Een rusthuis, specialistische zorg en de paardenhemel: zo ziet het pensioen voor paarden eruit

Vroeger waren bejaarde paarden een overbodige luxe, tegenwoordig vinden liefhebbers dat ze recht hebben op pensioen. En daar hebben ze héél veel voor over.

Anja en Susan Zwanenburg met de 25-jarige Angelo, die binnenkort naar een rusthuis gaat. Beeld null
Anja en Susan Zwanenburg met de 25-jarige Angelo, die binnenkort naar een rusthuis gaat.

Het gesprek is nog geen vijf minuten gaande, of Anja Zwanenburg schiet vol. De vraag die ze zojuist kreeg voorgelegd: bezoekt ze haar bejaarde paarden in het rusthuis wel eens? ‘Ik ga er niet graag heen’, zegt ze, terwijl ze wat tranen wegpinkt. ‘Elke keer als ik ze zie, sta ik daar te janken. Ik weet dat ze het goed hebben, maar…’ Zus Susan vult aan: ‘Weet je wat het is, wij hebben paarden die al 25 jaar bij ons zijn. Dan is het afscheid heel zwaar. Het voelt alsof je je kind weg doet.’

Anja en Susan runnen samen met oudste zus Marian manege Zwanenburg in De Glind, een dorp vol bloeiende weilanden in de gemeente Barneveld. Het is een echt familiebedrijf: hun ouders, die vroeger op deze plek een boerderij hadden, wonen nog altijd op het terrein en helpen waar nodig.

In de dertig jaar dat de manege bestaat, hebben de Zwanenburgs menig paard oud zien worden. Een paard dat niet meer bereden kan worden, kost meer dan dat het oplevert. Maar zo wil de familie niet denken. Susan: ‘Een collega die kreupel is doe je toch ook niet zomaar weg?’

Paardenpensioen

Waar bejaarde paarden vroeger nog een overbodige luxe waren en veel rijpaarden eindigden als stoofvlees, klinkt in de hippische sector tegenwoordig de roep om paarden het recht op pensioen te gunnen. ‘De gedachte hierachter is dat het paard altijd hard heeft gewerkt’, zegt gz-psycholoog Nienke Endenburg (Universiteit Utrecht, faculteit Diergeneeskunde). ‘Dierenartsen kunnen bovendien steeds beter werk verrichten, waardoor paarden – net als mensen – met een goede kwaliteit van leven ouder worden.’

Het past in de trend die ook veel dierenartsen zien, zegt de woordvoerder van de KNMvD, de beroepsorganisatie voor dierenartsen. ‘Mensen hebben steeds meer geld over om hun dier in leven te houden, de vraag naar specialistische zorg bij onder meer kanker groeit.’ Het gezelschapsdier heeft recht op dezelfde zorg als andere gezinsleden. Al blijft er wel een grens, zegt de KNMvD-woordvoerder. ‘We zien dat eigenaren bij hoogconjunctuur meer besteden aan behandeling van hun dieren dan bij economische malaise.’

Ook aan een rusthuis voor paarden hangt een stevig prijskaartje, van soms zelfs duizenden euro’s per jaar. ‘Dat hebben eigenaren er graag voor over’, zegt Karin Jefferson van Paardenpension De Wildtshof in Uddel. ‘Mensen nemen er een extra baantje voor, verkopen hun auto, eten zelf minder en zetten familie in om financieel bij te springen. Het gaat echt heel ver.’

Wachtlijsten

Naar schatting is 10 tot 15 procent van de 450 duizend paarden in Nederland bejaard. 20 jaar geldt onder paarden als de gerechtigde pensioenleeftijd. Gemiddeld worden de dieren 25 tot 30 jaar. Recordhouder is shetlandpony Elsje, die na een leven achter een treintje in Dierenpark Amersfoort de memorabele leeftijd van 50 bereikte.

De echte liefhebbers kunnen het vaak niet over hun hart verkrijgen om hun bejaarde paard naar de slager te sturen of te laten inslapen, zeker als het dier fit genoeg is om te blijven leven. Het paard op een eigen lapje grond onderbrengen, is vanwege de hoge onderhoudskosten lang niet voor iedereen weggelegd. Dus komen velen bij het rusthuis uit.

Daar zijn er in Nederland zo’n dertig van. Het overgrote deel, op twee na, is commercieel. Het is een lucratieve business: stalling levert zo’n 300 euro per maand per paard op. Veel commerciële rusthuizen zitten vol, sommige werken met wachtlijsten.

Verreweg de langste is die van het oudste niet-commerciële paardenrusthuis van Nederland: De Paardenkamp in Soest. 750 eigenaren hebben er hun paard ingeschreven. Er is plek voor 120.

