Een kerk na het avondgebed

HET IS EEN onooglijk affiche, zo te zien inderhaast opgeplakt. Maar de tekst is duidelijk. De thuislozen van Atlanta zullen tijdens de Olympische Spelen van 1996 worden verjaagd....

HANS VAN WISSEN

Wat een kletskoek, zegt perschef Brennan. Wettelijk is het onmogelijk om mensen zonder concrete aanleiding uit de stad te verjagen of op te sluiten. Zijn kalmte is indrukwekkend, maar hij zegt na afloop van het onderhoud met Nederlandse journalisten 'zelden zo zwaar geschut' te zijn tegengekomen.

Meestal heeft hij geen enkele moeite met de afgevuurde vragen, laat staan dat die hem in een oorlogszuchtige stemming brengen. Hij is erop geselecteerd om bezoekers tevreden te stellen. Brennan wacht af, aarzelt, en gaat dan plotseling, schijnbaar ingetogen, de lof van Atlanta zingen. Een verraderlijke hymne.

Een jaar voordat zich in Barcelona de Olympische Spelen zouden voltrekken was de Catalaanse hoofdstad klaar. Er restten in 1991 nog enige cosmetische operaties maar in hoofdzaak stond het evenement op stelten. Het tegendeel is het geval in Atlanta. Daar lijkt met minder dan een jaar te gaan nog niets op orde. Zelfs het Olympisch tijdschema is slechts in zeer beperkte oplage beschikbaar. Een stadskaart met de Olympische accommodaties is al een jaar uitverkocht en zal niet worden herdrukt.

Maar geen nood, het organisatiecomité heeft één van haar 'departementen' opdracht gegeven de voortijdige bezoeker een gedegen rondleiding te geven.

Daartoe zijn onder meer piepjonge 'senior advisers' in dienst genomen. Die mogen tijdens de busrit vertellen dat zelfs de straat waar ooit Marthen Luther King woonde under renovation is. Dat dus de hele stad zich aan het herordenen is. Zo ongeveer alles behalve het hoge kantoorcentrum downtown wordt herbouwd.

Atlanta is één grote bouwput. De stad heeft geen hart maar wil een hart krijgen. Daarom ligt een enorm terrein in het centrum er nog steeds bij als een desolate ruimte. 'Centennial Park' is de naam, honderdjarig feestterrein dus. Het moet volgend jaar een weldadig onmoetingspunt worden. En dat zal het zijn, zegt 'Atlanta'. Want werken kunnen ze er, ook al lijkt er nooit wat te gebeuren in dat achteroverleunende Georgia. Het imago van 'dode staat' moet voor eens en voor altijd worden verlaten, Georgia is 'leven, zuidelijk leven, geïnspireerd leven'.

In 1988 presenteerde Seoul de meest geavanceerde Spelen. Toen er klachten kwamen van de internationale zwembond, over de beperkte (start)ruimte voor de deelnemers, werden in een mum van tijd 30 duizend arbeiders opgetrommeld om een nieuw stadion te bouwen. In Atlanta is de eerste accommodatie die volledig gereed wordt genoemd, uitgerekend het zwemstadion. Het is ook de enige accommodatie waar buitenlandse bezoekers mogen rondkijken. Het nieuwe Olympische stadion en de andere venues zijn nog verboden gebied.

Met grote trots wordt dat Olympisch zwembad getoond. De deal, die is gesloten met de Universiteit van Georgia, is werkelijk uniek. Het zwembad is geschonken aan de universiteit, maar wordt tijdens de Spelen door het organisatie-comité geleasd. Schitterend is het toch, dat dak op stelten dat de zon tegenhoudt? En aan gene zijde van de startblokken moest ook even een gordijn komen te hangen, want stel je voor dat de zwemmers verblind zouden raken door de zon.

