Een klungelende VN ondermijnt zichzelf in Sierra Leone

Onverbeterlijk moreel narcisme met betrekking tot de eigen goede bedoelingen maakt het de VN onmogelijk te erkennen dat zij vredeshandhaving maar beter kan opgegeven, meent Michael Ignatieff....

TERWIJL een gedemoraliseerde VN-macht in Sierra Leone het offensief van de rebellen tegen de hoofdstad Freetown afwacht, laat het VN-systeem weer een staaltje zien van zijn verbazingwekkende onmacht om van fouten te leren. Zoals in Bosnië, stuurde de Veiligheidsraad vredeshandhavers om een vrede te handhaven die niet bestaat. Zoals in Rwanda leverden lidstaten militairen die niet in staat zijn zich te verdedigen. En net als in Somalië, zijn troepen in een burgeroorlog verzeild geraakt zonder de middelen of de wil hieraan een einde te maken. Opnieuw zijn vredeshandhavers gegijzeld.

De VN lijkt alleen te kunnen overleven door te vergeten. Door vergeten slaagt zij erin de erfenis van schaamte te onderdrukken. In 1994 werden vredeshandhavers gedwongen toe te zien hoe Rwandese burgers in de buurt van hun basis werden doodgehakt. In 1995 stond een Nederlands bataljon in Srebrenica toe dat duizenden burgers door Bosnische Serviërs zouden worden vermoord. Pas afgelopen zomer bezwoer secretaris-generaal Kofi Annan dat van deze catastrofes was geleerd. Nu voltrekt zich weer een ramp.

De afdeling voor vredeshandhaving van de VN wist dat de eenheden in Sierra Leone onderbemand en slecht bewapend waren en protesteerde niet toen de Veiligheidsraad ze desondanks stuurde. Nu moeten de VN-militairen in Freetown zich verdedigen tegen rebellen met zware machinegeweren die zij op hun VN-gijzelaars hebben buitgemaakt. Institutioneel geheugenverlies houdt het VN-systeem gevangen in een fatale dwangneurose. Een onverbeterlijk moreel narcisme met betrekking tot de eigen goede bedoelingen maakt het de VN onmogelijk te erkennen dat haar centrale ideaal en instrument - vredeshandhaving - zo nietig is dat het maar beter kan worden opgegeven.

Het idee van soldaten met blauwe baretten en lichte handwapens die zich tussen twee partijen opstellen had enige zin tijdens interstatelijke oorlogen in de perdiode van de Koude Oorlog. Maar tijdens de burgeroorlogen die sindsdien worden uitgevochten is het idee bankroet. Traditionele vredeshandhaving werkt alleen als oorlog voerende staten vrede willen. Het werkt alleen als de vredeshandhavers neutraal blijven.

Oorlogen zoals in Sierra Leone gaan over de vernietiging van staten en het scheppen van nieuwe vormen van etnische tirannie door een meerderheid, met behulp van etnische zuivering. Neutraliteit in Sierra Leone leidt tot medeplichtigheid aan een misdrijf. Vredeshandhaving is daar het bekrachtigen van de overwinning van het kwaad.

Het is tijd vredeshandhaving te begraven voordat het de VN begraaft. De V-raad moet de bron van legitimiteit voor gebruik van geweld blijven, maar het secretariaat moet ophouden met het aansturen van vredesoperaties en blauwhelmen moeten zich niet naar plaatsen begeven waar gewapend verzet kan worden verwacht.

Op plaatsen waar vrede moet worden afgedwongen in plaats van gehandhaafd, zijn gevechtseenheden met duidelijke instructies vereist, die beschikken over pantservoertuigen, munitie, die geheime informatie kunnen verzamelen en die opereren onder een bevelhebber die direct verantwoording aflegt aan een nationale regering of een regionaal bondgenootschap.

Omdat Afrika niet over een eigen NAVO beschikt, moet het commando worden gelegd bij een regionale macht, zoals Nigeria. In Sierra Leone zal het VN-contingent moeten volhouden totdat het kan worden geëvacueerd. Pas als de blauwhelmen zijn vertrokken, kunnen de 'groenhelmen' hun plaats innemen. De Veiligheidsraad kan dan verklaren dat de de rebellen een bedreiging voor de vrede vormen en een missie onder Nigeriaanse leiding met behulp van westerse logistieke steun goedkeuren om de rebellen de verslaan en de orde te herstellen.

In Sierra Leone wordt de doelloosheid van neutraliteit duidelijk. Er zijn een paar gevallen - Sierra Leone is er een - waarin de internationale gemeenschap partij moet kiezen en dat met grof geweld moet doen. Maar de belangrijkste les is dat de VN zelf door vredeshandhaving kan worden ondermijnd. Als de VN willen overleven, dan moet zij een ideaal opgeven dat zij voortdurend zozeer heeft verraden.

Meer over