interviewcrimefighter Nicola Gratteri

Een familielid als advocaat is ook in Italië een probleem: ‘Die leent zich voor nét iets meer’

Een familielid dat als advocaat en boodschapper optreedt, zoals Youssef T. deed voor zijn neef Ridouan T., is in de Italiaanse maffiabestrijding een bekend probleem. Het is niet te voorkomen maar kan uiterst schadelijk zijn, weet aanklager Nicola Gratteri, maar: ‘Het familielid als advocaat is niet het echte probleem.’

Vanuit de cel van de verdachte is de nieuwe bunker te zien waar het megaproces tegen leden van de Ndrangheta-mafia gehouden zal worden. Beeld AFP
Vanuit de cel van de verdachte is de nieuwe bunker te zien waar het megaproces tegen leden van de Ndrangheta-mafia gehouden zal worden.Beeld AFP

‘Elke Ndrangheta-familie heeft wel een paar advocaten. Dat is handig, net zoals elke maffiafamilie een paar dokters heeft’, reageert maffia-aanklager Nicola Gratteri op het nieuws dat Youssef T., advocaat en neef van Ridouan T., boodschappen van de crimineel uit de gevangenis doorgaf. Maandag werd bekend dat zijn voorarrest met veertien dagen wordt verlengd.

In Italië is het dus niet ongebruikelijk dat maffiosi verdedigd worden door een vader, broer, neef of zoon. Voor de misdaadbestrijding maakt het uiteindelijk niet heel veel uit, meent Gratteri. De openbaar aanklager van Catanzaro is de bekendste crimefighter van Italië. Hij leidt een megaproces tegen de Ndrangheta, de maffia uit zijn thuisregio Calabrië die de Europese cocaïnemarkt domineert, en schreef talloze boeken over de georganiseerde misdaad.

‘Ook advocaten die geen familie zijn spelen voor boodschapper’, verzucht Gratteri. Maffiabazen stellen hun juridisch team vaak samen met bredere doeleinden in hun hoofd dan alleen een zo sterk mogelijke verdediging, legt hij uit. Een advocaat kan ook heel goed een ander oogmerk hebben. ‘Men verbaast zich wel eens over de keuze voor een weinig competente advocaat, maar die leent zich vanuit ethisch oogpunt dan waarschijnlijk makkelijker voor zulke zaken.’

Zo werd er een paar weken geleden nog een Siciliaanse advocaat gearresteerd voor het doorgeven van een briefje van een Cosa Nostra-cliënt, die zijn clan wilde instrueren over de juiste investeringen. Soms gaat het zelfs zover dat advocaten boodschappen van de ene gevangene aan de andere doorgeven, weet Gratteri. Ook in het megaproces dat hij zelf leidt, waarin honderden leden van de Ndrangheta terechtstaan, heeft een aantal verdachten een familielid als raadsman.

Te comfortabele gevangenis

Want hoewel de maffiabestrijding in Italië veel meer mankracht, opsporingsmogelijkheden en wettelijke bevoegdheden heeft dan in Nederland, weigeren ook Italiaanse juristen te tornen aan het recht op de vrije keuze van een advocaat. ‘Het recht op verdediging is heilig en onschendbaar’, zegt Gratteri beslist. ‘Bovendien is het familielid als advocaat niet het echte probleem.’

Na de moord op Peter R. de Vries wees hij in de Volkskrant al eerder op wat volgens hem wél het echte probleem van de Nederlandse maffiabestrijding is. ‘Te lage straffen en een veel te comfortabele gevangenis’, herhaalt Gratteri ook nu. Dat geldt volgens de jurist niet alleen voor Nederland, maar voor de meeste Noord-Europese landen. ‘Zelfs als je met een enorme hoeveelheid drugs gepakt wordt, is de strafmaat heel laag vergeleken met Italië. En de gevangenis zelf schrikt ook niet af.’

In de Italiaanse cel zijn de omstandigheden in het algemeen een stuk minder aangenaam, maar dat geldt zeker voor veroordeelde maffiosi. Eén van de belangrijkste Italiaanse antimaffia-instrumenten is het artikel 41-bis, dat een veel strenger gevangenisregime voorschrijft voor wie deel uitmaakt van de maffia. De criminelen worden geheel afgesloten van de buitenwereld: ze mogen niet bellen, hun vrouw niet ontvangen en zelfs geen enkel contact hebben met medegevangenen.

Ja, geeft Gratteri toe, bij het opleggen van 41-bis offer je ook mensenrechten van gevangenen op. Niet voor niets sprak het Europees Hof voor de Rechten van de Mens zich al verschillende keren uit tegen het Italiaanse gevangenisregime. Toch blijft Gratteri een fel verdediger: ‘De veiligheid van het land weegt in dat geval inderdaad zwaarder dan hun privacy. We hebben het hier over mensen die de openbare veiligheid zwaar in gevaar hebben gebracht.’

De advocaat is dan hun enige overgebleven levenslijn, waar de zware criminelen vaak optimaal gebruik van weten te maken. Daarvoor hoeft een raadsman geen bloedverwant te zijn, maar het geeft wel een extra voordeel, ziet ook Gratteri. ‘Een familielid begrijpt toch sneller en beter wat de bedoeling is en leent zich vaak voor nét iets meer.’

Meer over