Eén opwelling van hebzucht werd Serge fataal

Serge Bakker ging als hoofd fiscale zaken bij ABN Amro in de fout. Hij belandde in de gevangenis en daarna in een sociaal isolement.

WILCO DEKKER

'Maar we denken ook aan jou.' Een leermoment voor ambitieuze bankiers, topmanagers en, noem eens wat, directeuren van woningbouwcorporaties: zo'n op het oog onschuldig zinnetje kan de ondergang inluiden. Serge Bakker, voormalig concerndirecteur fiscale zaken van ABN Amro, weet er alles van. Hij klom op tot de top van Nederland, gaf door hebzucht en frustratie gedreven één keer toe aan de verleiding en is nu net weer vrij man, na 21 maanden gevangenisstraf. Eén moment van 'morele zwakte' en je praat niet meer bij met Rijkman Groenink, maar met Charles Zwolsman.

Bakkers opkomst en ondergang is opgetekend in Een van de jongens van oud-redacteur van Het Financieele Dagblad Cees van Lotringen. Geboren 'aan de goede kant van het leven', in het Gooi als zoon van een hoofddirecteur van C & A, volgt Bakker het gebaande pad. Een studie in Rotterdam en later Leiden, het corps, onderaan beginnen - in dit geval de Belastingdienst - en daarna de overstap naar het bedrijfsleven, via het SHV van de Fenteners van Vlissingen in 1987 naar de Amro Bank.

Het leven lacht het hoofd fiscale zaken toe. Hij reist de hele wereld over en is thuis in het Gooi een graag geziene gast. Wel zijn de werkweken lang en voelt hij zich steeds vaker de 'onderhoudsmonteur', die veel vuil werk moet opknappen in het voortdurende gevecht met de fiscus. Dat levert de bank vele miljoenen voordeel op, maar Bakker krijgt als staffunctionaris geen bonussen zoals de raad van bestuur en de hotshots van de zakentak, Wilco Jiskoot voorop. In dat klimaat, aan het begin van de gouden jaren negentig, wordt Bakker op een congres in Cancun benaderd of hij kan meewerken aan een op zichzelf legale transactie in fiscaal aantrekkelijke winstvennootschappen.

Als de deal is afgerond en Bakker vraagt wat er met de opbrengst gebeurt, klinkt dat zinnetje: 'Maar we denken ook aan jou.' Zulke empathie maakt hij bij het gefuseerde ABN Amro zelden mee. Bakker denkt even aan Jiskoot, aan iets eerder stoppen met werken, en vraagt niet door. Er wordt 300 duizend gulden op een rekening in Luxemburg gestort, waarvan hij de helft moet laten overboeken naar een tussenpersoon. ABN Amro weet van niets, de fiscus waarmee hij altijd in gevecht is evenmin. Dat kan natuurlijk niet goed aflopen. Het bedrog komt uit en voor Bakker begint een lange lijdensweg, die via ontslag bij de bank eindigt in de gevangenis in Nieuwegein. En in sociale uitsluiting. Want de elite in Nederland is nogal veroordelend en op een faux pas staat levenslang, weet na onder anderen Cees van der Hoeven en Cor Boonstra nu ook Serge Bakker.

Van Lotringen beschrijft het allemaal plastisch, bijvoorbeeld hoe de voorheen gevierde fiscalist zich na binnenkomst in de gevangenis moet uitkleden voor een anale controle.

De auteur zegt niet te willen oordelen over Bakker omdat anderen dat al hebben gedaan, maar de hoofdpersoon heeft geen klagen. Bakker komt er goed van af als een - voor een man op zijn positie - opvallend naïeve schakel, tussen allerlei gehaaide types die misbruik van hem maken en die er wel mee wegkomen. Ook mag Bakker uitweiden over hoe tergend lang de jaren van onzekerheid duren voor justitie eindelijk echt tot vervolging overgaat. Die trage rechtsgang is zeker een punt, maar verliest wat aan kracht als beschreven wordt hoe Bakker het laatste deel van zijn straf mag voldoen door een golfbaantje in Venlo te helpen verkopen.

Verder leest het boek - wat is rente-imputatie? - af en toe als het Weekblad voor Fiscaal Recht. Maar het verhaal over de veranderende mores in de deregulerende 'BV Nederland' is fascinerend. En even leerzaam als actueel. Als de hoofdstukken over het gevangenisleven voor een 'old boy' geen afschrikwekkende werking hebben op potentiële Serge Bakkers, dan toch zeker de schrijnende scène als zijn hoogbejaarde moeder Bakker haar portemonnee pakt en hem een tientje toestopt. De voorheen gevierde en inmiddels geruïneerde Bakker is niet in de positie te weigeren.

Cees van Lotringen: Een van de jongens.

Prometheus; 264 pagina's; € 19,95.

ISBN 978 90 446 2128 0.

undefined

Meer over