Een toch niet zo kosjer verhaaltje

Onder het kopje Kosjer publiceerde het Volkskrant Magazine vorige week zaterdag een column van Ben Haveman, waarin hij suggereerde dat Cisca Dresselhuys van het feministische blad Opzij niet geheel vrij zou zijn van antisemitische opvattingen....

Die suggestie stoelt op het verwijt dat Dresselhuys in plaats van over het Berlijnse 'Joods Museum' repte over 'Israëlisch Museum'. Vervolgens werd Elsbeth Etty, columniste van NRC Handelsblad, over Gretta Duisenberg geciteerd: 'Als zij Israëliërs bedoelt, zegt zij joden. En als zij joden zegt, spat de haat uit haar ogen.' Haveman leek het een goede zaak als Duisenberg ook eens naar het Joods Museum zou gaan, 'samen met Cisca D.'.

Dresselhuys beklaagt zich over de 'kwaadaardigheid' die de column ademt. Zo wordt zij Cisca D. genoemd, op een manier dus waarop Nederlandse media doorgaans misdadigers aanduiden. 'Ten tweede ben ik, volgens hem, iemand die niets snapt van wat er in de Tweede Wereldoorlog met de joden is gebeurd, als ik een opmerking maak over de onaangename manier waarop ik ben behandeld door de bewakingsdienst van het Joods Museum', schrijft ze. 'Dat daar al je tassen en zakken uitermate scherp worden gecontroleerd, is normaal. Maar is het ook normaal dat je daarbij agressief en onbeschoft behandeld wordt?'

Voor de lezer leek het alsof Haveman Dresselhuys had geïnterviewd of bij een openbaar debat was geweest. Dat was niet zo. Enkele maanden geleden waren beiden - ze kennen elkaar - in de trein in gesprek geraakt over Berlijn. Dresselhuys was er onlangs geweest. Zij is verbijsterd dat Haveman uit dat privégesprek heeft geciteerd zonder haar vooraf te vertellen dat haar uitspraken in zijn Kosjer-column zouden komen.

Hoofdredacteur Pieter Broertjes oordeelt hard over deze werkwijze: 'Dit is volstrekt onacceptabel.' Inderdaad druist dit soort 'journalistiek' op flagrante wijze in tegen de ethische regels die de Volkskrant hanteert. De journalist werkt met open vizier, en dat houdt ook heldere afspraken met zijn bronnen in. 'Leg duidelijk uit waarvoor de informatie wordt gebruikt en bij voorkeur ook in welke context', zegt het Stijlboek van de krant. De Gedragscode voor Nederlandse Journalisten (1995) erkent één uitzondering: indien informatie die het algemeen belang dient anders niet kan worden verkregen.

In zijn verweer beroept Haveman zich, ten onrechte vind ik, op deze uitzondering: 'Nooit zou ik aan opinieleider Cisca Dresselhuys hebben gerefereerd, als reacties van museumbezoekers in Berlijn niet ondubbelzinnig duidelijk hadden gemaakt, hoe gevaarlijk het kan zijn om twee beladen begrippen (joods en Israëlisch) op één hoop te gooien. Voor mij prevaleerde het algemeen belang.' Verder vond hij dat zijn column 'moeilijk als donderslag bij heldere hemel kan zijn gekomen', omdat hij Dresselhuys in de trein 'ondubbelzinnig zijn verbouwereerdheid' had laten merken toen zij haar vergissing met een 'Ach, nou ja' had afgedaan.

Achteraf betreurt Haveman dat hij uit een privégesprek met Dresselhuys heeft geciteerd. 'Dat is en blijft onbetamelijk', erkent hij. Hij heeft haar zijn excuses aangeboden, onderstrepend dat Dresselhuys 'geen antisemiet is'. Voor het overige blijft hij bij de essentie van zijn betoog, dat het door elkaar smijten van de begrippen joods en Israëlisch 'de kiem legt voor verkeerde en uiteindelijke kwaadaardige, onzindelijke interpretaties'.

Om zijn visie aan de lezer duidelijk te maken had Haveman naar mijn mening zijn onderonsje met Dresselhuys volstrekt niet nodig gehad. Noch had hij haar naam hoeven te noemen. Hij zegt wel vaker mensen aan te duiden met alleen voornaam en initiaal van de achternaam. Maar ik geloof dat de meeste lezers in zo'n geval toch eerder aan iets verdachts denken. Hoe het ook zij, de constatering dat ook in zijn eigen kennissenkring mensen geen verschil zien tussen 'joods' en 'Israëlisch', had volstaan om zijn betoog in te leiden.

Uiteraard is de auteur van een column of artikel in de eerste plaats zelf verantwoordelijk voor wat hij schrijft. En het citeren uit een privégesprek kan niemand anders verweten worden dan de schrijver persoonlijk. Maar had de eindredactie, die Kosjer wel 'ver vond gaan' niet iets moeten ondernemen?

Volgens Barbara van Beukering, belast met de redactionele leiding van het Volkskrant magazine, had haastig een vervangende column bedacht moeten worden. Vervolgens had Haveman onder grote tijdsdruk zijn column geschreven. Maar tijdsdruk of haast kan en mag, zo vind ik, nooit een excuus zijn voor de in journalistiek opzicht zonder meer laakbare manier waarop Cisca Dresselhuys in het magazine van de Volkskrant is opgevoerd. Haar goede naam is daardoor onnodig en ten onrechte geschaad.

Meer over