Een integer jurist als redder des vaderlands

DE EERSTE KEER dat de buitenwereld van het bestaan van de 59-jarige Ahmet Necdet Sezer hoort, is begin mei 1999....

Op een bijeenkomstter gelegenheid van de 37ste verjaardag van het Constitutionele Hof, waarvan Sezer sinds 1998 voorzitter is, uit hij ongekend harde kritiek op het gebrek aan vrijheid van meningsuiting in Turkije.

De rede trekt internationaal de aandacht, ook al omdat Sezer tegelijkertijd pleit voor opheffing van het verbod les te geven in het Koerdisch, hetgeen volgens hem in strijd is met internationale overeenkomsten. 'Het is niet voldoende om mensen toe te staan bepaalde gedachten te hebben, ze moeten ze ook kunnen uiten. Vrijheid van meningsuiting vormt de grondslag van alle andere vrijheden', vindt Sezer.

Hij spreekt zich ook uit over de noodzaak de anti-terrorismewetten te veranderen. 'Het is vaak moeilijk te zeggen of bepaald gedrag misdadig is of niet. De wetten zijn vaag. Daardoor worden ze niet eenduidig toegepast.'

Dat laatste is de gewetensvolle jurist een doorn in het oog. 'De gewoonte zich niet aan de wet te houden, is de basis van alle problemen in Turkije', zegt hij vlak na zijn beëdiging en dat had voor alle sjoemelaars en zakkenvullers, waaraan het land tot in de hoogste regionen zo rijk is, een waarschuwing kunnen zijn.

De bescheiden advocaat uit de provincie Afyon wordt tot ieders verrassing Turkijes eerste burger. Dat is nooit de bedoeling geweest. Premier Ecevit deed er alles aan om de grondwet gewijzigd te krijgen, zodat de zittende president Suleyman Demirel een tweede ambtstermijn zou krijgen.

Maar het parlement liet plots zijn tanden zien, waardoor het opzetje mislukte. Vervolgens probeerden alle grote partijen een eigen kandidaat naar voren te schuiven. Geen van hen kreeg het vertrouwen, waarna de voor iedereen aanvaardbare (ook voor de strijdkrachten, wat essentieel was) Sezer plots kwam bovendrijven.

Het kostte overigens nog drie stemrondes voor hij kon worden benoemd, de eerste twee keer kreeg hij niet de benodigde tweederde meerderheid. Bij de derde ronde was een gewone meerderheid voldoende.

Toch blijft Sezer, die geen vreemde talen spreekt, voor menigeen een groot raadsel. Hij is wars van uiterlijk vertoon, iets dat hem ogenblikkelijk populair maakte bij zijn landgenoten. In tegenstelling tot de flamboyante Demirel prefereert hij een gewoon blauw of donkergrijs pak. Zijn dienstauto rijdt vrijwel zonder escorte en stopt voor rood licht.

Waar hij politiek staat, weet vrijwel niemand. Hij heeft zich daar nooit over uitgelaten. Wat hij denkt over de dominante positie van de krijgsmacht, die zichzelf heeft uitgeroepen tot de hoedster van de seculiere erfenis van de vader des vaderlands Kemal Atatürk, is nooit in de openbaarheid gekomen. Hij zou voorstander zijn van toetreding tot de EU.

Vast staat dat hij weinig op heeft met de politieke islam, hij is een verstokte secularist. 'Mijn voornaamste taak is het te voorkomen dat heilige religieuze sentimenten met politiek zullen worden vermengd', zei Sezer na zijn verkiezing. Het Constitutionele Hof verbood onder zijn leiding de islamistische Welzijnspartij (Refah) van oud-premier Necmettin Erbakan, die door de strijdkrachten werd gedwongen tot aftreden in februari 1997.

Duidelijk is ook dat Sezer de wet beschouwt als heilig. Zijn compromisloze houding leidde herhaaldelijk tot botsingen met premier Bülent Ecevit.

Sezer dwong Ecevit twee keer een regeringsdecreet in te trekken en de parlementaire weg te volgen . Bij eenzelfde conflict over een amnestiedecreet tekende Sezer na een aanvankelijke weigering alsnog. Dat wordt echter gezien als een tactische terugtocht van de president. Als het decreet tot wetsontwerp was verheven, hadden veel meer misdadigers, onder wie nogal wat politiemensen die wegens martelingen waren veroordeeld, gratie moeten krijgen.

De populariteit van de president is zelfs groter dan die van de strijdkrachten. Veel Turken, van links tot islamistisch, beschouwen hem als de enige persoon die het sukkelende land nog kan redden.

Meer over