Reportage

Een politieke whodunnit op Schiermonnikoog: ‘Soms lijkt het alsof dit eiland 942 raadsleden heeft’

De formatie op Schiermonnikoog werd verstoord door een ‘briefjesaffaire’, anonieme facebookberichten en vertroebelde verhoudingen tussen de drie lokale partijen. Politiek is persoonlijk in de kleinste gemeente van Nederland, zo blijkt, en het persoonlijke is politiek.

Jurre van den Berg
Ons kent ons op ‘Schier'.  Beeld Harry Cock
Ons kent ons op ‘Schier'.Beeld Harry Cock

‘Er wordt hier helemaal geen informatie achtergehouden!’ Burgemeester Ineke van Gent is zichtbaar geïrriteerd. Zojuist vroeg fractievoorzitter Atze Postma van Ons Belang waarom de gemeenteraad van Schiermonnikoog een beloofde brief over de voorgenomen verplaatsing van het lokale bouwbedrijf naar de rand van het dorp pas een paar uur geleden ontving. En waar zijn bijlagen 1 tot en met 6? ‘Wij vinden dat het college z’n boekje te buiten gaat.’

De agenda leek overzichtelijk, zei de burgemeester nog bij het openen van de vergadering. ‘Maar je weet hier nooit hoelang dat duurt.’

Na de verkiezingen van half maart staan in de kleinste gemeente van Nederland de politieke verhoudingen op scherp. Drie partijen telt het eiland, alle drie lokaal. En, vat fractievoorzitter Wyb Jan Groendijk (Schiermonnikoogs Belang) het samen: ‘We willen allemaal het beste voor Schiermonnikoog.’

Het gaat om de poppetjes

Maar Samen voor Schiermonnikoog (drie zetels) en Schiermonnikoogs Belang (twee zetels) zien samenwerking met verkiezingswinnaar Ons Belang (vier zetels, 45 procent van de stemmen) niet zitten. Liever zetten ze hun huidige coalitie voort. ‘En dat steekt’, zegt oppositieleider Postma.

Inhoudelijke verschillen zijn er nauwelijks, concludeerde informateur Albert Rodenboog. De partijen maken zich alle drie zorgen over de eilander woningmarkt, willen de leefbaarheid verbeteren en vinden duurzaamheid belangrijk, aldus de voormalige burgemeester van Loppersum.

‘Gelet op onze verkiezingsprogramma’s zouden we bijna één partij kunnen beginnen: Samen voor Ons Schiermonnikoogs Belang’, zegt Samen-lijsttrekker Bart Pastoor met een knipoog. Maar dan volgt de disclaimer: ‘Het gaat ook om de poppetjes.’

Het eiland leeft van het toerisme. Beeld Harry Cock
Het eiland leeft van het toerisme.Beeld Harry Cock

En tussen die ‘poppetjes’ gaat het er op het gemoedelijke eiland niet altijd even gemoedelijk aan toe. ‘Uiteindelijk gaat het om vertrouwen, en dat vertrouwen was er niet’, concludeert Rodenboog.

Charmante eenvoud

Het verslag van de informateur leest als een politieke whodunnit. De onderlinge verhoudingen op het eiland (942 inwoners) worden verstoord ‘door anonieme briefjes in de brievenbus’, ‘tendentieuze berichtgeving op sociale media’ en ‘persoonlijke aantijgingen als leugenaar’. ‘Het maakt het eiland kapot’, noteerde de griffier namens Samen voor Schiermonnikoog.

Veel is nog van charmante eenvoud op Schiermonnikoog, waar auto’s niet welkom zijn. Ooit was de eilandpolitiek ook zo overzichtelijk. In 1946 konden eilanders kiezen uit twee partijen: ‘Links’ en ‘Rechts’. Maar de oprichting van Ons Belang leidde in 1989 tot een – verloren – rechtszaak. Schiermonnikoogs Belang vond de naam van de nieuwe partij te veel lijken op die van hen. ‘Ons Belang’, dat was toch Schiermonnikoogs belang?

