Eén kogel, en het conflict is verleden tijd

Het eind lijkt nabij voor het Verzetsleger van de Heer, dat al negentien jaar brandschattend rondtrekt in Noord-Uganda. Nu Sudan geen beschermheer meer is, ruikt Kampala zijn kans....

Volgens de laatste, spaarzame berichten schijnt de rebellenleider zichergens diep in de binnenlanden van Sudan te bevinden, buiten bereik van dehelikopters en de pantserwagens van het Ugandese leger. Joseph Kony, diezichzelf als een soort Moses ziet die Uganda met de Tien Geboden in de handwil regeren, lijkt eindelijk aan het eind van zijn Latijn.

Negentien jaar lang terroriseerde de rebellenleider met zijnVerzetsleger van de Heer (LRA) het noorden van Uganda. Honderdduizendenmensen werden gedood, tienduizenden kinderen ontvoerd en gehersenspoeld totkindsoldaat of seksslavin. Nooit had Kony (nu 41 of 42 jaar oud) debeschikking over meer dan enkele duizenden manschappen, toch wist hijgedurende twee decennia het noorden van Uganda te slopen en lam te leggen.

Nog steeds verblijven een kleine twee miljoen noordelingen in kampen entrekken dagelijks duizenden kinderen naar relatief veilige steden alsKitgum of Gulu om daar de nacht door te brengen - bevreesd als ze zijnvoor ontvoeringen door nog steeds rondtrekkende groepjes LRA-rebellen.

Het leven in het noorden is intriest. Tussen januari en juli stiervener door dit conflict, volgens cijfers van de Verenigde Naties, bijnadertigduizend mensen als gevolg van honger, ziekte en geweld. Ruimelfduizend van hen waren jonger dan vijf jaar.

Het nationale leger van president Yoweri Museveni vecht de laatstemaanden fel tegen de 'terroristen' van de LRA. Dit na jaren vanpassiviteit, waarover de bewoners van het noorden nog steeds verbitterdpraten. 'Worden sommige mensen in hoofdstad Kampala soms beter van dezeaanhoudende oorlog?', riepen in juni de bewoners van Obalanga, een immensopvangkamp bij de noordelijke stad Soroti.

Sinds Museveni zijn acties tegen Kony's rebellen begin dit jaar heeft geïntensiveerd, verschijnen vrijwel dagelijks berichten in de kranten inKampala waarin melding wordt gemaakt van gedode opstandelingen. Volgenscijfers van het leger zijn sinds januari 550 rebellen gedood, vaakkindsoldaten, en werden meer dan driehonderd wapens buitgemaakt. Eenaantal strijders gaf zich over, vele kindsoldaten - tot op het botgetraumatiseerd - vluchtten terug naar huis.

Kony werd jarenlang beschermd door Sudan: zijn vier belangrijkste baseswaren gesitueerd in het zuiden van dat land. Sinds de burgeroorlog in datdeel van Sudan is beëindigd, mag het Ugandese leger de rebellen tot verin Sudan opjagen, tot aan de zogenoemde 'rode lijn' op ruim 140 kilometervan de Ugandese grens.

De opgejaagde Kony is, naar verluidt met slechts tachtig van zijnmanschappen, recentelijk tot ver voorbij die linie getrokken. 'Als wijdaar ook voorbij mogen, heb ik hem binnen dertig minuten te pakken', riepMuseveni onlangs strijdlustig.

Vredesonderhandelingen met de LRA zijn altijd mislukt omdat er feitelijknergens over te onderhandelen valt. Kony baseert zijn ideologie vaagjes opde Tien Geboden, hij heeft geen duidelijke politieke agenda. Kerkelijkeleiders in het noorden van Uganda hebben gepoogd met hem te praten, maarook dat leidde tot niets. De LRA bleef kinderen ontvoeren en op volwasseneninhakken met panga's, kapmessen.

In 1994 onderhandelde Kony voor het laatst rechtstreeks over vrede metde regering in Kampala, sindsdien heerste er radiostilte. De donorlandenvan Uganda - Groot-Brittannië, Nederland, Noorwegen en de VS - hebben ervaak op gehamerd de onderhandelingen weer te heropenen, maar hoeveelradioberichten Kampala ook verstuurde naar Kony's kampen, het bleef stil.

Tot enkele maanden geleden. Nu hij in het nauw zit, laat hij telefonischvan zich horen. Betty Bigombe, voormalig minister en nu werkzaam voor deWereldbank, heeft al enkele keren direct contact met hem gehad, werd vorigeweek in Kampala bekend.

Over de inhoud van de gesprekken is weinig bekend, maar Kony zalminstens amnestie eisen. Dat laatste zal nog lastig worden, want hetInternationaal Strafhof in Den Haag wil Kony vervolgen voor het schendenvan de mensenrechten.

Wellicht zal het helemaal niet zover komen. In Kampala circulerengeruchten dat Uganda en Sudan in een gezamenlijke militaire actie snel eeneinde willen maken aan de laatste restanten van het Verzetsleger van deHeer. Ook Sudan heeft genoeg van de moorddadige acties van de rebellen.Groepjes LRA-strijders, die volgens de laatste berichten naar de grens vanCongo trekken, vallen ook in Zuid-Sudan dorpen aan, zoals deze week nog inde omgeving van Yei, waar zij hutten in brand staken en kinderenontvoerden.

Mocht Kony binnen het bereik van Ugandese wapens komen, dan hoeft hijwaarschijnlijk niet op clementie te rekenen. President Museveni, aan devooravond van nieuwe verkiezingen in 2006, lijkt een voorstander van de'one bullet'-oplossing.

Met slechts één kogel - executeer Kony, en het probleem is uit dewereld - hoopt hij een einde te maken aan een bizar en zinloos conflict,dat gedurende twee decennia een half land en twee generaties kinderenvergiftigde.

Meer over