Een goede klokkenluider lekt niet

Ambtenaren die misstanden openlijk aan de kaak stellen - de 'klokkenluiders' - riskeren hun baan. Minister Peper gaat ze beschermen....

'Goed ambtenaarschap' vereist dat de bezwaren binnenskamers worden geuit. Tegen de chef, diens chef, een vertrouwenspersoon of, als het echt niet anders kan, een externe onafhankelijke commissie, die minister Peper van Binnenlandse Zaken gaat instellen. Alleen dan hoeft 'de klokkenluider' niet voor zijn baan te vrezen.

Niet elke ambtenaar die wantoestanden bij de overheid aan de kaak stelt, is volgens minister Peper een klokkenluider. Er moeten serieuze aanwijzingen zijn voor ernstige misstanden en er mag geen sprake zijn van persoonlijk gewin. Naar de pers lopen mag nooit. Lekken is plichtsverzuim.

Dat schrijft minister Peper van Binnenlandse Zaken in de nota Integriteit van het openbaar bestuur. Hij heeft die dinsdag naar de Tweede Kamer gestuurd.

De informatie van de klokkenluider moet gaan over een ernstig strafbaar feit, een grove schending van de regels, misleiden van justitie, gevaar voor de volksgezondheid, veiligheid of milieu. Peper: 'Het gaat dus om zwaarwegende misstanden, niet om kritiek op de door de minister gemaakte beleidskeuzes.'

Gemeten naar deze maatstaven vallen bosjes ambtenaren af die lekten over benoemingen van burgemeesters. Hetzelfde geldt voor degenen die informatie doorspeelden over het besluit om Bouterse niet te arresteren in Brazilië en het niet aanmelden van Securitel-wetten in Brussel. Aangenomen dat het om ambtelijke lekken ging. Zij hoeven van Peper geen bescherming te verwachten .

Europees ambtenaar Van Buitenen heeft met zijn informatie over geldverspilling en vriendjespolitiek in de Europese Commissie de geuzennaam klokkenluider dik verdiend. Van Buitenen liep met zijn dossier naar de Groenen, die het in de publiciteit brachten. Niettemin verloor hij zijn baan in Brussel.

Hetzelfde overkwam RIVM-medewerker De Kwaadsteniet, nadat hij in het openbaar kritiek had geleverd op de kwaliteit van het milieuonderzoek van zijn instituut. Volgens Peper moeten zulke zaken intern worden aangekaart. Als de ongeruste ambtenaar geen gehoor krijgt, kan hij in de toekomst naar Commissie Integriteit Rijksoverheid stappen. Die zal tot slot haar bevindingen geanonimiseerd publiceren.

De meeste grote affaires kennen niet één, maar reeksen ambtenaren die in de loop der tijd - al dan niet onder druk - hun stukje van de puzzel aankaarten. Srebrenica, de El Al-ramp en de IRT-kwestie werden zo van een veenbrand tot een uitslaande fik. Het zuiverste voorbeeld van een klokkenluider is wellicht ABP-ambtenaar Hoevenagel, die in de jaren tachtig een zwartboek opstelde over de malversaties van zijn directeur beleggingen. Zijn initiatief leidde tot de omvangrijke ABP-affaire.

Meer over