'Een echtscheiding, dat overkomt mij toch niet'

Wie zijn die drie miljoen vrouwen die volgens minister Bussemaker te afhankelijk zijn van hun man? Onderzoekster Saskia de Hoog zocht het uit.

VAN ONZE VERSLAGGEEFSTER MARJON BOLWIJN

'Het is een diverse groep, deze drie miljoen vrouwen, maar twee kenmerken vallen op: hoe ouder, hoe groter het aantal vrouwen dat financieel niet op eigen benen kan staan. Verder neemt het aantal toe zodra vrouwen kinderen krijgen, vanaf hun dertigste. Van de vrouwen tussen 60 en 65 jaar is slechts 23 procent economisch zelfstandig. Deze vrouwen zijn opgegroeid in de tijd dat ze moesten stoppen met werken zodra ze kinderen kregen of hadden van huis uit meegekregen dat dat normaal was. De vrouwen die wel hun eigen broek kunnen ophouden zijn vaak jong, alleenstaand of kinderloos.'

Is er een verschil tussen laag- en hoogopgeleide vrouwen?

'Ja, de vrouwen die niet economisch zelfstandig zijn, zijn vaker laagopgeleid. Onder deze groep is thuis blijven voor de kinderen vanzelfsprekender. Degenen die wel werken hebben vaak een laagbetaalde baan waardoor ze niet economisch zelfstandig kunnen zijn. Voor een hoogopgeleide vrouw is het makkelijker om zelfs met een deeltijdbaan al genoeg te verdienen. Laagopgeleiden hebben van huis uit ook minder meegekregen dat een vrouw net zo goed hoort te werken. De opvoeding speelt een belangrijke rol in de keuze van vrouwen om wel of niet te werken.'

Opvallend is dat veel van de 3 miljoen vrouwen op een roze wolk leven.

'Ze staan er niet bij stil dat ze financieel heel kwetsbaar zijn mocht het inkomen van hun man wegvallen. Ze denken dat een echtscheiding, overlijden of arbeidsongeschiktheid hen niet overkomt. Vooral met een echtscheiding houden ze geen rekening. Er alleen al over nadenken vinden ze een motie van wantrouwen jegens hun partner. Of, zoals een vrouw het zei: 'Als je daarmee bezig gaat, betekent het dat je niet goed in je huwelijk zit.'

Wegkijken van de realiteit dat één op de drie huwelijken stukloopt?

'Uit onderzoek blijkt dat een man er na een echtscheiding gemiddeld 7 procent in inkomsten op vooruit gaat, een vrouw gaat er 23 procent op achteruit. Scheiden is een doemscenario dat wordt weggestopt.'

Daarom vindt maar liefst driekwart het niet nodig financiële afspraken te maken mocht het doemscenario werkelijkheid worden.

'Dat is inderdaad een grote groep. Romantiek van een relatie en zakelijkheid gaan niet samen. Dat zie je al bij jonge stellen die gaan trouwen. Ze denken uitvoerig na over de gastenlijst, kleding en locatie maar verdiepen zich zelden in de zakelijke kant.'

U heeft alle vrouwen gevraagd wat ze gaan doen, mocht het inkomen van hun man wegvallen.

'De meerderheid zegt een baan te gaan zoeken of, als ze parttime werken, meer uren te gaan werken. Dat noem ik onrealistisch optimisme. Zeker voor de vrouwen die lang geen betaald werk hebben gehad, zal het moeilijk zijn een baan te vinden. Als ze al iets vinden, zal het laagbetaald werk zijn, waarvan het moeilijk rondkomen is. Meer uren werken, blijkt in de praktijk ook niet eenvoudig.'

Is economische afhankelijkheid een generatiekwestie, dus een uitstervend fenomeen?

'Voor jonge vrouwen is het normaler een eigen inkomen te verdienen. Steeds meer vrouwen blijven werken zodra ze kinderen krijgen. Maar nog één op de tien stopt volledig. En van alle vrouwen met een baan verdient eenderde minder dan 880 euro netto per maand met deeltijd werk en die vrouwen zijn dus niet economisch zelfstandig. Een uitstervend fenomeen is het dus niet.'

Minister Jet Bussemaker heeft veel over zich heen gekregen met haar kritiek op financieel afhankelijke vrouwen.

'Het is goed dat ze dit onderwerp weer op de agenda heeft gezet, want veel vrouwen zijn kwetsbaar doordat ze economisch afhankelijk zijn. Het is jammer dat het is uitgelopen op een partijtje moddergooien. Het zou beter zijn te zoeken naar oplossingen: hoe kunnen we onze samenleving zo inrichten dat meer vrouwen een eigen inkomen zullen verdienen?'

Wat zijn oplossingen?

'Om te beginnen zal de overheid een samenhangende langetermijnvisie moeten ontwikkelen op hoe we onze samenleving zo kunnen inrichten dat werk en zorg kunnen worden gecombineerd. Goede en betaalbare kinderopvang is belangrijk. Daarnaast moeten vrouwen bewust worden gemaakt van het belang van economische zelfstandigheid. Niet met doemscenario's over echtscheiding, want dat raakt hen kennelijk niet. Het onderwijs kan een belangrijke rol spelen.'

De timing voor dit debat is wat ongelukkig; de crisis maakt het niet makkelijk werk te vinden.

'En het is ook nog eens zo dat door de bezuinigingen van de overheid vooral veel vrouwen hun baan verliezen. Bij de overheid, de kinderopvang en de thuiszorg. In de laatste sector verdwijnen 50 duizend banen. Het ontbreekt aan een samenhangende visie om de arbeidsparticipatie van vrouwen te bevorderen. Hoe kun je verwachten dat moeders zonder werk aan de slag gaan met een zwalkend beleid voor kinderopvang?'

MINDER DAN 880 EURO PER MAAND

Economisch zelfstandig is iedereen die maandelijks 70 procent of meer verdient van het netto minimumloon (880 euro). Dit gaat op voor 52 procent van de vrouwen van 20 jaar en ouder. Namens Atria, kennisinstituut voor emancipatie en vrouwengeschiedenis in opdracht van DeltaLloyd Foundation, deed Saskia de Hoog onderzoek onder ruim 1.300 vrouwen die niet economisch zelfstandig zijn: vrouwen zonder werk, met een bijstandsuitkering of met een kleine deeltijdbaan.

undefined

Meer over