Een grote GM-familie

Vandaag, 23 december, sluit in Moraine de fabriek van General Motors, goed voor tweeduizend arbeidsplaatsen. Zelfs de burgemeester van het stadje in Ohio wil zo snel mogelijk weg....

Op de stoep voor fastfoodrestaurant Frisch’s Big Boy rookt een jonge vrouw een sigaret. De neonletters op de muur geven haar blonde haren een geelgroene gloed. Ze heeft pauze, binnen lopen haar collega’s rond met kunststof elandhoorns op hun hoofd.

‘Wat hebben jullie hier in godsnaam te zoeken?’, zegt ze, zonder dat haar iets gevraagd wordt. ‘Deze stad is stervende.’

Het weer is grijs, de mensen zijn grauw, de toekomst is gitzwart. Moraine, een stadje van van zevenduizend inwoners in Ohio, worstelt met alle ellende die de Verenigde Staten op dit moment treft. Maar dan in overtreffende trap.

Massawerkloosheid, armoede, een ingestorte huizenmarkt en een economisch perspectief dat duidelijk de contouren vertoont van een naderende depressie. Op hulp van Dayton hoeft Moraine niet te rekenen; de nabijgelegen industriestad kent vergelijkbare problemen, maar dan op grotere schaal en nog intenser van aard.

De grootste dreun die Moraine nu te incasseren krijgt, is de definitieve sluiting van een grote autofabriek midden in de stad. Tweeduizend mensen verliezen twee dagen voor Kerst hun baan. Vandaag, 23 december, rollen om vier uur de laatste Chevrolet Trailblazers en GMC Envoy’s van de lopende band. Omdat de vraag naar de grote, benzineslurpende auto’s sterk daalde, besloot eigenaar General Motors afgelopen zomer tot de sluiting.

Als gevolg hiervan dooft vandaag ook bij veel toeleveranciers die zich rondom de GM-fabriek hebben gevestigd voorgoed het licht. Frisch’s Big Boy blijft voorlopig hamburgers serveren, zegt de blondine die Britney blijkt te heten, terwijl ze haar peuk wegwerpt en weer aan het werk gaat. ‘Maar ik denk niet voor lang. Het is hier voorbij.’

Hoe groot de impact van de fabriekssluiting is, blijkt tijdens de zondagochtenddienst in de Moraine City Baptist Curch. Tijdens het gebed doet pastoor Daniel Moore (48) een klemmend beroep op God om zijn zwaarste geschut in te zetten: hier is een wonder op zijn plaats.

Moore richt zijn handen opengevouwen in de lucht: ‘Oh Lord, gebruik uw bovennatuurlijke krachten om deze stad weer zijn vitaliteit terug te geven.’ De fundamenteel-christelijke gemeenschap beloont zijn woorden met applaus. ‘Amen’, roepen enkele gelovigen luidkeels. De pastoor gaat verder met zijn gebed. ‘Oh Lord, duizenden mensen in Moraine verliezen momenteel hun baan. Haal ze uit hun depressie, genees ze. Niet alleen geestelijk, maar ook financieel en economisch. Amen.’

Powered by GM

Powered by GM
Moraine leeft al drie generaties lang van General Motors. In de jaren vijftig werden er onder de merknaam Frigidaire – ‘powered by General Motors’ – koelkasten gebouwd. Begin jaren tachtig werd de witgoedfabriek omgebouwd tot assemblagehal voor auto’s. Of het nu de pastoor, de burgemeester, de kapper, de café-eigenaar of de serveester is – iedereen heeft wel een vader, moeder, dochter, zoon, neef of opa die in de fabriek werkt of werkte. ‘We zijn hier een grote GM-familie’, zegt Jean Brooks Matheny (57), sinds anderhalve maand burgemeester van de stad; een parttimebaan die haar 1.200 dollar per jaar oplevert.

Powered by GM
Haar vader en haar echtgenoot zijn beiden gepensioneerd fabrieksarbeider van GM, haar schoonzoon en zwager werkten tot voor kort nog bij de fabriek. ‘GM heeft altijd brood en beleg op de plank gebracht in onze familie. Mij zul je geen kwaad woord horen zeggen over het bedrijf. Hoewel het vertrek een verwoestende uitwerking heeft op mijn stad.’

