Een goede moord zij de Mossad vergeven

Wekenlang waren Israëli's in de ban van een mogelijke aanval met chemische en/of biologische wapens door Irak. Men zou bijna vergeten dat Israël vorig jaar een chemisch wapen gebruikte om een vijand uit te schakelen....

De mislukte aanslag op Khaled Mashaal, een kopstuk van de Hamas-beweging, maakte een einde aan de loopbaan van de chef van de Israëlische geheime dienst Mossad. Danny Yatom, die nog geen twee jaar aan het hoofd stond van de Mossad, na een fraaie carrière van 35 jaar in de Israëlische strijdkrachten, diende deze week zijn ontslag in. Hij besefte dat hij niet langer het vertrouwen genoot van premier Benjamin Netanyahu, die met de aanslag had ingestemd, noch van zijn ondergeschikten.

De reputatie van de Mossad is zwaar beschadigd. Het doelwit van de actie, Mashaal, bleef in leven. Dankzij een tegengif, dat Israël onder Amerikaanse druk ter beschikking stelde aan Jordanië. De aanslag vond plaats in de Jordaanse hoofdstad Amman. Koning Hussein, Israëls beste bondgenoot in een overwegend vijandige regio, was furieus. Kort voor de aanslag had hij het echtpaar Yatom tijdens een bezoek aan zijn land een ware VIP-behandeling gegeven. Hussein voelt zich verraden, stelde Mossad-kenner prof. Benny Morris in de Volkskrant terecht vast, onmiddelijk na de aanslag.

Twee onderzoekscommissies hebben geconstateerd dat de Mossad grote fouten maakte bij de actie in Amman, zowel bij de voorbereiding als de uitvoering. Ze eisten - in meerderheid - níet het ontslag van Yatom. Maar ondanks steunbetuigingen van premier Netanyahu was het duidelijk dat 's mans dagen waren geteld. De samenwerking tussen Israël en Jordanië bij de bestrijding van terrorisme is na de aanslag tot bijna nul gereduceerd. Israël moest, in ruil voor de terugkeer van de falende Mossad-agenten uit Jordanië, de geestelijk leider Ahmed Yassin van Hamas vrijlaten uit een cel.

De door vriend en vijand gevreesde Mossad had een van de grootste blunders begaan uit de bijna vijftigjarige geschiedenis van Israël, om nog maar eens een uitspraak van prof. Morris aan te halen. Alom klinkt nu de roep om de Mossad te reorganiseren, de controle te versterken, en wat dies meer zij. Ook wordt aangedrongen op een nieuwe chef die afkomstig is uit de schimmige wereld van inlichtingen- en veiligheidsdiensten. Want Yatom (53) was 'maar' een militair, ook al schopte hij het tot brigade-generaal.

Opmerkelijk genoeg is er amper discussie over de vraag óf de geheime dienst gerechtigd is personen om te brengen, ofwel politieke moorden uit te voeren. Een commissie van drie 'wijze mannen', in het leven geroepen door premier Netanyahu om de Mashaal-affaire te onderzoeken, heeft er geen moeite mee. Er kunnen geen 'veilige havens' zijn voor terroristen, oordeelden de wijzen. Ook een commissie van de Knesset, het Israëlische parlement, stelde vast dat het de taak van de regering is terroristen te bestrijden, waar dan ook. Hamas, 'een moorddadige groep waarvan de leiders iedere Israëli en iedere jood als doelwit zien', verdient geen immuniteit, aldus parlementsleden van links tot rechts. Wel stelden de onderzoekers de vraag of het raadzaam was een Hamas-leider te 'pakken' op grondgebied van Jordanië, een bevriend land waarop Israël zuinig moet zijn.

De mensenrechtenorganisatie Amnesty International hekelde wél de 'door de overheid gesanctioneerde' moordaanslag. Maar die verklaring drong nauwelijks door tot de Israëlische pers. Vele kolommen wijdden kranten aan de affaire, maar zelden wierp iemand de vraag op of de actie legitiem was. De heersende mening is: jammer dat de aanslag mislukte, stom ook, want dat doet 'onze' Mossad geen goed.

De Mossad is echter nog niet uit de vuurlinie. In Israël gonsde het gisteren van geruchten dat Yatom ook verantwoordelijk is voor een andere, niet nader aangeduide mislukte actie in Zwitserland.

En niet lang na het debacle in Jordanië bleek een gerespecteerde (ex-)agent van de geheime dienst jarenlang valse informatie te hebben verschaft over een ander buurland, Syrië. Er loopt een rechtszaak tegen deze Yehuda Gil, die met leugenachtige rapporten aan zijn superieuren Israël op de rand van oorlog met Syrië zou hebben gebracht. De nu vertrekkende Mossad-chef komt de eer toe dat hij naspeuringen liet doen naar de handel en wandel van de agent, en diens vermeende bron. Maar daarmee heeft Yatom zijn huid niet kunnen redden.

De rechtszaak tegen Gil kan verdere schade berokkenen aan de Mossad. Want hoe kon iemand jarenlang de boel belazeren? In het verleden heeft de Mossad wel geblunderd - zo werd per abuis een Marokkaanse kelner in Noorwegen vermoord omdat hij werd aangezien voor een gezochte terrorist - maar meestal werd een mislukte actie als 'incident' bestempeld. Nu is wel duidelijk dat er iets fundamenteel mis is bij de vermaarde geheime dienst. Waarmee maar gezegd is dat het vertrek van de topman weinig of niets oplost.

Dat zien Israëlische politici wel in, getuige hun pleidooien voor een reorganisatie, nauwere coördinatie tussen veiligheids-en inlichtingsdiensten, en een beter zicht van de regering, in het bijzonder de premier, op delicate operaties. Niets wijst er echter op, dat de Israëli's zich ook bezinnen op de vraag of zij her en der lieden uit de weg mogen ruimen die, terecht of niet, 'terroristen' heten.

Theo Koelé

Meer over