AnalyseCoronavirus

Een halfjaar corona: hoe gaat het verder?

Drukte op het strand.Beeld Marcel van den Bergh / De Volkskrant

Een halfjaar geleden is het nu dat de WHO de uitbraak van corona tot internationale volksgezondheidscrisis verklaarde. Inmiddels wapenen we ons met mondkapjes, coronadashboards en teststraten. Is het einde van de crisis al in zicht, of moet het ergste nog komen?

Ze dachten dat ze ervan af waren, na de uitbraak in de lente. Maar wat niemand wist, was dat de grootste klap nog moest komen. In augustus begon het virus op steeds meer plaatsen weer op te duiken. En hoe: toen het buiten kouder werd en het verkoudheidsseizoen aanbrak, trok de epidemie aan – en eiste tientallen miljoenen levens.

Zo ging het in 1918, toen de Spaanse Griep de wereld teisterde. Net was het monster langs gegleden, of het haalde pas goed uit, met zijn staart: tijdens de ‘Tweede Golf’ kwamen de meeste van de naar schatting 20- tot 50 miljoen slachtoffers van de pandemie om het leven.

Niet vreemd dus dat veel kenners ook vandaag de dag zeggen: pas op, we zijn nog niet van het virus af. Van Antwerpen tot Australië en van Spanje tot Seoul: overal waar men de coronamaatregelen afzwakt, laait de epidemie weer op. ‘De tweede golf rolt op ons af’, kopten diverse kranten deze week, naast een grimmige grafiek van hoe het aantal ziektegevallen ook in ons land weer klimt:

Toch valt daarop ook veel af te dingen. Zo vertekenen de cijfers: omdat er meer wordt getest, komen er ook meer gevallen aan het licht. ‘Wat we nu zien, is maar een klein rimpeltje in vergelijking met wat er circuleerde in maart en april’, zegt hoogleraar klinische virologie Louis Kroes (LUMC). ‘Destijds telden we alleen de besmettingen die we aantroffen bij het testen van verdachte ziektegevallen in het ziekenhuis. Nu jagen we actief op verdachte gevallen, en kammen we vervolgens de omgeving uit op zoek naar meer.’

Verdedigingswerken verstevigen

Bovendien zijn we te gefixeerd op die haast mythische tweede golf, schrijven epidemiologen Tom Jefferson en Carl Heneghan van de Universiteit van Oxford in een analyse van het fenomeen. Zo was ‘1918’ vrij uniek: bij latere pandemieën was de najaarsgolf juist minder erg, of zelfs helemaal niet als golf herkenbaar.

Er zijn goede redenen om aan te nemen dat het virus ons niet zo zal overlopen als afgelopen voorjaar, denken veel experts. ‘We hebben ons verschanst’, zegt Kroes. ‘Het virus is er nog, maar we hebben de omstandigheden waaronder het zich kan verspreiden wel een tandje moeilijker gemaakt.’

Denk aan het RIVM dat het rioolwater afspeurt op zoek naar restjes virus, de ziekenhuizen die hun personeel controleren op corona, of de teststraten waarvan er deze week weer wat meer kwamen.

Veelzeggend is dat terwijl de coronapandemie zich al maanden uitbreidt, de dagelijkse sterfte eraan wereldwijd nu juist lager ligt: minder dan 6.000 doden per dag, tegenover haast 7.000 in april. Meer opgespoorde gevallen, minder doden: dat zou je kunnen uitleggen als meer greep op het virus.

Cruciaal is dat we de verdedigingswerken tegen het virus de komende weken verder verstevigen, vindt onder meer veldepidemioloog en microbioloog Amrish Baidjoe, een van de wetenschappers die het kabinet deze week opriepen tot snellere maatregelen. Er moet meer Europese afstemming komen, zodat men bijvoorbeeld bij een uitbraak aan de grens in de hele grensstreek dezelfde maatregelen neemt. Men moet leren van het buitenland: zo heeft Australië studenten ingeschakeld om te helpen met het intensieve bron- en contactopsporingsonderzoek.

En de communicatie moet beter. Met volle inzet van de toch nog wat onderbelichte inzichten uit de gedragswetenschap, vindt Baidjoe. ‘Zolang we geen vaccin hebben, is gedrag het enige wat we kunnen beïnvloeden. We moeten er alles aan doen om het draagvlak voor de maatregelen onder de hele bevolking te behouden.’

Het toekomstbeeld dat zich opdringt, is genuanceerd – iets dat in ligt tussen een alles verwoestende tweede golf enerzijds, en de utopie van een vaccin waardoor alles opeens weer bij het oude is anderzijds.

Rollende donder

Eerder zal de uitweg uit de crisis een langdurige worsteling worden, met hier en daar plaatselijke uitbraken die regio’s of steden tijdelijk zullen dwingen opnieuw maatregelen te nemen, en veel getouwtrek over wat nog noodzakelijk is en wat we kunnen laten varen – de schermutselingen over de mondkapverplichting van deze week zijn een aardig voorbeeld.

Intussen zullen experimentele vaccins en betere behandelingen het virus niet op slag uitdoven, maar wel de ziektelast stapje voor stapje draaglijker maken. De huidige medicijnen waarvan de werkzaamheid is bewezen zorgen ervoor dat er minder mensen overlijden; de meest veelbelovende vaccins in ontwikkeling lijken ervoor te zorgen dat we nog wel ziek worden, maar minder ernstig. Tot het moment waarop de politiek het aandurft om te zeggen: de kust is veilig genoeg, nu laten we de maatregelen los.

Niet dat we er dan zijn. Baidjoe wijst op de rollende donder die over het armere deel van de wereld trekt: zwakke economieën die hard zijn getroffen, vaccinatiecampagnes en malariacontroleprogramma’s die tot stilstand zijn gekomen, hulp- en preventieprogramma’s die zijn wegbezuinigd.

‘Dat zie ik echt heel zorgelijk in’, zegt Baidjoe. ‘De schade aan toch al kwetsbare en verarmde gemeenschappen gaat straks bepalen wat de echte impact is van deze crisis. Er komt nog ontzettend veel op ons af.’

Anno 2020 is de Tweede Golf er misschien niet zozeer een van ziekte – maar een vertraagde tsunami van verarming, werkloosheid en sociaal-economische rampspoed.

Meer over