.'

Hersh is moe. Zijn vlucht naar België had acht uur vertraging, waardoor hij ook zijn vervolgvluchten miste. Toen hij uiteindelijk in Antwerpen arriveerde, kon hij meteen aanschuiven bij het diner. 'Mijn God, jullie kunnen hier drinken zeg. Ik heb wat van dat Belgische bier gedronken, en dan niet het lichte bier, maar het donkere. Daar zit veel alcohol in zeg. Hou jij ook van Belgisch bier?'

Op nog net gepaste afstand van onze tafel staat een meisje van de organisatie ongeduldig te wachten. De afgesproken 45 minuten met Hersh zitten er officieel op, maar de onderzoeksjournalist gaat nog even door. 'Journalistiek is een harde business. Ik heb heel weinig vrienden gemaakt in dit vak. In de journalistiek haten ze passie. They. Don't. Like. Passion. Want als je gepassioneerd bent, kun je misschien te politiek geëngageerd zijn en moeilijk te controleren.' Hersh fluistert: 'They don't like passion. Dat is gestoord, want hoe kan je goed zijn als je niet gepassioneerd bent?'

CV Seymour Hersh

1937geboren in Chicago

1959Politieverslaggever voor City News Bureau of Chicago

1969Onthulling bloedbad My Lai

1970Winnaar Pulitzerprijs

1972Verslaggever New York Times

1983Boek The Price of Power: Kissinger in the Nixon White House

1997Boek: The Dark Side of Camelot (over John F. Kennedy)

2004Onthullingen Abu Ghraib

undefined

Meer over