Achter de naamtwist gaat een voor bezoekers van de wal moeilijk te doorgronden politieke cultuur schuil. ‘Politiek is hier altijd dichtbij’, zegt Bart Pastoor. Je kunt de fractievoorzitters van alle politieke partijen in een straal van 200 meter opzoeken. Atze Postma (Ons Belang) is uitbater van familierestaurant Het Wantij. Aan de overkant van de Langestreek runt Bart Pastoor (Samen voor Schiermonnikoog) hotel-brasserie Brakzand. En Wyb Jan Groendijk is weliswaar parkmanager bij appartementencomplex Vitamaris, maar ontvangt in de gelagkamer van Hotel van der Werff.

In een gemeenschap van ons kent ons is eilandpolitiek altijd persoonlijk, en het persoonlijke politiek. Daarin staat Schiermonnikoog niet op zichzelf. De formatie op Vlieland strandde deze week na verwijten over benevelde toestanden tijdens een raadsvergadering over de aankoop van een pand.

Stok om mee te slaan

De laatste gemeenteraadsverkiezingen werden getekend door een lage opkomst. Krap de helft van de kiesgerechtigden ging naar de stembus. Op Schiermonnikoog echter was de opkomst dit jaar 80,2 procent – het hoogste van het land.

Maar die ongekende betrokkenheid heeft ook een keerzijde. Onder de schuilnaam van oud-eilandbezitter John Eric Banck publiceert iemand op Facebook vileine politieke analyses, waarin de twee collegepartijen ervan langs krijgen en Ons Belang juist geprezen wordt. Vooral de na een volksraadpleging gesneuvelde plannen voor een rondweg door de Banckspolder worden de coalitie aangerekend.

Ons Belang voelt zich ten onrechte verantwoordelijk gehouden voor de facebookcampagne, omdat een oud-raadslid van de partij voorop in de strijd gaat – de gehekelde weg zou achter zijn kampeerboerderij langsgaan. ‘Ik heb geen idee wie achter die facebookpagina zit’, zegt lijsttrekker Atze Postma. ‘Het is gewoon een stok om ons mee te slaan.’

Tegen deze achtergrond is het voor buitenstaanders moeilijk te begrijpen dat wethouder Johan Hagen (Samen voor Schiermonnikoog) na de raadsvergadering gemoedelijk een flesje bier kan drinken met diezelfde Postma. ‘Omringd door het water weet je dat je het samen moet rooien’, verklaart Wyb Jan Groendijk.

Dat Ons Belang zich heeft gedistantieerd van de briefjes en berichten op Facebook verandert voor Bart Pastoor niets. ‘Het gaat om vertrouwen. Ze hebben nu vier jaar de tijd dat te herstellen.’ Volgens Groendijk is het allemaal niet zo ingewikkeld. ‘Als je vier jaar verkering hebt met een leuk meisje, wissel je haar toch ook niet zomaar in?’

Legitieme meerderheid

Voor sommige eilanders volstaat die rechtvaardiging niet. Arend Maris en Thom Verheul verspreidden huis-aan-huis een oproep tot een burgerraadpleging over de collegevorming. ‘De verkiezingsuitslag wordt niet gerespecteerd. Dit is de oude bestuurscultuur.’

Verwijten waar Bart Pastoor zich op zijn beurt aan ergert. ‘Soms lijkt het alsof dit eiland 942 raadsleden heeft’, zegt de fractievoorzitter van Samen voor Schiermonnikoog. ‘Zo werkt democratie: met 55 procent van de stemmen hebben we een legitieme meerderheid.’

Om de gemoederen op Schiermonnikoog wat tot bedaren te brengen is volgens informateur Rodenboog externe begeleiding gewenst. ‘Als hier niet aan gewerkt wordt, blijft dit de onderlinge verhoudingen in en buiten de raad verstoren.’

Ons Belang bereidt zich ondertussen voor op vier jaar ‘constructief-kritische oppositie’. ‘Dan zullen we daarna wel zien hoe die kiezer het vindt dat wij buitengesloten zijn’, zegt fractievoorzitter Postma. ‘Coentje (raadslid Coen Bouman, red.) van Schiermonnikoogs Belang heeft nog een paar jaar voor me gewerkt. Met hem debatteren over een windmolen op Schier lijkt me geweldig.’

Meer over