Een maal, laatste maal

Nederland is te klein geworden voor Sotheby's. Het veilinghuis vertrekt uit Amsterdam. Grote Nederlandse kunst gaat vanaf nu in Londen en Parijs onder de hamer.

VICTOR DE KOK

Dinsdagavond 4 oktober

'Komen jullie de begrafenis extra luister bijzetten?' Kunstcriticus en galeriehouder Willem Baars grapt met wat bekenden die arriveren. Hij is uit 'pure nostalgie' naar de Zuidas gekomen. Vanavond wordt het derde deel van de Stuyvesantcollectie geveild. Maar daar is het Baars niet om te doen. Hij is er om de allerlaatste veiling van Sotheby's Amsterdam bij te wonen.

De kordate woorden van de veilingmeester schallen door de zaal. Het topwerk uit de verzameling, Big Violet with Red and Blue: March 1965 van de Britse schilder Patrick Heron, is net voor 111 duizend euro geveild. Nu is een 'minder' werk aan de beurt. 'Vijfentwintighonderd in de zaal? Drieduizend in de zaal. Drieduizend in de zaal? Niemand, drieduizend? Verkocht!'

'Er speelt sentiment. De meeste mensen zijn hier omdat het de laatste keer is', is Baars' waarneming. 'De waarde van deze collectie rechtvaardigt niet zoveel belangstelling, net zoals niets de aanwezigheid van een internationale speler als Sotheby's in Nederland rechtvaardigt.'

Het grootste veilinghuis ter wereld wil zich uitsluitend gaan richten op de top van de markt. Want op de grote veilingen in Londen, Hong Kong of New York brengen de werken van grote schilders als Francis Bacon en Mark Rothko miljoenenbedragen op. Nederland wordt, net als Oostenrijk, België en de Scandinavië, in de nieuwe strategie beschouwd als het achterland van Londen en Parijs. Dáár zal voortaan de grote Nederlandse kunst worden geveild.

Een weekje eerder: woensdag-avond 28 september

De zoete klanken van een contrabas en een akoestische gitaar begeleiden de avond in het Sotheby's-veilinghuis aan de De Boelelaan in Amsterdam-Zuid. Het is zes uur en tijd voor de private view van het laatste deel van de beroemde Stuyvesant-collectie. Deel een bracht maart vorig jaar al een recordbedrag op van 13,5 miljoen euro, en ook deel twee ging succesvol onder de hamer.

Het verhaal achter de verzameling draagt bij aan het succes. Alexander Orlow (1918-2009), de vroegere directeur van de Zevenaarse sigarettenfabriek, hing zijn fabriek vol met kunstwerken om zijn werknemers te prikkelen. Kunst tussen de machines, het was uniek destijds.

'Orlow had een behoorlijke smaak hoor', zegt een geïnteresseerde handelaar. 'De mooiste werken zijn er in de eerste twee veilingen uitgegaan. Maar die Lucebert daar, die is toch werkelijk fantastisch.' Hij wijst naar een abstract, kleurrijk schilderij uit 1961. Samen met andere kunsthandelaren en verzamelaars is hij uitgenodigd om te kijken of de collectie wat voor hen in petto heeft. Anderen zijn er om te netwerken, of voor de gezelligheid. Genietend van een glaasje rood of wit.

'So this is the last time? Dat wist ik niet.' Christopher Springham beseft als een van de weinigen niet dat het de laatste private view is die Sotheby's Amsterdam zal houden. Samen met zijn vrouw Liisa woont de geboren Londenaar al een tijdje in Amsterdam. 'Ik bouw windmolens', antwoordt hij met een knipoog als hem wordt gevraagd naar zijn beroep. Kennelijk heeft hij aan geld geen gebrek. Hij heeft een zeefdruk van Andy Warhol's Queen Beatrix op het oog. Daarvan zijn er veertig op de wereld. Hoeveel hij er voor over heeft? Een stomme vraag. 'Regel nummer een: vertel nooit iemand wat je van plan bent te bieden.' Het bordje naast het schilderij verraadt het startbod: tussen de 10 duizend en 15 duizend euro.