Dat gordijn hangt er, maar de tribune die elfduizend toeschouwers moet herbergen, is nog nergens te bekennen. Evenmin als de electronica die pers en officials ten dienste moet staan. Achter het zwemstadion is bovendien een waterpolobad voorzien. Daarvoor moet de eerste spade nog gestoken worden.

Het zou mooi zijn als de Nederlandse waterpoloërs zich toch nog zouden kwalificeren. Want in het Nederlandse onderkomen hebben ze een ideale uitvalsbasis. Zwem- noch poloploeg hebben een fiets nodig, het is vanuit hun logeeradres op de campus slechts een paar minuten lopen naar de Olympische arena.

Atlanta is wat dat betreft een typisch Amerikaanse stad. De kern is klein, hoog en oninteressant. In de buitenwijken, geheel laagbouw, verschuilen zich de rijken. Buckhead, met de metro (ter plaatse Marta geheten) twintig minuten van het centrum, is een van die aangenaam ruimtelijke wijken. Het Heineken Holland House is er te vinden. Het hotel Terrace Inn wordt voor de Olympische Spelen geheel herbouwd. Opdat de camera-ploegen en relaties van het NOC niets te kort zullen komen. In het atrium zullen de medailles worden gevierd, en als het goed is staan afwisselend Karin Bloemen en René Froger op het tijdelijke podium.

De achteraf-buurten in Atlanta herbergen de minder bedeelden. De zwarten dus. Die worden gepaaid met een opknap-beurt van hun haveloze en uit het oog gehouden straten. Perschef Brennan doet alsof hij van de duivel geen kwaad weet als hij wordt geconfronteerd met de Los Angeles-analogie.

In 1984 werd daar de beruchte wijk Watts bijna geheel ontruimd. Prostituées, zwervers en andere sloebers mochten op vakantie of werden in verzekerde bewaring gesteld. Het was gedurende drie weken doodstil in Watts. Brennan kan het zich niet herinneren, zijn groot Olympisch geheugen laat hem plotseling geheel in de steek.

Hetzelfde geldt voor andere overeenkomsten met de Spelen van Los Angeles. In Californië werd destijds een enorme verkeerschaos voorspeld. Alleen al vanwege de twee miljoen buitenlandse bezoekers die nu ook in Atlanta worden verwacht. Maar de werkelijkheid was anders. Niet eens een miljoen werd gehaald, maar het alarm over de toevloed joeg wel de plaatselijke bevolking weg. Als die tenminste geen beslag had kunnen leggen op toegangskaarten.

Ook nu is de algemene verwachting dat Atlanta zal leegstromen tijdens de Spelen. De kantoortorens zullen onbevolkt zijn omdat de werknemers vrij krijgen, de woonhuizen zullen worden verlaten, omdat de eigenaars een goed heenkomen hebben gezocht bij familie of in een buitenverblijf. Los Angeles was elf jaar geleden leeg en rustig, Atlanta zal volgend jaar 'een kerk na het avondgebed' zijn.

Alleen Brennan gelooft dat niet. De perschef verheugt zich op al de buitenlanders die komen proeven van de 'typisch zuidelijke' atmosfeer. De sfeer van laat-maar-waaien-want-het-komt-toch-wel-goed.

Wie de Olympische accommodaties in ogenschouw neemt, staat voor een raadsel. Het lijkt schier onmogelijk om die eindeloze ravage in Atlanta binnen een jaar om te vormen tot een volwaardig Olympisch decor. Het Olympisch park is een afgrond, alleen de contouren van een amfitheater zijn zichtbaar. Het Olympisch stadion lijkt in staat van ontbinding te verkeren, althans nauwelijks in opbouw. Op een steenworp afstand ligt het prachtige stadion van The Braves. Dat wordt na de Spelen afgebroken omdat de drie omliggende rijke deelgemeenten niet twee stadions in hun directe omgeving wensen. Want denk niet dat Amerika geen inspraak kent.

