Een pleister voor de seks

Oudere vrouwen bij wie de seksuele opwinding niet zo snel meer optreedt, hebben soms baat bij een pleister die testosteron toedient....

In Amerika is het een hype: het 'mannelijke' geslachtshormoon testosteron tegen afnemende zin in seks bij vrouwen. Testosteron wordt ook gewoon voor de seks gebruikt, als een lifestyle-product. Maar in Nederland is het belang van testosteron voor vrouwen vooral onderwerp van serieus wetenschappelijk onderzoek.

Testosteron, aangemaakt in de zaadballen, is voor mannen het belangrijkste geslachtshormoon. Het is verantwoordelijk voor de typisch mannelijke beharing, de seksuele opwinding en de spiermassa. Vrouwen moeten het doen met slechts eenzevende van het testosteron van mannen. Het hormoon wordt bij vrouwen onder meer aangemaakt in de eierstokken en de bijnier.

Ook bij vrouwen heeft het hormoon invloed op botten en spierkracht. Wat precies de rol van testosteron bij de vrouwelijke seksualiteit is, was lang onbekend, zegt dr. Rik van Lunsen, arts en hoofd van de afdeling seksuologie van het Academisch Medisch Centrum (AMC) in Amsterdam. 'Uit recent onderzoek blijkt dat testosteron ook bij vrouwen een rol speelt bij zin in seks.'

Van Lunsen deed het afgelopen jaar, samen met nog vier andere Nederlandse ziekenhuizen, mee aan een internationaal onderzoek naar het effect van speciaal voor vrouwen ontwikkelde testosteronpleisters. Testosteron wordt nu nog toegediend met een pil of injectie. De pleisters waren er al wel voor mannen, maar de dosering daarvan was voor vrouwen veel te hoog.

Het onderzoek is nagenoeg afgerond, de gegevens moeten de komende maanden nog worden verwerkt, maar er zijn sterke aanwijzingen dat testosteron bij bepaalde groepen vrouwen goed werkt, zegt Van Lunsen. 'De vrouwen geven aan dat het allemaal soepeler gaat met seks; ze voelen zich ook fitter, vitaler, ze zijn actiever en minder neerslachtig.'

Dat komt overeen met Amerikaans onderzoek dat vorig jaar zomer werd gepubliceerd in het medisch tijdschrift The New England Journal of Medicine. Daarin gaven vrouwen bij wie de eierstokken waren verwijderd, aan dat ze mét testosteron vaker masturbeerden, en seksuele fantasieën en ook vaker seks hadden dan de groep die een pleister plakten zonder testosteron.

Van Lunsen noemt drie groepen vrouwen bij wie aanvulling van testosteron effectief kan zijn: vrouwen bij wie de eierstokken operatief zijn verwijderd, vrouwen die een verlaagde testosteronspiegel hebben - ongeveer 15 tot 20 procent van de vrouwen na de overgang - en vrouwen die oestrogenen slikken.

Het probleem voor vrouwen die oestrogenen slikken schuilt in het eiwit SHBG (Sex Hormon Binding Globuline), dat geslachtshormonen bindt. Het gehalte aan dit eiwit neemt toe als er oestrogenen worden toegediend. Als een vrouw oestrogenen slikt, wordt daardoor - onbedoeld - de testosteron-spiegel verlaagd, zegt Van Lunsen.

Maar de grootste terugval is een gevolg van het verwijderen van de eierstokken, wat in het verleden nogal eens preventief gebeurde. Eierstokken hadden, zonder eicellen, immers toch geen functie meer.

Fout, zegt Van Lunsen. 'We moeten zuinig zijn op de eierstokken. Vrouwen zonder eierstokken hebben vaak nog maar de helft van de normale concentratie testosteron. Ze klagen over een verminderde seksuele opwinding, maar ook over gebrek aan energie, verlies van spierkracht en vermoeidheid.'

Bij overgangspillen met oestrogenen kan eveneens een tekort aan testosteron optreden, zegt Van Lunsen. 'Vrouwen klagen dan over minder zin in vrijen. De pieken en dalen vlakken af. Eigenlijk zou je, als je hoge doseringen oestrogenen voorschrijft, ook testosteron moeten geven.'

Bij een juiste dosering van testosteron zijn er geen bijwerkingen, maar helemaal zonder gevaar is het toedienen van extra testosteron niet, waarschuwt Van Lunsen. 'Bij normale testosteronspiegels moet je het niet doen, want een te hoge dosering kan de eigen productie onderdrukken. Ook kan een te hoge dosering, zo weten we uit behandelingen bij transseksuelen, leiden tot een mannelijke gezichtsbeharing en vergroting van de clitoris. Op de langere termijn kan het bovendien gevaar opleveren voor het bloedvatensysteem en mogelijk een rol spelen bij het ontstaan van tumoren.'

Is de concentratie testosteron in het bloed te laag, dan kan worden overwogen de pleister te gebruiken. Die wordt bijvoorbeeld op de buik of een bil geplakt, en geeft daar enkele dagen lang continu een beetje testosteron af aan het bloed. Volgens Van Lunsen 'wordt de vrouw met pleister zich eerder bewust van een beginnende opwinding. De pleister is niet een soort Viagra voor vrouwen.'

Meer over