Donderdagmiddag 29 september

Op het chique terras van café Sotheby's komt veilingmeester Albertine Verlinde even bij van een drukke werkdag. Samen met directeur Mark Grol bespreekt ze de gang van zaken rond de laatste veiling. 'Ik krijg vooral buitenlandse biedingen binnen.'

Dat er in het gebouw aan de De Boelelaan, waar Sotheby's in 1999 naartoe verhuisde, in de toekomst geen veilingen meer plaatsvinden, is jammer, zegt Grol, 'maar niet meer dan dat'. 'Sotheby's gaat niet weg uit Nederland, Sotheby's stopt alleen met veilen hier.' Verlinde knikt instemmend. 'Vanuit ons nieuwe pand bij het Vondelpark gaan we verder als innamekantoor. We blijven speuren naar interessante kunstwerken, om in Parijs of Londen te veilen.'

Straks is Grol tweede man in Parijs, verantwoordelijk voor Nederland. Een huis in Parijs heeft hij al, en de verkoop van zijn onderkomen in Amsterdam ging ook van een leien dakje. 'Vergelijk onze strategie met die van merken als Gucci en Versaci. Die kúnnen wel goedkope onderbroeken maken, en zouden daar ook veel geld mee verdienen, maar doen dat niet. Ze richten zich op een exclusieve markt.'

Zondagmiddag 2 oktober

De zondagen voorafgaand aan de veilingen zijn traditioneel de drukste. Dat weet veilingmeester Verlinde als geen ander. Tijdens de kijkdag lopen er experts rond die geïnteresseerde kopers vertellen over de werken en er liggen conditierapporten klaar. Verlinde - ze draagt een mantelpakje en een statige bril - heeft alles tot in de puntjes geregeld, dat doet ze al 32 jaar. 'De tijden aan het Rokin, ons oude onderkomen in het centrum, waren geweldig', zegt ze.'Met een fantastisch team van experts hebben we het eigenlijk altijd goed gedaan.' Zo leverde de veiling van de nalatenschap van koningin Juliana begin dit jaar miljoenen op.

Maar, plaatst directeur Grol de cijfers direct in perspectief: 'Vergeleken met wat veilingen in Parijs of New York opbrengen, is het peanuts.' Hij doelt op de omzet van de grotere Sotheby's-veilinghuizen. De omzet in Amsterdam: in 2010 zo'n 25 miljoen euro. Londen en Parijs: honderden miljoenen. Wereldwijd: 3,5 miljard, een recordjaar. Een kanttekening daarbij: de winst van 560 miljoen euro was niet zo spectaculair.

'Wij willen zijn waar de kopers zijn. Met straks nog maar vijf of zes grote veilingen wereldwijd.' Grol legt uit dat Sotheby's zich bewust richt op werelddelen waar de inkomensverschillen groot zijn. 'China, Rusland, de Verenigde Staten, snap je? Daar zijn duizenden mensen met miljoenen op de bank. Hier in Nederland houdt het op met de Quote 500.'

Dinsdagavond 4 oktober

'Ladies and gentlemen, welcome. This is the last auction of Sotheby's Amsterdam', zegt veilingmeester Verlinde kort bij de opening. Als het voor haar al een emotioneel moment is, laat ze dat niet blijken. 'We hope and trust to see you in London, Hongkong, or Paris.'

Galerriehouder Baars leunt achterin de zaal tegen de muur en schrijft op tegen welke prijzen de kunstwerken worden geveild. Volgens hem is het besluit van Sotheby's om niet meer in Nederland te veilen, niet meer dan logisch. Het zal niet lang duren voordat ook grote concurrent Christie's de Nederlandse afdeling sluit, denkt hij. 'Ik heb dit vijf jaar geleden al voorspeld. Nederland is gewoon te klein voor deze wereldspelers. Handelaren, verzamelaars, de werken van statuur: ze bevinden zich niet in Nederland. Alles speelt zich af in de wereldsteden.'