HET IS DE inspraak van de welvarenden. Het bescheiden formaat van het plakkaatje op de muur van het Braves-stadion zegt voldoende: 'We zijn klein, arm en kwetsbaar, maar mogen we toch even onze stem verheffen?' Nee dus. Perschef Brennan commandeert de keffers meteen terug in het hok. De Olympische Spelen worden een feest, een grandioze uiting van vriendschap. De kankeraars zullen een zware dobber hebben aan hem en het ACOG, het organisatiecomité.

Maar dan de praktijk, de invulling? Niets in Atlanta is nog klaar. Ver verwijderd van het episch centrum ligt het schone Stone Mountain-park, waar onder meer getennist en gefietst moet worden. De wielrijders zullen genieten, zo veel is zeker, want ze krijgen een schitterend parcours. De tennissers evenwel worden blootgesteld aan de brandende zon, in een stadion dat voorlopig het meest weg heeft van een brokkelige archeologische vondst.

Een rondgang langs de Olympische plaatsen van handeling verhardt slechts één vraag: waarom heeft Atlanta de Spelen van 1996 gekregen en waarom is Athene gepasseerd? In 1896 was Athene de geboorteplaats van de 'moderne' Olympische Spelen, maar Anton Geesink en consorten kozen een krappe eeuw later voor een stad die geen stad is en die op alle mogelijke manieren de beloften in het het eigen bidbook schond.

Want daarin had de Nederlandse chef de mission, André Bolhuis, tijdens zijn laatste werkbezoek volkomen gelijk. Van de oorspronkelijke beloften is er nauwelijks één ingelost. De atleten zullen het niet slecht hebben en dat is tenminste iets. Ze betrekken studentenkamers op de campus van Georgia Tec, een stad binnen een stad, maar een plezierige stad.

Studenten in Amerika genieten voorrechten, ook al moeten ze tijdens de Spelen en trouwens tijdens elk zomerreces ophoepelen, en diezelfde voorrechten worden in Atlanta aan de topsporters geschonken. In de zuidelijke hitte is het hen zelfs vergund een barbecue te organiseren. De roosters staan er voor. Lustig gebruik zal er van worden gemaakt want de onderkomens zelf lijken van de buitenkant heel wat meer dan ze van binnen zijn.

Nog één keer die woestenij in Atlanta. Alles is in voorbereiding, niets is klaar. Er komen wandelboulevards, er komt een Olympisch stadion, er komt een uniek vervoerssysteem, er komt ongehoorde zuidelijke uitstraling. 2,7 Miljard gulden gaat het evenement kosten maar er zal quitte worden gespeeld. Atlanta heeft volgens Brennan niet de behoefte om winsten te boeken zoals Uebberoth die uit de Spelen van 1984 haalde. Een 'neutrale' begroting is hem voldoende.

Maar het zijn alweer praatjes voor de vaak. Het enige oogmerk is winst en zelfs Brennan kan die indruk niet wegnemen. Het gros van de toegangskaarten is opgekocht door de sponsors van de Spelen. Precies zoals in Barcelona zullen, vooral bij de kleinere sporten, lege tribunes het gevolg zijn. Vanwege opgekochte maar uiteindelijk niet ingenomen plaatsen. 'Atlanta' heeft beloofd iets aan dat probleem te doen. Als een half uur van tevoren de toegangsbewijzen niet zijn opgehaald, gaan ze ze in de vrije verkoop. Misschien worden de gegadigden dan wel gratis toegelaten.

Al geruime tijd bestond de gelegenheid entree-biljetten te bestellen. Twee weken werden ze toegewezen. Er waren drie keuzes. Mits de betaling binnen was. Maar de organisatie (ACOG) was bijzonder coulant. Als de uiteindelijke toewijzing niet overeenstemde met de vraag, zou het geld worden gerestitueerd. Wie een kaartje had aangevraagd voor de basketbalfinale en was afgescheept met doorlatingsbewijs bij het beachvolleyval of kleiduivenschieten, hoefde zich dus geen zorgen te maken.

