Een uitgewogen, sobere stijl

Generaties scholieren hebben, sinds het midden van de jaren vijftig, dagelijks een of meer boeken in handen gehad waarvan het uiterlijk werd bepaald door Susanne Heynemann....

HUB. HUBBEN

Voormalig uitgever Jan de Groot herinnert zich: 'Dikwijls heb ik haar, toen mijn kamer een tijdlang aan de straat grensde, 's ochtends op weg naar het uitgeverskantoor zien passeren, pakken papier met zich voerend: de voorgaande avond met eindeloos passen en meten in elkaar gezette plakproeven, met behulp van losse-strokenproeven en illustraties tot een leerbaar geheel gerangschikt.'

In zijn bijdrage aan Susanne Heynemann - Typografe (Museum van het Boek/Universiteitsbibliotheek Groningen; * 29,50) maakt De Groot tevens duidelijk dat Susanne Heynemann alle stormen in onderwijsland - met een onmiddellijke terugslag op de leverancier van het lesmateriaal - overleefde.

Grijs en saai ogen schoolboeken nog als Susanne Heynemann in 1956 bij Wolters aantreedt als boekverzorgster, maar al twee jaar later behoorden drie door Heynemann vormgegeven Wolters-uitgaven tot de Vijftig Best Verzorgde Boeken - in de loop der jaren zouden ruim veertig van haar boeken worden bekroond.

Heynemann: 'De essentie van een goed leerboek is dat je er goed uit kunt leren, anders is het geen goed leerboek. Het beste kun je een leerboek zien als een papieren docent.' Veel van deze boeken bereikten twintig en meer drukken.

Susanne Heynemann (Berlijn, 1913) kwam, uitwijkend voor de nazi's, in 1939 naar Nederland. Het eerste boek dat zij maakte, in 1944, typeert meteen haar achtergrond: alle gedichten in Ten Poems 1830-1886 van Emily Dickinson worden door haar op elegante wijze gekalligrafeerd; de illegale Vijf Ponden Pers van A.A. Balkema, de Amsterdamse boekhandelaar en uitgever in 'het huis aan de drie grachten', publiceert de gedichten.

Kort na de bevrijding kwam Heynemann in contact met uitgeverij Em. Querido, vanouds bekend om de zorg die men aan de verschijningsvorm van de boeken besteedde. Heynemann ontwerpt aanvankelijk banden en stofomslagen, maar algauw bemoeit zij zich, terzijde gestaan door haar leermeester Charles Nypels, ook met het binnenwerk. Het is een sobere en uitgewogen stijl die zij hanteert. Mooie voorbeelden zijn het Verzameld Werk van H. Marsman en de reeks in wit linnen gebonden boeken van Hella Haase. Een keuze uit het grafisch oeuvre van Susanne Heynemann wordt onder de titel 'Susanne Gruber-Heynemann - Text Design & Typografie' tot en met 12 april geëxposeerd in het Museum van het Boek in Den Haag. Vanaf 28 april is de tentoonstelling te zien in de Groningse universiteitsbibliotheek.

Hub. Hubben

Meer over