Een vip in Irak

Sinds hij begin jaren zeventig afscheid nam van zijn linkse idealen, heeft Mario Vargas Llosa zich steeds consequent verzet tegen alle vormen van autoritair gezag....

Llosa's dilemma was echter dat van elke liberale denker: kun je een open samenleving bouwen op het gebruik van geweld? Welke middelen heiligen het doel van een democratie?

Toen de oorlog in zicht kwam, februari 2003, schreef hij een pacifistische column tegen de politiek van Bush, omdat die de Verenigde Naties negeerde. Twee weken later was hij nog steeds tegen de gewapende interventie, maar tegelijk maakte hij duidelijk dat hij de motieven van het 'vredeskamp' wantrouwde. Vooral de Franse president Chirac moest het ontgelden, vanwege zijn eigengereide, opportunistische aanpak.

De oorlog kwam en Vargas Llosa zweeg. Zijn eerste stuk van erna, gedateerd 27 april, draagt de titel Democratie op de puinhopen. De auteur heeft inmiddels zijn mening herzien: in plaats van tegen Bush richt hij zich nu tegen de pacifisten (die zonder het misschien te willen gemene zaak maken met een dictator als Fidel Castro) en tegen de sceptici die niet geloven dat er in een islamitisch land een volwaardige democratie tot stand kan komen. Zelf zoekt - en vindt - hij redenen voor hoop.

Om zijn hoop te staven besluit hij het land te bezoeken, samen met zijn dochter Morana, die fotografe is. Dat een dergelijke reis een heikele onderneming is, beseft Vargas Llosa zelf ook. Hij spreekt de taal niet, heeft geen grondige kennis van de plaatselijke geschiedenis (de weken voordien gaat hij 'als een gek' zitten lezen) en twaalf dagen is natuurlijk veel te kort om een goede analyse te maken.

Bovendien is Vargas Llosa een vip, wat wil zeggen dat hij vooral met andere vips of met woordvoerders spreekt. Hij gaat weleens in een cafitten om schrijvend gewone Irakezen te observeren en dan zijn verbeelding te laten werken, maar veel verder komt hij niet.

Llosa is dan ook voorzichtig met zijn conclusies. Eigenlijk weet hij nog altijd niet goed wat hij in Irak geleerd heeft. Hij heeft zowel hoopgevende als tot wanhoop stemmende dingen gezien. Wel is hij er nu helemaal van overtuigd dat de oorlog uiteindelijk de moeite waard was. Die overtuiging is echter meer gebaseerd op wishful thinking dan op een grondige analyse.

Vargas Llosa blijft toch op de eerste plaats een idealistische liberale schrijver die boven alles en tegen alle weerstand in wil blijven geloven in de kracht van het individualisme en de menselijke vrijheid. Al zal hij de eerste zijn om indien nodig zijn mening nog eens te herzien.

Meer over