'Een man van cijfers, feiten en vooral argumenten'

Bij ministeriabelen was Defensie niet geliefd. Dat geldt niet voor Henk Kamp, oud-minister van VROM en een tijdje zaakwaarnemer op het departement, waarvan hij ging houden....

Van onze verslaggever Theo Koelé

Kon de bevelhebber der zeestrijdkrachten nu eens haarfijn uitleggen waarom hij meer dan vijf fregatten nodig heeft? De vraag van minister Henk Kamp deed vice-admiraal Ruurt Klaver het ergste vrezen voor 'zijn' marine, die over een dik dozijn fregatten beschikt. Ook de bevelhebbers van de andere krijgsmachtdelen zaten er maandag ongemakkelijk bij in het overleg over een bezuinigingsronde zonder weerga.

Sinds de komst van de 50-jarige VVD'er Kamp is er weinig over van de zekerheden bij Defensie. Kort aangebonden en nukkig (volgens critici), dan wel recht door zee (zeggen fans) is hij bezig de boel op te schudden in het statige, maar ook ietwat stoffige departement aan het Plein.

Enorme schilderingen van zee-en veldslagen herinneren aan een krijgshaftig verleden. De toekomst ziet er anders uit. Het Politiek Beraad (PB), waarin Kamp maandag militairen onder het mes nam, weet het. Het is een machtig gezelschap, gevormd door de minister, de staatssecretaris, de chef defensiestaf, de bevelhebbers van landmacht, marine, luchtmacht en marechaussee, alsmede een handvol topambtenaren. De club placht verslag te doen van zijn activiteiten met de zinsnede: 'Het PB heeft besloten dat. . .' Niet onder Kamp. Die hield de heren al kort na zijn aantreden als interim-minister voor: 'De staatssecretaris en ik beslissen.'

Kamp was vorig jaar minister van VROM toen hij plotseling ook Benk Korthals moest opvolgen. Korthals, in het nauw geraakt door fouten in zijn vorige functie als minister van Justitie, trad laconiek af. Tot zijn eigen verbazing was hij op Defensie gekomen, bij gebrek aan belangstellenden.

Defensie is een doorgangshuis. De scheidende directeur voorlichting, Hans van de Heuvel, is al aan zijn zestiende minister toe. Ook Kamp was een passant, als het aan partijleider Gerrit Zalm had gelegen. Kamp, die zich in de VVD-Kamerfractie als woordvoerder asiel- en vreemdelingenbeleid geliefd maakte bij de rechterflank van de partij, was voor Zalm de minister van Vreemdelingenzaken en Integratie.

Maar met de koppigheid die hem eigen is, zette Kamp zijn zinnen op Defensie. Hij wilde het personeel, in het zicht van bezuinigingen en een grootschalige vredesmissie in Irak, niet met de zoveelste nieuwe baas opschepen. En hij is gaan houden van het bedrijf dat hem tot voor kort vreemd was. 'Machtig mooi', noemt hij het bijtanken van F-16-vliegtuigen in volle vlucht.

Anders dan strenge vragen aan topmilitairen doen vermoeden, toont het defensiepersoneel geen angst, maar waardering voor hem. Van hoog tot laag. Een generaal: 'Eindelijk een minister die echt kiest voor Defensie. Dat was vaak anders; bij kabinetsformaties werd met ons geleurd.' Een korporaal, met wie Kamp dit jaar sprak toen ze urenlang in een bunker zaten van de vredesmacht ISAF in Kabul: 'Een toffe peer, die minister. Ik kreeg zelfs iets uit z'n noodrantsoen.'

Vanuit Kabul laat generaal Rob Bertholee, tweede man op het Duits-Nederlandse hoofdkwartier aldaar, weten waarin de kracht van Kamp schuilt. Na de recente aanslag waarbij Duitse ISAF-soldaten het leven verloren, zei de minister meteen: we blijven, ondanks de risico's. Hij voorkwam dat onzekerheid de kop opstak. Bertholee: 'Voor de motivatie van de mensen is niets zo belangrijk als zekerheid.'