Powered by GM
De zorgen over de sluiting van de GM-fabriek vallen in het niet bij de zorgen die de inwoners van Moraine hebben over de volgende klap die hen te wachten staat: de definitieve ondergang van General Motors. Want de kans is levensgroot dat het autobedrijf uit Detroit binnenkort bankroet wordt verklaard. Voor gepensioneerde GM-medewerkers heeft dit desastreuze gevolgen. Bijna een miljoen oud-medewerkers en hun partners zijn voor hun inkomen en gezondheidszorg vrijwel volledig afhankelijk van General Motors, waaronder vele tienduizenden in Moraine en omgeving.

Powered by GM
Bij burgemeester Matheny leidt de dreiging van het faillissement thuis tot zoveel stress dat zij en haar man er aan tafel niet meer over praten. ‘Als ons pensioen van General Motors wegvalt, kunnen we onze hypotheek niet meer betalen en eindigen we nog in een trailerpark. Zulke gedachten maken je echt depressief en daarom vermijden we het onderwerp. Bovendien vertrouwen wij op God, hij heeft vast een plan voor ons.’

Powered by GM
De burgemeester ziet voor zichzelf weinig toekomst meer in Moraine. Zij en haar man willen zo snel mogelijk weg. Er is alleen één ding dat hen tegenhoudt: de verkoop van hun huis. ‘De huizenprijzen zijn dramatisch ingeklapt. Iedereen wil hier weg, maar niemand wil hier komen. Ik zag gisteren in de lokale krant dat het huis van mijn achterburen te koop staat, een woning die vergelijkbaar is met die van mij. Ik schrok me rot toen ik de vraagprijs zag: 30 duizend dollar! Wij hebben er zelf 200 duizend voor betaald.’

Powered by GM
De GM Truck Plant van General Motors vormt het economische, sociale en geografische middelpunt van Moraine. Woonwijken, trailerparks, horeca en tientallen toeleveranciers zijn sinds de jaren vijftig rondom het immense fabrieksterrein gevestigd. Zoals bandenleverancier Cooper Tires, onderdelenleverancier Jamestown Industries en deurpanelenfabrikant Johnson Controls. For Lease, melden makelaarsborden voor hun fabriekspoorten, de bedrijven gaan dicht of zijn al dicht.

Powered by GM
‘Met elke GM-baan die hier verdwijnt, verdwijnen er zeker zes banen bij de toeleveranciers’, zegt Wayne Jones, manager van het Career Transition Center in Moraine. Deze overheidsdienst probeert ontslagen werknemers te begeleiden naar een nieuwe baan. Een vrijwel kansloze missie voor de meeste mensen die zich bij het centrum melden, bekent Jones met een diepe zucht: ‘Er zijn hier gewoon geen banen.’

Powered by GM
Het vertrek van GM is niet het enige onheil dat de regio treft. Een andere grote werkgever, pakkettenvervoerder DHL, sluit er binnenkort een grote luchtvrachtvestiging. Bijna achtduizend mensen verliezen hun baan, de indirecte banen die met DHL’s vertrek verloren gaan niet meegerekend. Eerder al verdwenen in Moraine vele duizenden banen door het faillissement van Delphi, een voormalige dochteronderneming van General Motors.

Powered by GM
De schaarse banen die zich aandienen, trekken zoveel kandidaten dat werkgevers steeds vaker tot groepsinterviews overgaan. Zo moest Michael Thevenin (21) zich recent samen met dertig andere kandidaten in een zaaltje melden voor de vacature van winkelbediende. ‘Ik heb de baan niet gekregen. Ik kwam niet eens aan het woord.’ Het liefst zou Michael naar de universiteit gaan, maar dat is onbetaalbaar.‘Banken verstrekken geen studieleningen meer.’

Powered by GM
Met zijn oudste broer Steven (27) woont Michael bij zijn moeder in een klein huis met één verdieping aan Blanchard Avenue, een straat die haaks op de fabriek van General Motors staat. Boven de voordeur wappert de Amerikaanse vlag.

