Een overlegorgaan, geen natuurmonument

De Utrechtse Heuvelrug mag zich vanaf vandaag officieel Nationaal Park noemen. Het betekent dat veertig grootgrondbezitters in het gebied samen gaan werken om de natuur te behouden....

TEKST MICHIEL HAIGHTON

'Ik hoop niet dat we vast komen te zitten', zegt Tjitske Lubach terwijl ze geconcentreerd haar auto, een gifgroene Citroën Berlingo, over een modderig bospad in het Amerongse Bos stuurt. Hoewel ze de vaart er al goed in heeft, geeft Lubach nog wat extra gas. 'Hoe harder je rijdt, hoe minder snel de auto vast komt te zitten', weet ze. Liever had ze in plaats van een bestelbusje een terreinwagen tot haar beschikking gehad. 'Zeker met dit slechte weer geen overbodige luxe'. Maar haar werkgever, het Utrechts Landschap, voorziet daar niet in.

Lubach is boswachter van het Amerongse Bos, alsmede van enkele omliggende natuurgebieden. Haar totale werkgebied omvat een terrein van duizend hectare tussen Rhenen, Leersum en Amerongen. Met haar busje beklimmen we de Amerongse Berg, het hoogste punt van de Heuvelrug. Het einddoel van de bosrit voert naar de oudste bewoners van de Heuvelrug: grove dennen uit 1770.

Voor de leek is het verschil met veel jongere exemplaren niet te ontdekken. Maar Lubach wijst op de boomschors. 'Hoe groter de schors, hoe ouder.' Het bos hier dankt zijn respectabele leeftijd aan de kasteelheren van het lager gelegen Kasteel Amerongen. Die lieten het destijds aanleggen om erin te kunnen jagen.

Het Amerongse Bos maakt deel uit van de Utrechtse Heuvelrug. Een beperkt gedeelte hiervan, het gebied dat ten zuiden van de A12 ligt, mag zich vanaf vandaag officieel Nationaal Park noemen. Het Park heeft een oppervlakte van zesduizend hectare (de gehele Utrechtse Heuvelrug omvat 20 duizend hectare) en omvat naast de Heuvelrug ook de uiterwaarden van de Nederrijn tussen Rhenen en Amerongen. Het streven van het Utrechts Landschap is het Park in Noordelijke richting uit te breiden, eindigend bij het Gooi, zodat één groot Nationaal Park Utrechtse Heuvelrug ontstaat. Belangrijke voorwaarde is wel dat er eerst ecoducten over de A12 worden aangelegd.

De Heuvelrug is het zestiende Nationale Park van Nederland. Om voor deze titel in aanmerking te komen, moet sprake zijn van een aaneengesloten gebied van tenminste duizend hectare natuurterrein, water of bossen met een bijzonder landschappelijke gesteldheid. Ook moeten er goede mogelijkheden aanwezig zijn voor recreatief gebruik. Andere Nationale Parken zijn de Biesbosch, De Groote Peel en Schiermonnikoog.

Dat de Utrechtse Heuvelrug vanaf nu een Nationaal Park is, betekent niet dat er een hek omheen komt te staan. Ook krijgt het geen beschermde natuurstatus, noch wordt het een natuurmonument. Ook heeft het Park geen juridisch dwingend instrumentarium ter beschikking om iets gedaan te krijgen in het gebied. Het park is óók geen juridische entiteit, en heeft dus geen bestuur, directeur of commissaris.

Wat levert zo'n titel dan wél op?

Belangrijkste voordeel is dat alle eigenaren en overheden in het gebied elkaar hebben beloofd gezamenlijk te gaan werken aan het behoud van de natuur in dit gebied. Daarvoor is een 'Overlegorgaan' in het leven geroepen. Dat klinkt minder belangrijk dan het is. In tegenstelling tot andere Nationale Parken kent de Utrechtse Heuvelrug extreem veel terreineigenaren. Naast de drie grote natuurbeherende organisaties Staatsbosbeheer, Utrechts Landschap en Natuurmonumenten zijn dat vele (circa veertig) particuliere grootgrondbezitters die ongeveer de helft van grond in eigendom hebben. Ook een aantal gemeenten is terreineigenaar. Al deze partijen hebben hun handtekening gezet onder een zogenaamd 'beheers- en inrichtingsplan' dat voorstellen aandraagt hoe de versnippering van het gebied kan worden tegengegaan en hoe de recreatieve druk beter kan worden gespreid.

Vooral dat laatste spreekt boswachter Lubach zeer aan. Het Amerongse Bos wordt zeer intensief door recreanten gebruikt. Iets té intensief naar Lubachs mening. 'En helaas niet altijd met voldoende respect voor de natuur', moppert ze. Daarmee verwijzend naar loslopende honden en wandelaars en mountainbikers die van de paden af wijken. Van stropers of gifdumpingen heeft ze geen last. Bekeuringen schrijft ze vrijwel nooit uit. 'Ik vertel liever waaróm het zo belangrijk voor de natuur is dat de regels worden nageleefd. In de ijdele hoop dat het helpt.'

Lubach hoopt dat door het ontstaan van het Nationaal Park er met de andere eigenaren in de Utrechtse Heuvelrug uniforme (en strengere) gedragregels kunnen worden opgesteld voor recreanten. Want nu hanteert ieder zo zijn eigen geboden. Zo kent het Amerongse Bos twee eigenaren: Staatsbosbeheer en het Utrechts Landschap. Staatsbosbeheer is volgens 'de persoonlijke mening' van Lubach te coulant ten opzichte van bezoekers van het bos. 'Wat bij hen wel mag, mag bij ons weer niet. Voor de bezoeker is dat niet altijd duidelijk.'

Als voorbeeld noemt ze de GPS-wandeltochten die Staatsbosbeheer in het Amerongse Bos organiseert. Aan de hand van een kleine satellietontvanger worden wandelaars dwars door het bos gestuurd. Ook buiten de paden. 'Terwijl wij er juist op hameren dat iedereen binnen de paden blijft!' Een mooi discussiepunt om mee te nemen in de eerstvolgende bijeenkomst van het Overlegorgaan.

Meer over