Vier vragen

Een jaar geleden was aardgas spotgoedkoop, nu betalen huishoudens de hoofdprijs. Wat is er aan de hand?

Niet eerder was gas zo duur als nu. Maar liefst 1 euro betalen klanten met een nieuw energiecontract per kubieke meter gas, blijkt uit cijfers die Independer deelde met Nu.nl. En dat terwijl de prijzen vorig jaar nog historisch laag waren. Waarom is de fossiele brandstof opeens zo waardevol?

De bouw van de Nord Stream 2-pijpleiding van het Russische Gazprom. Mocht de Duitse rechter beslissen dat dit staatsbedrijf een te dominante marktpositie heeft, dan wordt aardgas nóg duurder. Beeld REUTERS
De bouw van de Nord Stream 2-pijpleiding van het Russische Gazprom. Mocht de Duitse rechter beslissen dat dit staatsbedrijf een te dominante marktpositie heeft, dan wordt aardgas nóg duurder.Beeld REUTERS

Hoe kan de gasprijs zo hard stijgen?

Dat heeft alles te maken met de relatief strenge winter van afgelopen jaar, volgens energie-econoom Hans van Cleef van de ABN Amro. ‘Zeker ten opzichte van vorige jaren was het gebruik van gas aanzienlijk hoger’, zegt hij. Terwijl de vraag naar gas steeg, slonk de voorraad. In Groningen wordt de laatste jaren aanzienlijk minder aardgas gewonnen, naar aanleiding van de aardbevingen. Ook de gaswinning op zee neemt langzaam af.

Die combinatie zorgt ervoor dat de voorraden op dit moment veel lager zijn dan normaal, aldus de econoom. ‘Ook het aanvullen van de voorraad gaat minder snel.’ De meeste jaren worden de gasbergingen aangevuld in periodes waarin minder gas wordt gebruikt. ‘Maar in het voorjaar was het nog steeds relatief koud’, zegt Van Cleef. ‘De lage voorraad zorgt nu voor onrust.’ Leveranciers kopen extra gas uit angst voor tekorten in de winter. En waar de vraag toeneemt, stijgen de prijzen.

Is het dan niet mogelijk meer aardgas uit de rest van de wereld te importeren?

De afgelopen weken bleek dat Rusland ook minder gas exporteert dan normaal, waardoor de Nederlandse voorraad nog meer op de proef wordt gesteld. Dat komt onder meer doordat de slechte verstandhouding tussen Oekraïne en Rusland transport naar de rest van Europa moeilijk maakt, vertelt Hans Grünfeld, directeur van de belangenbehartiger voor energiegrootgebruikers VEMW. Daarnaast was er een storing in een Russische gasverwerkingsfabriek.

De toenemende vraag naar gas vanuit andere landen drijft de prijs ook op. Door de Europese CO2-heffing stappen veel landen over van kolen naar gas. Ook in Azië neemt de vraag toe. Bij schaarste wint de hoogste bieder, legt Grünfeld uit. ‘Schepen met vloeibaar aardgas uit Qatar en Nigeria varen liever naar Azië.’ In tegenstelling tot Europa heeft het continent geen netwerk aan pijpleidingen. De Aziatische landen hebben dan ook goed geld over voor het vloeibare aardgas op de schepen.

Wat als er opnieuw een strenge winter aankomt. Kan de gasvoorraad opraken?

‘In principe kan een voorraad altijd opraken’, zegt ABN Amro-econoom Van Cleef. Maar angst voor een koud huis is aankomende winter niet nodig. ‘Als er echt een strenge winter komt, kan de Nederlandse overheid altijd nog terugvallen op de gasvelden in Groningen. Al zal dat echt het laatste redmiddel zijn.’

Hans Grünfeld beaamt dat. ‘We hebben nog de luxe om terug te schakelen naar kolen. Liever niet natuurlijk, maar het mag nog tot 2030.’ Grünfeld ziet 2021 dan ook als een leerjaar. ‘Nu we voor de gasvoorraad steeds afhankelijker worden van andere landen, moeten we meer zekerheden inbouwen.’

Zelf sloot de VEMW-directeur afgelopen winter snel een meerjarig contract af toen hij zag dat de gasprijs historisch laag was. ‘Ik verwacht dat grote bedrijven nu ook lering zullen trekken uit deze recordprijzen.’

Wat zijn de gevolgen voor huishoudens? Zal de prijs snel weer dalen?

Veel consumenten hebben gelukkig een vast energiecontract, vertelt een woordvoerder van Essent. Zij zullen voorlopig geen hogere energierekening krijgen. Voor consumenten met een variabel energiecontract, waarbij tarieven ieder half jaar veranderen, kan de prijs op 1 januari verder stijgen. ‘Of de gasprijs dan nog hoger is, is moeilijk te zeggen’, stelt econoom Hans van Cleef. Het weer heeft een grote invloed. ‘Als we opnieuw een strenge winter krijgen, kan er een schaarste komen.’

Toch is er hoop, volgens de energiemonitor van ABN Amro. Zo blijkt uit de prijsafspraken die bedrijven nu al met gasleveranciers voor de langere termijn maken dat zij na de winter weer dalende prijzen verwachten.

Naast het klimaat kunnen ook internationale betrekkingen de prijs flink beïnvloeden. Zo doet de Duitse rechter 25 augustus uitspraak in een zaak over de Nord Stream 2, de omstreden nieuwe pijpleiding die rechtstreeks van Rusland naar Duitsland loopt, via de Oostzee. De rechtbank moet zich buigen over de vraag of de Europese mededingingsregels van toepassing zijn op de gaspijpleiding.

De eigenaar, het Russische Gazprom, zou een te dominante marktpositie hebben. Centraal- en Oost-Europa zijn nu al in grote mate afhankelijk van het staatsbedrijf. Grünfeld: ‘Als de uitspraak negatief uitvalt, zal gas zeker duurder worden. Maar het omgekeerde kan ook gebeuren.’ Want als de pijpleiding volgende maand in gebruik kan worden genomen, zal de gasprijs zakken.

De groene transitie van gas naar duurzame warmtebronnen zal de komende jaren de gasprijs naar verwachting nog niet verlagen. Van Cleef: ‘Nu landen om ons heen juist overstappen van kolen en kernenergie naar gas, zal de vraag eerder stijgen dan dalen.’

Meer over