Thuis drinken is goedkoper

Thuis drinken is goedkoper
Steven heeft wel een baan, hij werkt als ober in het uitgaansgebied van de nabijgelegen stad Dayton. ‘De zaken gaan er slecht. Niemand heeft nog geld om uit te gaan. De ene na de andere bar gaat dicht. Mensen drinken liever thuis een biertje, veel goedkoper. Ik krijg steeds vaker van mijn baas te horen dat ik niet hoef te komen.’ Het wordt binnenkort mogelijk nog drukker in huize Thevenin: zus Alicia overweegt met man en dochter ook bij moeder in te trekken. Beiden zijn hun baan kwijtgeraakt en kunnen hun hypotheek nauwelijks meer opbrengen.

Thuis drinken is goedkoper
Sterke familiebanden zijn nu meer dan ooit onmisbaar. Wie zonder baan, geld en huis zit, hoeft niet op veel hulp van de overheid te rekenen. Tenzij er kleine kinderen zijn: die families worden met voedselbonnen, huisvesting en basisgezondheidszorg overeind gehouden. Maar in het gezin Thevenin zijn geen kleine kinderen. De door veel Amerikanen gepropageerde family values zijn voor hen geen holle frase. Het is aan moeder Mary (50) om in haar eentje zichzelf en haar twee volwassen zoons te onderhouden. ‘Mijn grootste angst is dat ik doodga. Wie brengt er dan het geld binnen?’ zegt Mary met gebroken stem, terwijl ze haar honden Boomer en Daisy een knuffel geeft.

Thuis drinken is goedkoper
Mary, een kleine, gezette vrouw met een vrolijk gezicht, is zelfstandig onderneemster. Met haar eenmansbedrijf Personal Touch verricht ze hand- en spandiensten aan rijke gepensioneerden. ‘Ik doe alles wat ze wensen. Grasmaaien, boodschappen, taxiritjes en schoonmaken.’ Ze verdient hiermee net voldoende om haar gezin te kunnen voeden en de energierekening te kunnen betalen.

Thuis drinken is goedkoper
Daarnaast is ze maandelijks veel geld kwijt aan het aflossen haar hypotheekschuld. ‘Ik ben een van die stommelingen die zich zo’n subprimehypotheek heeft laten aansmeren. Mijn maandelijkse rentebetaling is in twee jaar tijd van 200 naar 1200 dollar gestegen. I got screwed.’ Een ziektekostenverzekering heeft Mary niet, wel een slechte gezondheid. ‘Ik heb diabetes en hartproblemen. Geen maatschappij wil mij verzekeren. Of alleen tegen een premie die ik niet kan betalen.’

Thuis drinken is goedkoper
Het betekent dat Mary en haar kinderen niet ziek mogen worden. Alleen in noodsituaties wordt medische hulp ingeschakeld, is de afspraak. Voor zichzelf interpreteert Mary het begrip noodsituatie overigens vrij ruim. ‘Ik was laatst bij een vriendin toen ik heel benauwd werd en een drukkende pijn op de borst voelde. Mijn vriendin wilde direct 911 voor een ambulance bellen. ‘Ben je gek’, wist ik gelukkig nog uit te brengen,‘dat kost 900 dollar!’ Ik ben uiteindelijk zelf naar het ziekenhuis gereden.’

Thuis drinken is goedkoper
De bevolking van Moraine is voor meer dan 80 procent blank. Verder is het een stad zoals alle andere in Amerika. Het ontbreekt aan een hart, downtown bestaat hier niet meer. De middenstand op Mainstreet is vrijwel geheel weggeconcurreerd door Walmart, een goedkoop warenhuis annex supermarkt die zich met een Superstore aan de rand van de stad heeft gevestigd. Hetzelfde geldt voor de horeca, de stad is vergeven van de gebruikelijke junkfoodzaken zoals McDonald’s en Taco Bell.

