Nieuws

Een ‘grote stap voorwaarts’ of ‘schandaal’? Reacties op klimaattop lopen zeer uiteen

Een historische doorbraak voor de aanpak van de klimaatcrisis of een slap compromis dat die doorbraak weer een jaar doorschuift? De reacties waren zeer gemengd nadat de slepende onderhandelingen op de klimaattop in Glasgow zaterdagavond toch nog tot een akkoord leidden.

Ben van Raaij
COP26-voorzitter Alok Sharma noemde – na zich eerder emotioneel te hebben verontschuldigd – het slotakkoord een ‘fragiele overwinning’. Beeld Getty Images
COP26-voorzitter Alok Sharma noemde – na zich eerder emotioneel te hebben verontschuldigd – het slotakkoord een ‘fragiele overwinning’.Beeld Getty Images

Winst was volgens velen dat COP26 het klimaatdoel van het akkoord van Parijs, een maximale opwarming van 1,5 graad, ‘in leven’ hield door afspraken over het verder terugdringen van fossiele brandstoffen, zij het onder voorbehoud en zonder harde streefdata. Teleurstelling was er omdat een symbolische ‘uitfasering’ van extreem vervuilende steenkool door verzet van India en China op het laatste moment werd afgezwakt tot een ‘geleidelijke afbouw’ en er geen deal werd bereikt over de vergoeding van klimaatschade van arme landen.

De Zweedse klimaatactiviste Greta Thunberg vatte de stemming bij de klimaatbeweging, die in Glasgow buiten de onderhandelingsruimtes was gehouden, op twitter bondig samen: ‘COP26 is voorbij. Hier is een korte samenvatting: bla, bla, bla. Maar het echte werk gaat buiten deze hallen verder. En we geven nooit op. Nooit.’

De veelbekritiseerde Britse organisatoren waren opgelucht over de afloop. Premier Boris Johnson sprak van ‘een grote stap voorwaarts’, omdat volgens hem in Glasgow de ‘routekaart’ naar 1,5 graad werd vastgesteld. Maar COP26-voorzitter Alok Sharma, die zich eerder al emotioneel had verontschuldigd voor de last minute afzwakking, repte van een ‘fragiele overwinning’. ‘De 1,5 graad is een patiënt met een zwakke pols die alleen zal overleven als we ons aan onze (1,5 graad, red.) beloftes houden en die omzetten in snelle actie.’

Zijden draadje

Antonio Guterres, secretaris-generaal van de Verenigde Naties (VN) stelde vast dat in Glasgow vooruitgang is geboekt, maar niet genoeg. ‘Onze kwetsbare planeet hangt aan een zijden draadje en we staan nog steeds aan de vooravond van een klimaatramp.’ Tegelijk was Guterres berustend. De slotverklaring is natuurlijk een compromis, zei hij. ‘Zij weerspiegelt de belangen, de omstandigheden en de kracht van de politieke wil in de wereld op dit moment.’

De Europese Unie (EU) toonde zich tevreden met het akkoord, dat volgens Commissievoorzitter Ursula von der Leyen de doelen van Parijs in leven houdt, met name de kans de opwarming te beperken tot 1,5 graad. Het werk gaat niettemin door, benadrukte EU-hoofdonderhandelaar Frans Timmermans, die er ook op wees dat het akkoord de behoeften van ontwikkelingslanden aan klimaatfinanciering erkent en ‘een proces in gang zet om aan die behoeften tegemoet te komen’. ‘Zo’n ambitie hebben we sinds Parijs niet gezien.’

De Amerikaanse hoofdonderhandelaar John Kerry zei ondanks alle afzwakking content te zijn met het resultaat, dat volgens hem aantoont dat landen als China en de Verenigde Staten elkaar ondanks hun politieke tegenstellingen kunnen vinden in het algemeen belang. ‘We kennen allemaal het motto van onderhandelingen: laat het betere niet de vijand zijn van het goede. En dit is goed. Dit is een krachtige verklaring.’

India

India excuseerde zich niet voor zijn verzet tegen het versneld afbouwen van steenkool. Ontwikkelingslanden hebben recht op een verantwoord gebruik van fossiele energie, aldus milieuminister Bhupender Yadav. ‘De opwarming wordt veroorzaakt door de niet-duurzame levensstijlen en verkwistende consumptiepatronen van rijke landen.’ De Chinese onderhandelaar Zhao Yingmin benadrukte de vooruitgang. Het afronden van de spelregels van ‘Parijs’ is het grootste succes van Glasgow, zei hij. ‘Nu kunnen we beginnen met de uitvoering en vanuit onze consensus gaan leveren.’

De milieubeweging betoonde zich na afloop het meest ontgoocheld, met name over de manier waarop de uitfasering van steenkool werd afgezwakt. Friends of the Earth noemde de slotverklaring een schandaal. Jennifer Morgan van Greenpeace zag niettemin ook positieve kanten. ‘Ze veranderen een woordje, maar ze kunnen het signaal dat deze COP geeft niet veranderen: het tijdperk van steenkool loopt op zijn eind.’

Ontwikkelingslanden zijn teleurgesteld dat ze van de rijke landen ondanks extra miljarden aan klimaatsteun niet kregen wat ze wilden: een aparte compensatieregeling voor de schade die miljoenen mensen in arme landen door de klimaatcrisis nu al lijden. De arme landen nemen hun verlies vanwege de voortgang inzake de 1,5 graad. ‘Dit pakket is niet perfect’, zei onderhandelaar Tina Lee van de Marshall-eilanden. ‘Maar delen van het Glasgow-pakket zijn wél een reddingslijn voor mijn land. We moeten de cruciale winstpunten niet bagatelliseren.’

De strijd over de klimaatfinanciering is nog niet voorbij, suggereerde intussen de Egyptische milieuminister Yassmin Fouad Abdelaziz, toen ze aankondigde dat COP27 volgend jaar in het Egyptische Sharm el-Sheikh zal gaan over hulp en geld. Zoals VN-topman Guterres zei tegen vertegenwoordigers van de klimaatbeweging: ‘Ik weet dat velen van jullie teleurgesteld zijn, maar de weg naar vooruitgang is niet altijd een rechte lijn.’