Voorzitter Jean Debie van de grootste militaire vakbond VBM/NOV hoort onder zijn leden veel positiefs over Kamp. 'Een sterk bestuurder, die weet wat hij wil. Militairen zijn bereid ingrijpende bezuinigingen door te voeren, mits dat gebeurt op goede gronden. Kamp is een man van cijfers, feiten en vooral argumenten. Daarmee verdien je respect en loyaliteit. En militairen zijn zeer loyaal'.

'Prachtig' noemt Debie zelfs de manier waarop de minister deze week Dutchbat verdedigde, het bataljon dat in 1995 de val van Srebrenica en de massamoord op Moslims niet kon voorkomen. Hij is de eerste politicus die het onomwonden opnam voor de verguisde commandant Thom Karremans. Kritiek op diens weinig inspirerende, weifelende optreden wuifde Kamp weg. Een enkel Kamerlid sputterde tegen, anderen zeiden onder de indruk te zijn van zijn betoog.

Kamp had nog vergeefs pogingen gedaan om, voor het afsluitende Srebrenica-debat, Karremans te spreken. 'Je haalt de wonden weer open', besefte Kamp. In zo'n geval gaat hij niet op z'n strepen staan, is hij niet de minister die een ondergeschikte - Karremans staat op het punt de actieve dienst te verlaten - ontbiedt.

Met een andere ex-Dutchbat-commandant was Kamp zelf gaan kijken in Srebrenica, 'om me te kunnen verplaatsen in de omstandigheden'. Die moeten 'verschrikkelijk' zijn geweest. Kamp: 'Een smerige fabriekshal waar de mensen, soldaten en vluchtelingen, met amper water en voedsel dicht opeengepakt zaten. Ik heb de plekken gezien waar onze mensen in hun observatieposten een schietschijf waren voor onzichtbare Bosnische-Serviërs. '

Decimeters dikke rapporten en verslagen over Srebrenica heeft Kamp doorgeworsteld om zich voor te bereiden op het debat over de parlementaire enquête. 'Helaas moest ik een paar passages overslaan' in het meer dan 3400 pagina's tellende NIOD-rapport, bekende Kamp, altijd al een dossiervreter. Toen een naaste medewerker zich eens liet ontvallen dat hij niet alle stukken voor een vergadering had kunnen lezen, zei Kamp geërgerd: 'Ik wel'.

Kom bij Kamp niet aan met gebrek aan kennis, of met een larmoyant verhaal over 'de trotse traditie' van de krijgsmacht. Al op de eerste dag dat het nieuwe kabinet vergaderde, kondigde Kamp aan dat de bevelhebbers van marine, landmacht en luchtmacht over enkele jaren zullen verdwijnen. De krijgsmacht zal worden aangestuurd door 's lands hoogste militair, de chef defensiestaf.

Zoveel daadkracht dreef Kamp dat hij het opzienbarende besluit al eerder wilde nemen. Maar adviseurs overtuigden hem ervan dat hij als waarnemend minister in de nadagen van een demissonair kabinet beter even kon wachten.

Hij loopt wel vaker te hard van stapel, bleek deze week. De bewindsman oppperde in de Kamer dat hij de komende bezuinigingen nog voor Prinsjesdag bekend wil maken. Dan weten de 70 duizend werknemers van Defensie waar ze aan toe zijn. Kamp keerde echter op zijn schreden terug, naar verluidt onder druk van minister Zalm van Financiën, die bezuinigingsmaatregelen op alle ministeries 'verzamelt'.

Wilden zijn voorgangers zich nog wel eens uitwurmen onder bezuinigingen, Kamp is het ernst. Hij heeft uitgesproken ideeën. De Koude Oorlog is voorbij, de bijbehorende eenheden en wapens kunnen weg. Nieuwe uitgangspunten zijn: de militaire behoeften van de Europese NAVO-landen (met de Amerikanen wil de minister zich niet meten) en bovenal de mogelijkheid om wereldwijd Nederlandse troepen te blijven uitzenden.

De minister is ervan overtuigd dat hij de aarzelende Kamer kan overhalen troepen te sturen naar Irak.

Kamp heeft nog meer noten op zijn zang. In het veilige besef dat een ministerspost wachtte, deed hij een gooi naar het VVD-fractieleiderschap. Hij verloor. Maar zijn kandidatuur toont volgens VVD'ers aan dat Kamp zich ziet als potentieel leider van een partij die allang de grootste wil worden.

Meer over