Niet tegen de gevel pissen

Niet tegen de gevel pissen
Toch telt Moraine nog een paar zelfstandige ‘mom-and-pop-shops’ waar de eigenaren zelf achter de toonbank staan. Zoals Jack’s Barber Shop aan Dixie Drive. ‘Niet tegen de gevel pissen’ staat er op een bordje boven de deur geschreven. Binnen hangt een vergeelde poster van John Wayne. Terwijl een nieuwe klant zich in de kappersstoel laat zakken, gaat eigenaar Jack Sexton (58) de zaak rond met een zakje Deer Jerky, gedroogd hertenvlees. Klanten kijken via de spiegel uit op de GM-fabriek.

Niet tegen de gevel pissen
Sexton, die naast kapper ook gemeenteraadslid is, is een van de weinige inwoners van Moraine die denken dat de stad de huidige problemen te boven komt. Sterker, eigenlijk ziet Sexton überhaupt weinig problemen. ‘Ik denk dat een buitenlandse autofabrikant de fabriek van General Motors overneemt. De ligging en infrastructuur zijn hier perfect. Dicht bij alle snelwegen en een perfecte spoorverbinding.’ Uit de woorden van Sexton klinkt vooral ook hoop door: hij wil volgend jaar met pensioen, de verkoop van zijn kapperszaak moet dat financieel mogelijk maken.

Niet tegen de gevel pissen
Hemelsbreed een kilometer verderop is Bruce Miller (55) heel wat minder optimistisch over de toekomst van zijn zaak. Miller is mede-eigenaar van The Upper Deck Tavern. Een chique naam voor een ruig, donker en berucht café dat pal tegenover de GM-fabriek is gevestigd. For a small town this place has a lot of assholes, meldt een sticker achter de toog. Jaren gold de ‘Upper Deck’ als de officieuze kantine van de autofabriek. Via een gat in het hek konden de arbeiders tijdens hun pauzes snel even een biertje pakken. ‘Nu weet je waarom wij Amerikanen jaren van die slechte auto’s maakten’, grapt Miller.

Niet tegen de gevel pissen
De laatste jaren ziet hij zijn klandizie hard teruglopen. ‘Mijn basis valt weg. Het is dat de zaak van mijn concurrent verderop onlangs is afgebrand, anders weet ik niet of ik nu nog had bestaan.’

Niet tegen de gevel pissen
Het is onmiskenbaar white trash dat deze zaterdagavond in de Upper Deck rond de twee biljarttafels hangt. Naarmate de avond verstrijkt, wordt de sfeer grimmiger. Dog Seitz (50), tot en met zijn nek getatoeëerd, maakt ruzie met zijn vriendin. Als zijn ex-vrouw binnenkomt, richt hij zijn agressie op haar. Een vriend pakt uit voorzorg de biljartkeu uit zijn hand.

Niet tegen de gevel pissen
Seitz is vrachtwagenchauffeur voor Jet Express, een transportbedrijf dat auto-onderdelen voor General Motors vervoert. ‘23 december heb ik mijn laatste vracht en raak ik mijn baan kwijt. Geen idee wat ik dan ga doen. De stad verlaten wil ik niet, want ik heb de zorg voor mijn bejaarde moeder.’

Niet tegen de gevel pissen
Zijn vriend Tim Schultz (33) raakt tegelijkertijd zijn baan kwijt, ook hij werkt bij een toeleverancier. Hij staart apathisch voor zich uit: ‘Deze stad is verdoemd. En de mensen ook. We zitten hier allemaal gevangen.’

Niet tegen de gevel pissen
Een van de medewerkers die als laatste de poort van General Motors zal verlaten, is Larry Pullen (37). De onderhoudsmonteur hoort tot de derde generatie Pullens die in de fabriek aan Stroop Road heeft gewerkt. ‘Bij mij breekt nu de ketting. Dat is verdrietig.’ Hoe hij en zijn collega’s de laatste werkdag zullen doorbrengen, weet hij nog niet. ‘Maar het zal wel emotioneel worden. Mijn collega’s zijn mijn vrienden geworden.’ Pullen gaat proberen zich te laten omscholen tot kok. Als hij zijn papieren heeft gehaald, wil hij weg uit Ohio. ‘Ik ga waar het geld is. En dat is niet hier.’

Meer over