Een tijdelijk verweer, maar ook een vitaal levensteken

Philip Roth doet zijn boeken vast weg. Arjan Peters is onder de indruk van dit en ander papieren erfgoed.

null Beeld Marie Wanders & Lisa Klaverstijn
Beeld Marie Wanders & Lisa Klaverstijn

Een schrijver die klaar is, heeft dat vaak niet in de gaten. Recensenten klagen dan dat hij zich begint te herhalen, of het niveau van zijn beste werk niet meer haalt. De schrijver die dat zelf niet ziet, biedt altijd een triestige aanblik.

Daarom was het bijzonder wat Philip Roth zei, vier jaar geleden: 'Ik ben klaar.' Hij kon het niet meer opbrengen, nog een boek. Vorige week voegde de inmiddels 83-jarige schrijver daar nog wat aan toe: zijn privébibliotheek wordt overgebracht naar de openbare bibliotheek van Newark (New Jersey), waar hij zelf vroeger vele uren heeft doorgebracht. Nu mogen studenten en andere belangstellenden een blik werpen in de boeken die Roth in zijn huis in Connecticut had verzameld.

Vierduizend zijn het er maar. Veel exemplaren voorzien van uitroeptekens en commentaar. 'Ik heb geen erfgenamen', zei de schrijver in The New York Times, 'als ik kinderen had gehad zou het een ander verhaal zijn. Ik wilde graag dat de bibliotheek behouden zou blijven, al was het maar voor het historisch besef; wat las een Amerikaans schrijver uit de tweede helft van de 20ste eeuw?' Frappant genoeg ziet hij zich dus niet meer als een schrijver uit het begin van de 21ste, hoewel hij in deze jonge eeuw nog negen boeken publiceerde, waaronder The Human Stain, The Plot Against America en het klassieke Everyman.

Imponerend waren ook zijn voorlopig weer laatste woorden, geciteerd in The New York Times: 'Ik ben blij dat mijn boeken allemaal bij elkaar blijven. Waarom weet ik niet. Ik kan mezelf niet bij elkaar houden, maar hen kan ik samen laten blijven.'

Het is een uitgestelde verdwijning, een tijdelijk verweer, maar ook een vitaal levensteken - juist doordat het bezit door een nieuwe generatie kan worden bestudeerd, en dat terwijl de eigenaar nog in leven is.

Nog een nalatenschap. In het huiveringwekkend mooie Probeer een beetje goed over me te denken (AFdH uitgevers; euro 12) schrijft Jente Posthuma op wat fotograaf Bas Uterwijk haar vertelde over zijn vader, de acteur Henk Uterwijk (1938-2014), die zich het leven benam toen de depressies hem te veel werden.

De zwart-witfoto's van de uitvaart, de weduwe, de kleren van de dode, en het lege landschap rond zijn huis in het Friese Oudehorne bij het riviertje de Tjonger laten je in eerbiedige stilte achter.

De titel van het boekje was de laatste zin uit vaders afscheidsbrief.

Meer over