De Paardenkamp werd in 1962 opgericht door een dierenliefhebber, vanuit het idee dat paarden na een ijverig leven oud mogen worden (toen nog een vooruitstrevende gedachte).

Met zijn ruime stallen en overvloed aan buitenruimte is dit een rusthuis op stand. Een gedreven team – grotendeels vrijwilligers – verzorgt de paarden in nauw overleg met een dierenarts. Aan liefde geen tekort: er komen genoeg bezoekers langs om met de paarden te knuffelen.

Op dit moment wordt een nieuw gebied van 5,5 hectare gerealiseerd: Paddock Paradise. ‘Een zo natuurlijk mogelijke omgeving met heuvels waarop de paarden kunnen uitkijken, een rustplek om te chillen en een vijver om te koelen en uit te drinken’, prijst woordvoerder Daniëlle Hurenkamp het gebied aan. De financiering is rondgekomen met een crowdfundingsactie en fondsenwerving.

Daniëlle Hurenkamp en IJsbrand Muller op De Paardenkamp, het oudste en populairste paardenrusthuis in Nederland.  Beeld null
Daniëlle Hurenkamp en IJsbrand Muller op De Paardenkamp, het oudste en populairste paardenrusthuis in Nederland.

Eén oog

De paarden op De Paardenkamp leven in kuddes, samengesteld op basis van gezondheid en gedrag. Ouderdom tekent zich af door grijze manen en ruwe vachten. Sommige paarden moeten het doen met één oog, een doorgezakte rug of een half gebit. En zoals bejaarde mensen wel eens kattig tegen elkaar kunnen zijn, breekt ook hier wel eens een opstootje uit. ‘In de wei heerst een duidelijke hiërarchie’, zegt beheerder IJsbrand Muller. Wie de baas is? Zonder twijfel: ‘Oud-politiepaard Fortuin.’

Eigenaren die hun paard bij De Paardenkamp onderbrengen, doen hier contractueel afstand van. Het welzijn van de dieren staat voorop, zegt Muller. ‘Als het lijden begint en er geen kans op genezing is, dan moeten we een eerlijk besluit nemen.’

Bij commerciële paardenrusthuizen heeft de eigenaar tot de laatste levensfase zeggenschap over zijn paard. Hierin schuilt het gevaar dat eigenaren emotioneel geen afscheid kunnen nemen, waardoor het dier langer leeft dan verantwoord is. Het rusthuis heeft er commercieel gezien bovendien belang bij het paard zo lang mogelijk in leven te houden.

‘Ook in paardenland zitten boefjes’, zegt gz-psycholoog Nienke Endenburg. ‘Die denken: als je goed betaalt, dan roep ik gewoon dat het paard lekker op het land staat en genoeg eten krijgt.’ Ze vindt dan ook dat eigenaren de morele plicht hebben het welzijn van het paard geregeld te controleren.

Paarden die in De Paardenkamp overlijden krijgen een plek in de 'paardenhemel', bestaande uit houten bordjes met naam, geboorte- en sterfdatum.  Beeld null
Paarden die in De Paardenkamp overlijden krijgen een plek in de 'paardenhemel', bestaande uit houten bordjes met naam, geboorte- en sterfdatum.

Gemis

Paarden die in De Paardenkamp overlijden krijgen een plek in de ‘paardenhemel’, die bestaat uit houten bordjes met naam, geboorte- en sterfdatum aan het plafond. Ook het bordje van Jasperina hangt ertussen, de eerste pony van Anja Zwanenburg. Zij overleed in 2010 als gevolg van een scheur in haar hoefbeen. Er lopen op dit moment nog drie bejaarde paarden van de familie rond in De Paardenkamp. Volgende maand gaat ook de 25-jarige Angelo ernaar toe. De zussen hebben hem al op jonge leeftijd bij het rusthuis ingeschreven om daarmee de kans op een plek te vergroten.

Of ze hem gaan missen? ‘Ja’, zegt Anja beslist, terwijl ze het dier – ‘een brave Haflinger met pit’ – liefdevol over zijn neus streelt. ‘Het is heel speciaal wat je met paarden hebt’, voegt Susan toe. ‘Ze zijn zo sensitief, ieder heeft zijn eigen karakter.’

Moeder op de achtergrond: ‘Als er eentje moet worden ingeslapen, is de hele boel van de leg.’

Anja: ‘Dan is het heel hard huilen. En daarna ga je weer door. Je moet wel.’

Bekijk ook deze fotoserie: Volleerde fotomodellen en altijd zichzelf

De Duitse fotografe Wiebke Haas fotografeert paarden in hun natuurlijke glorie. De dieren schudden hun manen alsof ze nooit anders gedaan hebben. 'Ik wil laten zien hoe ík paarden zie.'

Meer over