MAAR ER moest wel vooraf worden betaald. Opdat ACOG de rente zou kunnen trekken. Naar schatting verdiende het organisatiecomité op die manier tien miljen dollar. Een veelvoud van dat bedrag werd gegenereerd door de hotels in Atlanta af te persen. De managers van die hotels vervloeken ACOG, het organisatie-comité. Ze zitten in de tang en hadden geen flauwe notie van andere mogelijkheden. Maar al te graag blokten ze tachtig procent van hun beschikbare ruimte af. Tot ze ontdekten dat ACOG volkomen willekeurig beschikte over de verdeling en dat de vijftien procent waarmee de prijzen verhoogd mochten worden, ook al geheel naar het organisatiecomité ging.

Bizar is dat ook de Spelen van 1996 een soort eenmansonderneming zijn. IOC-voorzitter Samaranch trok de Spelen van 1992 naar Barcelona, Billy Payne kreeg 'een droom' en slaagde erin het spaktakel naar Atlanta te halen. Hij was erin geslaagd tweeëneenhalf miljoen dollar te vinden voor een sacristie en een orgel, en in een slapeloze nacht zei hij vervolgens tot zijn vrouw dat hij met zijn overredingskracht toch ook de Olympische Spelen moest kunnen binnenhalen. 'Ik noemde het O-woord' en ik zei: we gaan de Olympische Spelen naar Atlanta halen.'

Hij was zelf een opvallend speler geweest in het football-team van de Atlanta University. Payne werd later een makelaar met allure. Maar niet nadat hij had moeten vechten voor zijn bestaan. Hij moest bij de Kamer van Koophandel vragen om geld maar hij werd volkomen genegeerd. 'Crazy' was hij, een stuntel met te veel ambities. Het IOC wist hij echter wel in te palmen. Tegenover het wantrouwen van een smoorhete Olympische zomer stelde hij nuchter vast de gemiddelde juli-temparatuur in Atlanta de twintig graden niet te boven kwam. De lange nachten dus meegerekend. het wantrouwen van het IOC was onmiddellijk weg.

Wat bij de aanwijzing van Atlanta werkelijk heeft gespeeld, zal nooit bekend worden. De hoofdsponsors van de Spelen, Coca Cola en CNN, hebben in Atlanta hun hoofdkwartier. Bij het Coca Cola-museum staan de bezoekers in een Efteling-file. CNN vraagt voor de duurste excursie 24 dollar. In de merchandising wordt hevig ingespeeld op het honderdjarig bestaan van de Spelen. Niet naar Athene gingen de Spelen terug, nee Atlanta kreeg ze.

Helaas moesten wat buitenwijken worden gemobiliseerd. Zoals, heel symbolisch, het gehucht Athens, waar zich een groot deel van het volleybaltoernooi zal afspelen. In de gemeentraad aldaar werd een motie tegen homoseksualiteit aangenomen. Martina Navratilova diende een klacht in: Athens verdiende in geen enkel opzicht een van de Olympische hoofdkwartieren te zijn.

Atlanta is een stad van 'dromers en werkers', zei Billy Payne. Dat lijkt een toepasselijke typering. Er wordt gewerkt en gedroomd. De onontgonnen vlaktes moeten binnen een jaar oorden van plezier zijn. Als het al een typisch Amerikaanse stad van niets is, dan nog zal Atlanta zichzelf tot het uiterste verdedigen. Samaranch kreeg tegen het nieuwe jaar een tafellaken opgestuurd, onderdeel van een enorm geschenk-zending, en allerwegen werd de boodschap verspreid dat het in 1996 'vrouwvriendelijke' Olympische Spelen zullen zijn. Tenzij het dus een chaos wordt. Want dan is iedereen de klos.

Meer over