Een paar meter per jaar, maar 't beweegt

De donkere zandduinen in het noordpoolgebied van Mars zijn op drift. Snel gaat het niet - een paar meter per jaar - maar het huidige duinlandschap zal over een paar eeuwen onherkenbaar zijn veranderd. De boosdoener is kooldixoide, ofwel CO2. Maar dan kooldioxide in bevroren vorm.


Mars is een kurkdroge, bevroren wereld. In de poolgebieden vriest het altijd tientallen graden. Tijdens de lange winternachten daalt de temperatuur tot meer dan honderd graden onder nul. Koud genoeg voor de vorming van een laagje bevroren kooldioxide - zogeheten 'droog ijs'.


Als dat CO2 in het voorjaar weer verdampt, heeft dat gevolgen voor de stabiliteit van de duinen. Door zand- en ijsverschuivingen ontstaan nieuwe duinpannen en geulen.


Aan de voet van het duin hoopt omlaaggevallen materiaal zich op. De wind blaast nieuw zand naar de afgekalfde toppen.


Planeetonderzoekers gingen er lange tijd van uit dat de poolduinen van Mars duizenden of tienduizenden jaren geleden ontstonden, en nauwelijk van vorm veranderen.


Gedetailleerde foto's die in de loop van enkele jaren gemaakt zijn met de HiRISE-camera aan boord van de Amerikaanse planeetverkenner Mars Reconnaissance Orbiter laten echter zien hoe veranderlijk het koude Marslandschap is.


HiRISE kan details van een meter groot op het Marsoppervlak onderscheiden. De nieuwe resultaten zijn deze week gepubliceerd in Science door een groep geologen onder leiding van Candice Hansen van het Planetary Science Institute in Tucson, Arizona.


Doordat bevroren kooldioxide onder de extreem lage luchtdruk op Mars niet eerst smelt maar direct overgaat in de gasvorm, is er ook sprake van vrij plotselinge en mogelijk krachtige gasstromingen, deels van dicht onder het oppervlak. Die kunnen donker zand met zich meevoeren, waardoor opvallende streperige patronen op de duinhellingen ontstaan.


De bovenste foto toont zandduinen in de krater Arkhangelsky op het zuidelijk halfrond van Mars. De kleuren zijn niet echt; de foto is samengesteld uit opnamen op infrarode, rode en blauwgroene golflengten.


Rechtsonder is een duinenveld in het noordpoolgebied van Mars te zien; linksonder tonen snelle variaties in de loop van een jaar.


Govert Schilling


Meer over