Een kudde trullen op de hei Opus One laat een Heer van stand zingen en dansen

Voor de eerste Bommel-musical door Opus One koos Marten Toonder uit de talloze verhalen die hij schreef, De Trullenhoedster. 'Omdat er veel vrouwenrollen in zitten.' Zoals de verleidelijke heksendochter Ivy, de potige inspectrice Putter en juffrouw Doddel....

VOOR OPUS One is het de kroon op het tienjarig bestaan, de musical De Trul-lenhoedster, die zondagmiddag in de Amsterdamse Stadsschouwburg in première gaat. Een familievoorstelling naar het gelijknamige verhaal van Marten Toonder uit 1966. De 85-jarige meester, nog altijd woonachtig in het Ierse Greystones, kan er tot zijn spijt niet bij zijn. Het leek zijn arts beter dat hij de vlucht annuleerde. Telefonisch geeft hij graag commentaar. De musical beschouwt hij als een experiment. 'Het is nieuw voor Bommel. Hij kan niet zingen en niet dansen.'

De Amerikaanse regisseur en bewerker John Yost, die sinds 1992 in Nederland woont, had nog nooit iets van Toonders werk gelezen. Hij moest vertrouwen op de Nederlandse taallessen die hij ooit bij de nonnen in Vught volgde, en op Coot van Doesburgh, die de dialogen vertaalde en de liedteksten schreef. Maar al snel ontdekte Yost dat de wereld waarin hij zich begaf zijn eigen, ongeschreven regels kent. De beginnersfout, te denken dat Bommel van adel is, zal hij niet maken. 'Hij is een heer van stand.' 'We weten alleen dat zijn vader een heer was en in de olie zat', zegt Toonder zelf.

Toonder is nauw betrokken geweest bij de totstandkoming van het script. Yost schat dat hij er negen heeft geschreven, de laatste heeft hij net naar Ierland verstuurd, één week voor de première. De regisseur, die bij het ensemble eerder voor de musicals Jungle Book en Peter Pan tekende, doet luchtig over de intensieve correspondentie. 'Ik zie het als work in progress.' Ook producent Maarten Voogel van Opus One toont begrip voor Toonders perfectionisme. 'Hij heeft meer dan veertig jaar aan de vervolmaking van zijn figuren gewerkt. Het is cultureel erfgoed geworden.'

Bij de schouwburgen ontstond direct grote nieuwsgierigheid naar de musical. De vraag naar De Trullenhoedster was zo groot, dat Opus One de tournee van Jungle Book vroegtijdig heeft afgebroken. In plaats daarvan werden try-outs gespeeld van de nieuwe musical, die na zondag nog ruim honderd keer zal worden uitgevoerd.

Het is een week voor de première. Yost en Voogel werken in het grand café van de schouwburg in Purmerend nog even een maaltijd naar binnen. Twintig minuten voor aanvang van de voorstelling meldt een nerveuze schouwburgdirecteur zich aan hun tafeltje. Hij heeft een uitverkocht huis, maar nog niet de helft van de kaarten is afgehaald. Yost en Voogel glimlachen. 'Dat zijn we van ons publiek wel gewend', zegt Voogel.

En hij krijgt gelijk. Nog geen vijf minuten later komen ze van alle kanten aangelopen, opa's, oma's, vaders, moeders en kinderen, veel kinderen. Een half uur later hebben de twee stoere jongetjes die eerst nog op hun stoelen wipten, stof tot nadenken. In de pauze speculeren ze over de afloop. 'Ook trullenhoedsters sterven', houden ze elkaar voor.

Opus One liet de keuze van het verhaal over aan Toonder. Uit de 177 verhalen die hij maakte, waar hij in 1986 een punt achter zette met het huwelijk van Ollie B. Bommel en juffrouw Doddel, koos hij De Trullenhoedster. Juist dit verhaal, het eerste dat hij in zijn Ierse domicilie maakte, leende zich, volgens hem voor een musical: 'Omdat er veel vrouwenrollen in zitten.' Wat een exceptioneel gegeven is in zijn oeuvre, want Rommeldam is een mannenwereld. In De Trullenhoedster nemen de vrouwen tijdelijk de macht over. 'Ik wilde het destijds eens helemaal omgooien. En dit verhaal is niet zo gecompliceerd als veel andere.'

De Trullenhoedster draait om de beeldschone Ivy (volgens Toonder 'Iers voor een verstikkende klimopsoort'), dochter van een heks. Een boze tovenaar koopt haar voor een handvol goudstukken en stuurt haar naar de heide, waar ze waakt over een kudde trullen. Markies De Canteclaer ontdekt tijdens een wandeling op de hei een vreemde poort, wat het begin is van alle ellende. Eén voor één verdwijnen de heren van de Kleine Club, nadat Ivy haar blik op hen heeft laten vallen. Rommeldam valt ten prooi aan anarchie - vrouwen nemen de touwtjes in handen - en dat kan Heer Bommel niet over zijn kant laten gaan. Als altijd moet zijn jonge vriend Tom Poes hem weer uit de brand helpen.

De musical volgt het beeldverhaal op de voet, al zijn sommige rollen aangezet. Door een aantal acteurs meerdere rollen te laten spelen, komen bijna alle figuren voorbij. Het is een bonte stoet: de ruziënde Dickerdacks, de grappige en onverstaanbare professor Prlwytzkovski, de potige inspectrice Putter, de tuttige juffrouw Doddel en ambtenaar eerste klasse Dorknoper. Ster van de avond is Jon van Eerd als Bommel. Kalmpjes komt hij aangetuft in zijn Oude Schicht en heft een lied aan: Een Heer van stand/ Leert van vaders kant/ Hoe afkomst kan verplichten...

Het is aardig dat Yost (hij tekende als regisseur ook voor de Van de Ende-productie Joe, The Musical) het publiek weet te charmeren met zoiets simpels als een trapauto. 'It's Ollie power', grapt Yost. De magische poort waardoor zoveel figuren verdwijnen blijft het grote raadsel van de avond. Dat vraagt natuurlijk om een groot denkraam, om in Toondertaal te spreken. Maar steeds als je even met Tom Poes wilt meepeinzen, trekken de figuren je mee in een ballade of een danssolo.

Ivy (Linda van Nimwegen) is het middelpunt in een vurige tango in de Kleine Club, omringd door haar mannen, Tom Poes (Frans van Schraven) werkt op de lachspieren door zijn koddige loopje. Als danser dwingt riooljournalist Argus (Ezequiel Senuci) het meeste respect af. Als hij in de Rommelbode verslag wil doen van de opzienbarende verwikkelingen in het anders zo rustige stadje, verbeeldt hij zijn writers block door een choreografisch hoogstandje. Een golf van bewondering gaat door de zaal wanneer hij een aanloop neemt en op één hand op zijn bureau balanceert.

Toonder heeft op zijn beurt bewondering voor de oplettendheid van het jonge publiek. De try-out die hij eerder bijwoonde vond hij een sensatie. Hij maakt zich dan ook geen zorgen over de nieuwe zap-generatie die Opus One bedient. 'Ik heb veel vertrouwen in de kinderlijke fantasie.'

De Trullenhoedster door Opus One, 6 t/m 10 februari in Stadsschouwburg, Amsterdam (aanvang 19 uur); première op 8 februari (14 uur). Tournee.

Meer over