Een fluwelen handschoen met een ijzeren vuist

In 1994 liep Bill Clinton een blauw oog op waarvan hij zijn hele presidentschap last heeft gehad. Hij had zijn vrouw Hillary aan het hoofd geplaatst van een werkgroep die een volksverzekering tegen ziektekosten zou ontwikkelen....

Jan Tromp

Het Witte Huis heeft geleerd van het echec van de Clintons. Bush is behoedzaam. Voor zijn omwenteling van het stelsel van sociale zekerheid vertrouwt hij niet blind op de Republikeinse meerderheid. Alles is bespreekbaar, zei hij woensdagavond in zijn State of the Union.

Hij haalde er Democratische kopstukken aan die eerder suggereerden de pensioengerechtigde leeftijd te verhogen. Of de uitkeringen niet langer te koppelen aan de stijging van de welvaart, maar aan de (lagere) stijging van de prijzen. Of de rijken niet meer of aanzienlijk minder te laten meedelen in de sociale voorzieningen.

Alles is bespreekbaar. Bush bouwde aan bewegingsvrijheid. Maar tegelijk was zijn flexibiliteit even groot als in de uitspraak van Henri Ford: elke kleur is goed, als het maar zwart is. De president woensdagavond tot het Congres: 'U en ik delen een verantwoordelijkheid. (...) We moeten social security voorgoed gezond maken en die opdracht niet laten sloffen.'

De Democraten willen van geen crisis in het stelsel weten. Veel Republikeinen hebben hun aarzelingen. Bush wil wel meebuigen, maar hij wil vooral niet wijken. Hij draagt een fluwelen handschoen. Met daarin een ijzeren vuist.

De dag na zijn inauguratie op 25 januari zei hij zich goed te realiseren dat mensen nerveus worden van omwentelingen. Bush: 'Als je aan social security komt, wordt gezegd, dan wordt het je politieke dood. Ik heb het Amerikaanse volk gezegd dat het mijn werk is te confronteren en onderwerpen niet te laten weglopen. (...) Ik voel me aangemoedigd door eerdere ervaringen te geloven dat het mogelijk is grote dingen te doen in Washington DC.' De New York Times omschreef het fenomeen gisteren als 'zijn instinct om de bal rollend te houden, zo lang hij kan'.

Bush is een president die werkt aan zijn plek in de geschiedenis. Woensdagavond gaf hij enigszins inhoud aan zijn grote woorden over een wereld vrij van tirannie door het autocratische Saudische koningshuis direct aan te spreken: luister meer en beter naar jullie bevolking. De Republikeinse senator John McCain zei later: 'Het deed me aan Ronald Reagan denken die tegen de Russen zei: haal die muur nou weg.'

In de binnenlandse politiek bouwt Bush, ook al tegen de heersende scepsis in, aan de ideologie van persoonlijke rijkdom en individuele verantwoordelijkheid. Hij kondigde woensdag de afbraak aan van 150 regeringsprogramma's. 'Het principe is helder', zei hij. 'Dollars van de belastingbetaler moeten verstandig besteed worden of helemaal niet.'

Bush is een handelsreiziger. Hij komt graag aan de deur en hij laat zich niet gemakkelijk wegsturen. Vier jaar geleden moest hij ermee genoegen nemen dat zijn belastingverlaging van honderden miljarden tijdelijk zou zijn. Nu maakt hij deze permanent. Niemand die denkt dat het is tegen te houden.

Bij elkaar toont Bush een president te zijn die vastbesloten is de bakens te verzetten en die een Republikeinse meerderheid wil vestigen voor tenminste een paar generaties. Een groot project dat hoe dan ook zeer bedreigend moet zijn voor de Democraten.

Meer over