Column

Een criticus kijkt niet voor zijn lol, maar voor zijn werk

Kijken als een criticus: vaak zit hij de liefhebber alleen maar in de weg.

'Het succes van Humberto's RTL Late Night erkende ik niet op tijd,' aldus Jean Pierre Geelen. Beeld ANP
'Het succes van Humberto's RTL Late Night erkende ik niet op tijd,' aldus Jean Pierre Geelen.Beeld ANP

Dat is dus het leuke aan lezers die vragen stellen: ze willen alles weten, ook wat je jezelf nooit had afgevraagd. Naar hoeveel tv-toestellen kijkt u tegelijk, is er zo een die vaker langskwam.

Leefde Nico Scheepmaker nog maar. Mijn verre voorganger van de persdienst GPD verrichtte zijn werk in de gelukzalige omstandigheid dat de televisie slechts twee zenders uitstraalde: Nederland 1 en 2. O, zoete zwoele jaren zeventig. Met twee toestellen boven op elkaar kon Scheepmaker het complete aanbod volgen. Buitenland bestond nog niet. Ga er maar aan staan, met de huidige meer dan honderd (digitale) kanalen die de gemiddelde huiskamer overspoelen.

Droom, daad en praktische bezwaren: een enkel toestel (met interactief abonnement) volstaat, de laptop doet de rest. Leve Uitzendinggemist.nl (pardon: NPO.nl) en de - waarom toch zo moeizame? - mogelijkheden van commerciële zenders om programma's terug te zien. Steeds vaker al direct na uitzending. Wie het relletje of die ene emotionele uitbarsting in DWDD heeft gemist (en er notie van kreeg via bijvoorbeeld Twitter, een onmisbare signaalversterker voor de jachtige kijker), kan er vaak enkele minuten later al getuige van zijn. Handig ook voor de criticus die een citaat woordelijk wil kunnen uitschrijven of decor, setting en non-verbale communicatie nog eens wil bestuderen.

Wat bepaalt de keuze voor een te bespreken tv-programma, wilde Inge de Jong uit Lent weten. Persoonlijke voorkeur? De Volkskrantlezer? Actualiteit?

Het antwoord: alledrie.

Dat de Volkskrantlezer niet elke dag zit te wachten op een gedegen analyse van SBS Utopia, laat zich raden. En dat is maar goed ook. De actualiteit is vaak leidend, al is het maar - naast de 'echte' actualiteit van het nieuws - de televisieactualiteit. Die ene belangwekkende documentaire, het nieuwe veelbelovende spelprogramma, de wekelijkse comedy, overzichtelijk in een tijdtabel: het zijn de reddingsboeien van de criticus die zich drijvende moet zien te houden.

De start van een nieuw, veelbesproken programma vraagt nogal eens om snelle beschouwing. Niet altijd is het terecht een programma na de eerste aflevering 'definitief ' af te rekenen, maar naarmate de publiciteitsmachine vooraf op hogere toeren heeft gedraaid en de verwachtingen hoger gespannen worden, groeit de urgentie om na de eerste aflevering al een oordeel te vellen. Daarnaast hebben zenderbazen zelf ook lang niet meer het geduld van ooit om een programma de kans te geven een eigen toon en publiek te vinden.

Lang niet altijd gaat dat goed. Mea culpa: ik zag niet bij de start van RTL Late Night dat Humberto Tan hier een totaal eigen sfeer en aanpak neerzette die een groot, eigen publiek zou grijpen. Maar ook de beroepskijker is geen tv-ziener, en er bestaat zoiets als voortschrijdend inzicht.

En wat betreft de persoonlijke voorkeuren: enige arbeidsvreugde mag ook een tv-recensent niet worden ontzegd. Een criticus kijkt niet voor zijn lol, maar voor zijn werk. Hij zit de liefhebber vaak in de weg.

Zo keek de mens in mij maandag uit naar een nieuwe dagelijkse reeks Autumnwatch, dat weer op beginnen stond op BBC2. Natuur-tv, live vanuit het Schotse Caerlaverock bij een kampvuurtje verslagen met het enthousiasme van een voetbalcommentator. Een puur particulier genoegentje van de heikneuter. Ik ga het volgen, maar zal geen letter over schrijven hoe ik wéér genoot van de live gevolgde wilde zwanen, muizenfamilies en naaktslakken. Want dat wilt u niet weten.

Meer over