Jop Ubbens, directeur van Christie's Nederland, wuift de kritiek van Baars weg. 'Wij gaan de tent echt niet sluiten omdat Sotheby's weggaat. De markt krijgt zeker een tik: de reuring is niet goed voor Nederland. Maar we zullen de uitdaging aan moeten gaan.' Hij wijst erop dat Christie's geen beursgenoteerd bedrijf is, in tegenstelling tot Sotheby's. 'Wij hebben een eigenaar, Francios Pinault. Hij heeft mij verzekerd niet te denken aan stoppen in Nederland.'

Sotheby's en Christie's beheersten samen het grootste deel van de Nederlandse veilingmarkt. Het totale marktaandeel bedroeg in 2010 circa 80 miljoen euro. Christie's had ongeveer 35 miljoen in handen, Sotheby's 25 miljoen. 'Daarvan moet minstens de helft onze kant op', zegt Ubbens. 'Dan kunnen we volgend jaar een mooi 40-jarig bestaan vieren.'

Christie's krijgt concurrentie van kleinere veilinghuizen als Arts & Antiques Group, De Eland en Amsterdam Auction Engeneers. Nadat Sotheby's bekendmaakte te stoppen, lieten zij meteen weten kansen te zien om uit te breiden.

'Dat gaat ook gebeuren,' zegt Baars gedecideerd. Hij bladert vluchtig door de catalogus of er nog iets tussen zit om op te bieden. 'Kleine nationale veilinghuizen die de lokale markt bedienen, dat is de toekomst.'

Het zijn hoe dan ook spannende tijden voor de kunstmarkt, beklemtoont Baars. Hij refereert aan de kredietcrisis, die in 2008 grote invloed had op de internationale veilingmarkt. Sotheby's liep 300 miljoen dollar aan netto-inkomsten mis en daarom werd er een grote bezuinigingsoperatie op poten gezet. Zo bezuinigde de vestiging in New York 160 miljoen dollar.

In Amsterdam verdwenen in 2009 vijftig van de vijfenzestig banen. 'Ook Christie's heeft in Nederland toen een man of dertig wegbezuinigd,' aldus galeriehouder Baars. Die tijden zouden zomaar eens kunnen herleven, voorspelt hij. 'De vooruitzichten zijn in ieder geval somber. De klappen die de economie nu krijgt, hebben zijn weerslag op de veilingmarkt in Amerika en Europa. In China, daar is het nu te doen.'

Sotheby's-directeur Mark Grol komt de zaal uitlopen. Zijn dienst als veilingmeester zit erop. 'China? Daar wacht inderdaad een schat aan potentieel. Maar in Europa en de Verenigde Staten blijft de veilingmarkt wel overeind hoor. De allerrijksten kunnen tegen een stootje.'

De veiling van Peter Stuyvesant deel drie, levert deze avond ruim 1, 2 miljoen euro op.

Topveilingen

1977 Veiling van de nalatenschappen van dr. Hans Wetzlar. Zijn collectie bestond uit landschappen en stillevens van 17de-eeuwse meesters als Willem van Aelst, Joachim de Beuckelaer, Pieter Claesz, en Aelbert Cuyp. In de jaren zeventig veilde Sotheby's Amsterdam ook de befaamde verzameling van B. de Geus van den Heuvel.2009 Veiling van twee schilderijen van de 17de-eeuwse kunstschilder Adriaen Coorte, gevonden door een echtpaar op een zolderkamertje. Opbrengst: meer dan een miljoen euro per werk. 2010 Veiling van 118 hedendaagse werken van oud Rijksacademiestudenten als Marlene Dumas, Antony Gormley, Marijke van Warmerdam en Jan Fabre ten behoeve van een fonds voor jonge kunstenaars. Sotheby's Amsterdam zag af van de commissieregeling van 30 procent.

undefined

Meer over