Een kabinet formeren in achterkamertje op de hei

Voor het eerst in de parlementaire geschiedenis verplaatst het formatiecircus zich naar de hei. Landgoed Lauswolt in het Friese Beetsterzwaag was afgelopen week de eerste maar zeker niet de laatste plek waar het gezelschap zijn tenten opsloeg, gaf informateur Herman Wijffels vrijdag aan....

Van onze verslaggever Yvonne Doorduyn

‘Een formatie nieuwe stijl’, oordeelt PvdA’er en oud-formateur (1981) Ed van Thijn. Een gat in de markt, vindt hij. ‘Formaties mislukken altijd door een gebrek aan chemie en bemoeizucht van buiten.’ Formaties vinden bovendien per definitie plaats na verkiezingen waarin de hoofdrolspelers ‘elkaar wat hebben aangedaan’. ‘Dan is in alle rust samen een biertje drinken wel op zijn plek’, vindt Van Thijn.

Waar hei-sessies in het bedrijfsleven heel normaal zijn, is Wijffels de eerste informateur die de ongeschreven Haagse regel om het in de Eerste Kamer te doen, aan zijn laars lapt. Een verstandige keuze, vindt ook politiek psycholoog Jaap van Ginneken. ‘Verlaten mensen hun gebruikelijke omgeving, dan blijven gebruikelijke reflexen achterwege’, zegt hij. De psychologische afwezigheid van een achterban die over je schouder meekijkt, vergemakkelijkt het proces. En zet je mensen een paar dagen bij elkaar in één ruimte, dan gaan ze automatisch meer voor elkaar voelen. ‘Het is nog effectiever als ze zich helemaal niet door de pers laten storen’, vindt Van Ginneken.

Hij raadt Wijffels aan een groot deel van de gesprekken tussen de partijleiders Balkenende (CDA), Bos (PvdA) en Rouvoet (ChristenUnie) niet over de inhoud te laten gaan. ‘Laat ze wat over hun hond vertellen, of over hun postzegelverzameling. Dat scherpt het inlevingsvermogen.’ Bij het maken van een deal komt het er toch op aan of onderhandelaars elkaar af en toe wat gunnen, analyseert Van Ginneken.

Toch waarschuwen vriend en vijand voor te veel optimisme na twee overnachtingen in een Fries koetshuis. Schaden doet het niet, zegt pr-strateeg Ton Elias, maar het echte werk moet nog beginnen. ‘Straks komen de knalharde politieke vragen op tafel, vliegen de specialisten elkaar in de haren en is het gewoon weer een ouderwetse formatie.’

Elias, die als nummer 23 op de VVD-lijst net naast een Kamerzetel greep, ziet anders dan Van Thijn en Van Ginneken geen reden het vormen van een nieuw kabinet naar de hei te verplaatsen. ‘Als je tegen de pers zegt dat ze aan het eind van de week een update krijgen en verder je mond houdt, ben je er ook.’ Wel is het volgens Elias een goede zet de spindoctors uit de buurt te houden. ‘Zo’n Jack de Vries (woordvoerder van Balkenende, red.) kan het proces alleen maar verstoren.’

Dat deze formatie nog meer dan anders achter gesloten deuren plaatsvindt, en dus niet erg open en democratisch is, vinden de meesten geen probleem. ‘Formeren is geen hoogtepunt van democratie’, zegt Van Thijn. ‘Burgers horen hun regering zelf te kiezen. Maar dit kan niet anders dan in een achterkamertje.’ Ook Van Ginneken ziet geen andere manier.

De media kunnen ondertussen op vossenjacht – ook een doel van Wijffels, volgens Van Ginneken. ‘Een gezelschapsspel, een feuilleton in de pers: waar zitten ze nu weer? Dat houdt het grote hongerige beest lekker bezig.’

Meer over