Een tegendraadse doener

Nog steeds is het niet zeker of Veronica aansluiting zal vinden bij SBS. Beide partijen hebben 31 mei als uiterste datum geprikt....

Gerard Reijn

JOOP van der Reijden (74): 'U wilt mij spreken? Nou, dat is goed. Als het maar niet alleen over de omroep gaat. Dat is zo saai. Ik heb in mijn leven veel leukere dingen gedaan. Ik heb bijvoorbeeld nog eens met het regime van Videla een handelsverdrag gesloten. Dat deed de regering niet zelf; die wilde daar in die tijd geen mensen naartoe sturen. Daarom werd ik door de regering gevraagd. Tijdens de onderhandelingen ben ik elke dag naar dat plein gegaan met al die moeders, en daar heb ik vol deernis mee gesproken.'

De omroep hoeft voor hem blijkbaar niet meer. Al eerder kondigde hij zijn vertrek als voorzitter van Veronica aan, maar op 1 september stapt hij dan toch echt op. 'We hebben het schriftelijk vastgelegd', fluistert hij bijna met zijn toch al niet formidabele stem. Het zal niet alleen het einde zijn van zijn periode bij Veronica, maar in grote lijnen ook van zijn lange, wispelturige carrière. Voor het volgende verhaal over zijn persoon suggereert hij: 'Dat zal wel mijn necrologie zijn.'

Voorlopig moet hij eerst nog Veronica, een vereniging met een blad, een website, een lithobedrijfje en een radiozonder(tje) zonder tv-station, veilig zien onder te brengen bij SBS. Beide partijen hebben 31 mei als uiterste datum geprikt, maar het gaat niet van een leien dakje. SBS lijkt steeds minder interesse te hebben in samenwerking met het lastige Veronica. Waarbij komt dat sommige Veronica-bestuurders denken dat het ook wel zonder SBS kan. Van der Reijden erkent dat er twijfel is in eigen kring. Hij meent dat die veroorzaakt is doordat de onderhandelingen al zo lang slepen. 'Als er maandenlang niets meer gebeurt, ontstaat er zo'n sfeer van: zouden ze nog wel willen?'

Vandaar dat het bestuur de alternatieven op een rijtje liet zetten. Die zijn beperkt. Van der Reijden spreekt van een 'carrousel-model', van een 'Londen Weekend Television-model', van 'een paar uur per dag uitzenden'. Hij ziet er niet zo veel in. 'Die weg zou je kúnnen bewandelen. Ikzelf denk dat het voor ons vrij belangrijk is om met SBS een afspraak te maken. Wij willen een multimediale groep hebben. We hebben zelf al print en internet. Met SBS hebben we niet alleen tv, maar hebben we meteen radio te pakken.' Veronica heeft weliswaar zelf een radiostation, Kink FM, maar die zit alleen op de kabel. SBS heeft een belang in Radio Noordzee, en dat is een grote. Van der Reijden: 'Ik denk nog steeds dat we het met SBS wel eens worden.'

Het zou te sterk zijn om in dat geval te spreken van een kroon op het werk van Van der Reijden. Van een carrière is eigenlijk al helemaal geen sprake, want een rode lijn is door de opeenvolging van banen niet te trekken. Zelfs financieel niet. 'Ik ben bij de meeste banen begonnen tegen het salaris waar ik in de vorige mee ophield.'

Kronen op zijn werk heeft hij genoeg, want de fragiele voorzitter is een echte macher. Niet alleen bij Veronica, dat hij eerst veilig onderbracht bij de Holland Media Groep en vervolgens als een ware Mozes terugvoerde naar de vrijheid. Ook bij de NOB liet hij zijn sporen achter, door kort na zijn aantreden als voorzitter van dit facilitair bedrijf zeven directeuren de bons te geven. Of dat leuk is? 'Iemand moet het doen. En ik ben er kennelijk goed in. Ik heb het bij HMG ook moeten doen toen daar mensen uit moesten. Eigenlijk moest Pieter Porsius dat doen - die was directeur -, maar die kon dat niet. Dus deed ik het.'

Als secretaris van het Verbond van de Nederlandse Groothandel deed hij strategische ervaring op door handelsverdragen af te sluiten met Argentinië, Tsjecho-Slowakije, Japan. 'Vier uur zwijgend recht tegenover elkaar zitten. Wie het eerst zijn mond opendoet, die levert in. Daar heb ik leren onderhandelen.' Soms waren het 'gewone' handelsverdragen waarbij de onderhandelingen werden bijgewoond door staatssecretarissen of hoge ambtenaren. Maar in het geval van Argentinië niet. En ook niet toen hij het DDR Instituut oprichtte. De DDR dreigde de handelsbetrekkingen met Nederland te bederven als er niet een officiële instantie voor zou komen, zoals andere landen hun wederzijdse kamers van koophandel hebben. Dat lag moeilijk, want de DDR werd nog niet eens als staat erkend. Maar Van der Reijden had op de zolder van zijn toenmalige werkgever, het Verbond van de Nederlandse Groothandel, nog wel een plekje over. Daar stichtte hij, in overleg met de Nederlands-Duitse Kamer van Koophandel, een 'DDR Instituut'. 'Kijk, dat zijn leuke dingen om te doen.'

