Een leeg Las Vegas in dicht naaldwoud

Bansko was een rustiek Bulgaars dorpje in beschermd natuurgebied. Nu zijn er betonkolossen en SUV's.

OLAF TEMPELMAN

In de Pirin Suite van het Bulgaarse vrouwenkoor Angelite stijgen de stemmen van de meisjes net zo naar de hemel als de besneeuwde toppen van het Pirin-gebergte. Die ijle onwereldse zang klonk door mijn hoofd toen ik veertien jaar geleden de ruwe bergen zag uitstijgen boven Bansko, destijds een rustiek Bulgaars plaatsje met even zoveel ezels als Lada's. In het Bansko van nu laat Angelite mij in de steek. Uit de Casino Club, tevens Karaoke Love Bar, klink op flink volume You're too sexy baby. Op het troittor moet ik op mijn hoede zijn voor zwarte SUV's en Mercedessen - en voor Russen en Grieken die al vroeg in de middag op après-ski gaan en in drankgebruik alleen worden overtroffen door low budget-Britten.

Royaal geproportioneerde megahotels luisteren naar namen als Bansko Royal Towers, Grand Arena Kempinski en Belvedere Holiday Club, en hadden Las Vegas als voorbeeld. Twee van deze gevaartes werden opgetrokken door de onlangs ontslagen directeur van het Nationeel Park Pirin dat aan de rand van Bansko begint, dat sinds 1983 op de werelderfgoedlijst van Unesco staat en dat sinds vijf jaar een plek is van veel skipret. Van natuurbeschermer tot ski-entrepreneur.

Skieën in een natuurreservaat dat de Verenigde Naties vanwege een 500 jaar oud naaldwoud, 70 ijsmeren, 30 uit de ijstijd overgeleverde plantensoorten op de Werelderfgoedlijst zetten?

Het kan.

Op het kantoor van het Wereldnatuurfonds (WWF), twee hoog in oud Sofia, krijg ik thee en word ik gewaarschuwd dat ik Bansko niet zal terug herkennen. Konstantin Ivanov, in de dertig, trui, baard, vertelt over de concessie die de Bulgaarse staat tien jaar geleden verschafte aan de in witwas-wolkenkrabbers gespecialiseerde firma Yulen voor de 'ontwikkeling' van honderd hectare Pirin Park. Gangmaker van het project was de bankier Tseko Minev, die al in de communistische tijd zijn fortuin vergaarde en ook voorzitter is van de Bulgaarse skibond. Typisch voor Minev: overal waar hij gaat, ontwaart hij potentiële skipistes. De EU-Ontwikkelingsbank EBRD verstrekte een lening. Dat die zich inmiddels schaamtevol uit het project heeft teruggetrokken, verhindert niet dat er in het Unesco-reservaat inmiddels meer dan een dozijn pistes operationeel zijn in een gebied dat - Konstantin Ivanov laat het zien met Google Earth - flink wat omvangrijker is dan die honderd hectare.

Langs de modderige asfaltweg van Sofia naar het Pirin-gebergte verrijzen Engelstalige billboards waarop een sneeuwwit Bansko koketteert met zijn nieuwe Las Vegas-looks. Bansko: The Winter Capital of The Balcans!, Property in Bankso: All Yours!, Bansko: Enjoi (sic) the ski experience!.

Op de plek van bestemming ziet het er anders uit. De eindeloze megahotels en appartementencomplexen die de Winter Capital omringen zijn merendeels leeg en onvoltooid. En sneeuw is in geen velden of wegen te bekennen. Tussen de bouwsels ligt modder. Deze ghost town is grijsbruin en wordt slechts geësthetiseerd door mistflarden even lichtgrijs als de hemel. Ver weg vallen achter de nevel wat witte strepen van de eeuwige sneeuw op de bergen te ontwaren.

De hoofdstraat van Bansko heet de Pirinstraat. Hier mengt de lucht van zwaar dennenwoud zich met bruinkool en een varia van parfums. Hier vinden we ook De Luxe Gold & Silver, Melisa Snake Leather, Mexicana Furs en Nice Spice: Erotic Center Number One. Souvernirwinkel Made In Bulgaria verkoopt geel-roze- schilderijtjes van bergen, watervallen en ijsmeren.

Een digitale buitenthermometer geeft 13 graden aan. Hooggehakte Russinnen hebben de bontjassen open. 'Pirin is een zuidelijk laaggebergte, je zit er vlak bij de Griekse grens', zegt Konstantin Ivanov van het Wereldnatuurfonds. 'En de aarde warmt op. Wie dat niet gelooft, moet naar de statistieken van de temperatuur in zuid-Bulgarije kijken. Je moet steeds hoger voor de sneeuw.'

