Een onverstoorbare notulist van de tijd

Op 4 januari 1966 begon hij aan zijn Today series en hij ging ermee door tot hij op 10 juli 2014 overleed. De 'reus van de conceptuele kunst' gaf vergankelijkheid een tijdloos monument.

SACHA BRONWASSER

Een oeuvre dat ultieme zinloosheid benadert - elke dag een schilderij maken met de datum erop, decennia lang kaarten en telegrams versturen met vrijwel dezelfde tekst: 'Ik stond op om...' of simpelweg de mededeling: 'Ik leef nog'.

Maar ook, juist: de ultieme zingeving. Kunstenaar On Kawara wist heel goed wat hem te doen stond, bijna een halve eeuw lang: in ieder geval de datum vastleggen en misschien nog wat meer. Een levensteken, een bevestiging: ik ben hier, ik besta. Het is van een jaloersmakende helderheid, een regime dat constant en niet te stoppen was, als het draaien van de wereld.

Tot gisteren dan, toen On Kawara overleed op 81-jarige leeftijd. De 'Reus van de Conceptuele Kunst' (volgens artnet news) is niet meer en daarmee staat de tijd niet stil, maar verliest wel een onverstoorbare notulist.

De Japanse kunstenaar On Kawara nam als twintiger al deel aan een grote tentoonstelling in het Tokyo Metropolitan Art Museum, met klinische, stripachtige schilderijen van menselijke figuren zonder ledematen. De totale afwezigheid van drama of expressie in zijn vroege werk landde in een gunstig klimaat toen hij midden jaren zestig (voorgoed) naar New York verhuisde. De conceptuele kunst, aanvankelijk 'conceptkunst' genoemd in kringen van nieuwe muziekstromingen en de Fluxus-beweging, introduceerde de notie van een idee als kunst.

Nog voordat Sol Lewitt zijn beroemde geschriften over conceptuele kunst publiceerde (in 1967 en 1969) begon On Kawara op 4 januari 1966 aan wat zou uitgroeien tot het monument van die stroming: de Today Series (of Date Paintings). Elke dag een schilderij van de datum (On Kawara vernietigde de exemplaren die niet voor middernacht klaar waren), die op acht verschillende formaten canvas geschilderd konden worden en op verschillende achtergrondkleuren, maar altijd met de datum in de taal van het land waar hij verbleef, in witte schreefloze letters, gecentreerd in beeld. Bij elk schilderij hoort een krantenknipsel van een lokale krant van die dag.

Een ander monumentaal werk is het performancestuk One Million Years (1969). Het bestaat uit het voorlezen van twee boeken, Past en Future, waarin twee keer een miljoen jaartallen is vastgelegd. Sinds de eerste publieke voorlezing in 1993 wordt het werk vrijwel doorlopend ergens ter wereld uitgevoerd door vrijwilligers - in het Stedelijk Museum in Amsterdam nog tijdens de tijdelijke openstelling in 2010.

On Kawara's werk is overal ter wereld tentoongesteld en verzameld. Hij was betrokken bij de voorbereidingen van een retrospectief rond zijn werk, getiteld Silence, dat in februari 2015 opent in het Guggenheim in New York. Hij nam deel aan diverse biënnales en aan drie Documenta's : in 1972, 1982 en in 2002; zijn noteren van de vluchtigheid bleek uiteindelijk tijdloos. Ergens ter wereld worden op dit moment vast zijn jaartallen voorgelezen in een zaal: 2014, 2015, 2016, 2017...

undefined

Meer over