Dingen doen zit in de aard van het beestje. Daarom paste hij ook niet goed in de politiek. Hij kwam er per ongeluk in terecht, zoals hij zijn meeste banen haast per ongeluk in rolde. 'Ik was voorzitter van het Zilveren Kruis. Lubbers zocht iemand die gezondheidszorg voor zijn rekening wilde nemen, maar die moest wel verstand van zaken hebben. En hij moest lid zijn van de CHU, want in 1982 keken ze binnen het CDA nog naar de bloedgroepen. Zo kwam hij bij mij terecht.'

Hij voerde onder meer een nieuw bekostigingssysteem in om fors te bezuinigen. Datzelfde systeem heeft de gezondheidszorg nu bijkans in een wurgende greep. 'Dat heb ik in 1986 al voorspeld. Dat systeem is nu totaal achterhaald.'

Grote moeite had hij met het politieke handwerk. Hij zei ooit: 'In de politiek kun je geen bal rechtuit stoten. Alles moet over de band', en: 'Ik doe mijn best te voorkomen aangepast te raken.' Zijn bloemrijke, directe taalgebruik werkte goed. Zo nuanceerde hij bezuinigingen die hij wilde opleggen aan medisch specialisten door op te merken dat hij hen daarmee toch niet hun derde vrouw of hun tweede boot afpakte. Dit soort uitspraken maakte hem in de publieke opinie soms erg populair.

Dezelfde medisch specialisten bewerkstelligden overigens wel dat zijn politieke carrière werd beëindigd. Het tweede kabinet-Lubbers ging van start zonder Van der Reijden. 'Lubbers wilde mij niet nog een keer hebben. De specialisten hadden hem gezegd dat hij niet nog een keer die lastpak moest opstellen.' Boos daarover? 'Mijn vrouw was erg boos op Lubbers.'

Hoe hij het toeval zijn loopbaan liet bepalen, blijkt uit de befaamde anekdote over hoe hij overstapte van de Federatie van Ziekenfondsen naar het Bedrijfschap voor de Handel in Vee, in 1960. 'Ik zat in de trein tegenover een man die geen kwartje had voor een kop koffie. Ik heb die man een kopje koffie aangeboden. In de trein naar Apeldoorn vertelde hij me zó enthousiast over een baan die hem was aangeboden bij het Bedrijfschap voor de Handel in Vee, dat ik zei: gut, laat mijn naam daar eens vallen. Een week later was ik er aangenomen.'

Grote idealen streeft hij niet na; die leent hij. Het 'grote ideaal' van Veronica, weet hij, is 'vrijheid in de ether'. 'Dat is nu wel bereikt, ja. Nou, dan is er een aanvullende bepaling dat we ons op de jeugd richten, dat we hun welzijn en ontwikkeling bevorderen, dat soort zinnen.' Idealen lenen doet hij ook voor zijn functie als waarnemend burgemeester van Valkenburg, Zuid-Holland. Plotseling kan hij, bijna serieus, beginnen over zeldzame diertjes en zeldzame planten die behouden moeten blijven. Van der Reijden een natuurliefhebber? Hij tuit de lippen en schudt het hoofd. Valkenburg wil dolgraag het vliegveld in de gemeente behouden, en 'de natuur' is een argument.

Tegendraads zijn, dat lijkt zijn belangrijkste drijfveer. Hij was een behoorlijk zwemmer en waterpoloër, hoewel hij als kind vanwege een loopoor eigenlijk niet mocht zwemmen. Hij was een goed staatssecretaris zonder ooit politicus te zijn. Toen Brinkman had besloten de abortuskwestie te regelen, kwam Van der Reijden met een praktische oplossing: biedt abortus aan als vrijwillige extra in het ziekenfonds. Dat gold als revolutionair marktdenken voor een lid van de protestants-christelijke CHU.

Hij werd voorzitter van Veronica omdat eigenlijk iedereen binnen de gevestigde orde zo'n grote hekel aan die omroep had. Joop Daalmeijer, ex-directeur van Veronica: 'Hij houdt van onmogelijke klusjes. Van het doorhakken van onontwarbare knopen.'

Dat is ook wat Van der Reijden zelf zegt. 'Ik ben bij Veronica begonnen omdat ze problemen hadden. Met RTL hadden ze Véronique opgezet, en er waren beschuldigingen dat ze geld onder de tafel door hadden geschoven. Toen heeft Rob Out, destijds directeur, gevraagd of ik voorzitter wilde worden.' Dat het complete establishment hem onmiddellijk verketterde, beviel hem eigenlijk wel. 'Iedereen vond dat vreselijk. Daar hebben ze nachtmerries van gehad. Ik niet. Ik doe graag iets wat een ander kennelijk niet kan.'

Meer over