Een vers geasfalteerde weg slingert door dicht naaldwoud omhoog het Unesco-park in. In de achteruitkijkspiegel verschijnen zwarte Audi's en SUV's met ski's op het dak en chauffeurs die gul zijn met lichtsignalen en de haarspeldbochten benutten voor inhaalmanoeuvres. Op bijna 2000 meter hoogte ligt de laatste parkeerplaats, klinkt Julio Iglesias en verspreiden zich barbecuewalmen uit nieuwe etablissementen. En er is sneeuw. Van drie kanten rollen skipistes omhoog naar de nevel die door de zon erachter lichtgeel kleurt. Tussen de pistes zijn eilandjes oud naaldwoud overgebleven waaruit beren en wolven zich hebben teruggetrokken.

Borden in het Engels, Grieks en Russisch laten over de nationaliteit van de meeste wintersporters hier geen twijfel bestaan. In de rij voor de skilift ben ik de enige zonder ski's en skipas en word ik door een uniform tegengehouden. Een paar schouderklopjes en de woorden Bansko wonderful! verder mag ik toch de skilift in.

De tocht omhoog voert langs en over stokoude pijnboombossen. Ook buiten de pistes wordt flink geskied. Op het hoogste punt gaat het wit van de sneeuw over in dat van de hemel en klinkt de wind diep en massief. Koud is het ook hier niet.

Als de natuur niet meewerkt heb je de techniek nog, in de vorm van gele sneeuwkanonnen die, vanwege hun energieverbruik, hun waterverbruik en de afkoeling van de ondergrond het groeiseizoen ter plekke verkorten. 'In gewone skigebieden is het gebruik omstreden', zegt Konstantin Ivanov van het WWF. 'Bedenk zelf maar de gevolgen voor de beschermde plantensoorten in een Unesco-reservaat.'

Wat de sneeuwkanonnen kunnen bewerkstelligen valt 500 meter lager te zien, linksaf in het naaldwoud. In een verder onbesneeuwd landschap ligt een strook sneeuw als een pas aangelegde witte weg die wordt gebruikt door langlaufers en snowboarders.

¿The show must go on¿, zegt Niki, een vriendelijke jongen met gemillimeterd haar die in megahotel Banderitsa zijn zesde seizoen draait. Op de stoep staan flink wat zwarte luxewagens. Aan de bar werken Britten vroeg in de middag literpullen weg van het prima Bulgaarse bier Kamenitza. Er is een flatscreen met videoclips waarin limousines, ontblote bovenbenen en juwelen figureren.

'We draaien geen topseizoen', zegt Niki. 'Niet alleen vanwege het warme weer, maar ook vanwege de financiële crisis. Daardoor worden geen leningen meer verstrekt. De bouw van hotels ligt stil. En de Engelsen die appartementen wilden kopen hebben afgezegd.'

Buiten het centrum blijft de winterhoofdstad voorlopig ghost town. Aan het eind van de oude Pirin-straat ligt een van de weinige hotels die er veertien jaar geleden ook waren: familiehotel Boyanovi, bestemd voor het toerisme op kleine schaal dat de Unesco voor Bansko in gedachten had, met nette wandelaars die 's zomers tochten langs de ijsmeren zouden gaan maken.

Het is anders gelopen, door toedoen van wat de aardige receptiemeneer Roumen 'bigger forces' noemt. Uit het raam verdwijnen de rode dakpannen van oud Bansko uit het zicht.

BULGARIJE VERSUS DE VN

Sinds 2002 is de Bulgaarse staat diverse malen door de Unesco berispt. Zes bijeenkomsten heeft de VN-organisatie voor het beheer van het Werelderfgoed tot nog toe gewijd aan de situatie in het Nationaal Park Pirin. Begin 2009 verzocht de Bulgaarse overheid de VN de regio's Bansko, Dobrinisjte en Razlog van het reservaat los te maken omdat zij voor bescherming niet meer garant kan staan. In juni 2009 noemde de Unesco dat ontoelaatbaar. Op 18 augustus vorig jaar spraken de VN zich uit tegen iedere verdere ontwikkeling van het gebied voor wintersport-doeleinden. De regio's Bansko en Dobrinisjte willen zij beschouwen als 'bufferzones'. Het probleem is dat de Unesco behalve over prestige niet over machtsmiddelen beschikt, zegt Konstantin Ivanov van het Wereldnatuurfonds. 'In het meest extreme geval straft de Unesco Bulgarije door het Pirin-park van de Werelderfgoedlijst af te halen. Dan staat Bulgarije wereldwijd te kijk als een land waar een natuurreservaat is verwoest.'

undefined

Meer over