' Een goed stuk maakt meer indruk dan een film'

ZONDAG GAAT in de Amsterdamse Stadsschouwburg Toneelgroep Amsterdam van documentaire maker Niek Koppen (44) IN PREMIERE. De DOCUMENTAIRE HANDELT over het vertrek van artistiek directeur Gerardjan Rijnders en het aantreden van Ivo van Hove bij HET toneelgezelschap EN wordt vanaf 13 mei in drie delen uitgezonden bij de NPS....

Het was een bewogen jaar...

'Ja. Na de fantastische kritieken op de voorstelling De Cid was het toneelgezelschap in zorgen omdat een voorstelling flopte en de Raad voor Cultuur adviseerde Toneelgroep Amsterdam te korten op hun subsidie. Dat is treurig maar daarmee ben je als filmmaker blij.'

Van Hove heeft het zwaar.

'Natuurlijk. Rijnders was de personificatie van Toneelgroep Amsterdam. Onder leiding van Ivo van Hove is de nieuwe zakelijkheid ingetreden. En zijn eerste voorstelling werd neergesabeld, maar dat is ook gebeurd met de eerste voorstelling van Rijnders.'

Je hebt wat met toneel?

'Ik heb veel gezien en een goed stuk maakt meer indruk dan een film. De nacht, de moeder van de dag dat in 1983 werd opgevoerd door het Publiekstheater is me altijd bijgebleven. Goed toneel maak je echt mee.'

Hoe was je backstage-ervaring?

'Als publiek ben je je niet bewust hoe vreselijk kwetsbaar toneelmakers en acteurs zijn. Als filmmaker herken ik de angst om iets van jezelf te moeten laten zien, maar op het toneel staan... daarvoor is veel moed nodig.'

En veel sigaretten.

'Er wordt inderdaad wat afgerookt in de film.'

Niet hoeven knippen waar je niet wilde?

'Nee, maar nu kunnen acteurs zich ook beter verschuilen voor de camera dan politici.'

't Was lastiger filmen dan je documentaire De keuken van Kok?

'Veel acteurs zijn toch meer gewend aan de camera.'

En gingen zich aanstellen, bedoel je?

'Sommigen in het begin wel. Ze waren zich erg bewust van mijn aanwezigheid. De PvdA'ers stonden onder druk van de verkiezingscampagne, vergaten snel dat er een camera bij was. Maar het is me opnieuw gelukt om mensen te laten denken: het is Niek maar. Die vertrouwen we.'

Die neemt toch nooit stelling.

'Ik vind het interessanter als de kijker zelf zijn conclusie trekt. Als het om een mening gaat in de kunsten, gaat het al snel over geld. Is wat zo'n toneelgezelschap neerzet 10 miljoen gulden subsidie waard? Je ziet in zo'n documentaire waaraan het wordt uitgegeven.'

Wat vind jij?

'Ja hoor.'

Ik bespeur twijfel.

'10 miljoen gulden is veel geld. Ik weet niet hoeveel een toneelgezelschap nodig heeft, maar ik vind het in elk geval heel belangrijk voor ons cultuurgoed dat er Nederlands toneel wordt gemaakt.'

't Gaat overigens goed met de Nederlandse documentaire.

'Gelukkig wel. Sinds een jaar of tien hebben de publieke omroepen ontdekt dat ze zich daarmee kunnen profileren, en het succes van het IDFA heeft daaraan ook bijgedragen. Het Amsterdams documentairefestival wordt beschouwd als het belangrijkste ter wereld, wat Cannes is voor de speelfilm.'

Genoeg werk aan de winkel?

'Zeker nu ik mijn eigen documentaireproductiebedrijf ben begonnen. Ik kan eindelijk doen waar ik van hou; me overal mee bemoeien en met meerdere documentaires tegelijk bezig zijn. Toneelgroep Amsterdam is onze tweede productie. The making of the revolution, over Milosevic die ten val is gebracht door de jongeren van Otpor, heeft onlangs bijna de prijs gewonnen op het Amnesty Film festival.'

Drama trekt je niet?

'Ik ben een fundamenteel documentairemaker. Ik lees ook liever de krant dan een roman.'

Een nuchter type?

'Ja.'

Niet nerveus voor negatieve reacties?

'Nee. Gerardjan en enkele acteurs hebben de film al gezien en hebben erg om zichzelf moeten lachen. Ze vinden het een getrouwe afspiegeling van wat zich in dat jaar heeft afgespeeld. Het is letterlijk een kijkje in de keuken.'

Je steekt je neus graag in andermans zaken.

'Zonder nieuwsgierigheid bereik je niks, en ja, als documentairemaker kom je nog eens ergens. Dat vind ik nou het leuke van mijn vak.'

Meer over