reportage

Een programmeur? Dat is een meisje met lang haar, een roze jurk en hartjesogen, legt Florinde (5) uit

Door de energietransitie en digitalisering nemen de personeelstekorten in technische beroepen verder toe. Gastlessen op basisscholen moeten meer meisjes inspireren om voor techniek te kiezen, én hen vervolgens te behouden. ‘Ik schrik telkens weer van de naaktkalenders.’

Marieke de Ruiter
Op basisschool Boeimeer geeft programmeur Nynke Wesseling uitleg over technische beroepen om meisjes te interesseren voor techniek.  Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant
Op basisschool Boeimeer geeft programmeur Nynke Wesseling uitleg over technische beroepen om meisjes te interesseren voor techniek.Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant

Hoe een programmeur eruitziet? De kleuters uit klas 1/2 C van basisschool Boeimeer hebben daar wel zo hun ideeën over. En dat treft, want die mogen ze van docent Jan Croonen op papier zetten ter voorbereiding van een gastles van een ‘échte programmeur’. In ferme potloodstreken verschijnen koppoters en harkpoppetjes op de A4-tjes. Sommige krijgen een helm, zaag of stekeltjeshaar. Die van Florinde (5) een roze jurk. ‘Mijn programmeur wordt een meisje’, legt ze uit terwijl ze lange slierten haar tekent.

Kinderen mochten vooraf tekeningen maken van hoe ze dachten dat een technicus er uit ziet. Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant
Kinderen mochten vooraf tekeningen maken van hoe ze dachten dat een technicus er uit ziet.Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant

De gelijkenissen tussen Florindes kunstwerk en programmeur Nynke Wesseling blijken, gelukkig voor Wesseling, ver te zoeken als deze enkele minuten later de klas binnenstapt. Ze draagt geen roze jurk, heeft geen roze haren en haar ogen zijn ook al geen roze hartjes. Maar één eigenschap had de kleuter in tegenstelling tot veel van haar klasgenoten wel goed geraden: Wesseling is een vrouw. En ze is hier om de meiden van 1/2 C te inspireren om net als zij later een technisch beroep te kiezen.

Dat is hard nodig, vindt het expertisecentrum genderdiversiteit in bètatechniek (VHTO) dat de gastlessen aanbiedt. Nog altijd wordt maar 14 procent van de technische beroepen ingevuld door een vrouw, terwijl de roep om technisch personeel vanwege de energietransitie en verdergaande digitalisering steeds luider wordt. Het UWV becijferde eind vorig jaar dat alleen al in de banen die direct nodig zijn voor de uitvoering van het klimaatbeleid zo’n 80 duizend handen tekort zijn.

‘Werkgevers in de techniek weten niet meer wat ze met hun vacatures aan moeten en dat is slecht voor de bv Nederland’, zegt VHTO-directeur Sahar Yadegari. ‘Maar ook voor de vrouwen zélf. Technologie wordt namelijk steeds belangrijker in ons leven en de impact ervan steeds groter. Als er alleen maar witte mannen aan de tekentafel zitten, worden toepassingen ontworpen met de man als standaard en lopen we een hoop vernieuwing mis.’

Auto-ongelukken

Hoe pijnlijk dat kan uitpakken, zagen onderzoekers van de Universiteit van Virginia in 2019. Uit een analyse van meer dan 23 duizend auto-ongelukken bleek dat vrouwen 73 procent meer kans maakten zwaargewond te raken dan mannen, ook al droegen ze een veiligheidsgordel. Het was het gevolg van de crashtests: die werden uitsluitend gedaan met poppen die het gewicht en de lengte van een man hadden.

Volgens onderzoek van PricewaterhouseCoopers is er nog een reden waarom meer vrouwen voor techniek moeten kiezen: de lonen liggen er hoger dan in traditionele ‘vrouwenberoepen’ als de zorg en het basisonderwijs. Natuurlijk komen er in die sectoren ook banen bij, beaamt hoofdeconoom Jan Willem Velthuijsen. ‘Maar wij denken dat door de overheid gereguleerde zorglonen niet zo lekker zullen meeveren met de marktschaarste als die in de energietransitie. Dat kan de kloof tussen mannen en vrouwen op de arbeidsmarkt groter maken.’

Aan programmeur Wesseling de schone taak om de kleuters van Boeimeer met haar rijdende miniatuurrobots te laten zien dat techniek net zo geschikt is voor meisjes als jongens. Dat ze überhaupt nog niet weten wat programmeren is, neemt ze glimlachend voor lief. ‘Je moet het zo zien: ik vertel de apparaten wat ze moeten doen.’

Volgens VHTO is het belangrijk om zo vroeg mogelijk te beginnen met de gastlessen om tegenwicht te bieden aan de stereotype beelden die de kleuters thuis, in de lesboeken en media zien. Namelijk dat een technicus een man is. Of, in het geval van een poster in klaslokaal 1/2 C: de arts.

Maar alleen werken aan de instroom van vrouwen is volgens Yadegari onvoldoende, want de loopbaan van een vrouwelijke bèta lijkt verdraaid veel op een ‘lekkende pijplijn’, waarbij op elk keuzemoment vrouwen toch níet voor techniek kiezen.

Bestaat een klas met exacte profielen op de middelbare school inmiddels voor 43 procent uit meisjes, op de bètatechnische opleidingen is dat nog maar 26 procent. En van de afgestudeerden blijft slechts 21,9 procent werken in een technisch beroep.

Maatje XL

‘Werkgevers die zo zitten te schreeuwen om personeel moeten bij zichzelf te rade gaan hoe het kan dat ze deze vrouwen niet binnenhalen en houden’, vindt Yadegari. Zelf heeft ze daar wel haar ideeën over: vrouwen voelen zich simpelweg niet thuis in de technische wereld die is vormgegeven voor en door mannen. Een wereld waarin vrouwen zich harder moeten bewijzen, in deeltijd werken nauwelijks mogelijk is en overalls alleen verkrijgbaar zijn in maatje XL en werkschoenen vanaf maat 42.

Volgens Yadegari heeft het niet alleen als consequentie dat vrouwen niet fijn kunnen werken omdat kleding te ruim zit. ‘Het geeft ook een signaal af: dit is de norm, dus jij past je maar aan.’ Hetzelfde geldt voor de ontbrekende kolfkamers en vrouwentoiletten. ‘En er is nog iets waar ik iedere keer van schrik’, vervolgt ze. ‘De naaktposters die op veel werkplaatsen nog steeds aan de muur hangen.’

Voor de kleuters van 1/2 C is die wereld nog mijlenver weg. En vooralsnog lijkt vooral docent Croonen geïnspireerd door de les van programmeur Wesselink. ‘Eens even kijken of ik jullie nu kan programmeren’, zegt hij enthousiast. Terwijl de kinderen op zijn commando naar de gang stuiven om hun jas te pakken, blijft Lotte (5) nog even treuzelen in het lokaal. ‘Ik zou best programmeur willen worden hoor’, fluistert ze. ‘En anders ballerina.’

Meer over