Een coup, maar nu wellicht tégen het leger

In Turkije, waar de strijdkrachten tot minder dan tien jaar geleden nooit op een coup meer of minder hebben gekeken, is het weinig verrassend dat het woord te pas en te onpas wordt gebruikt....

Eric Outshoorn

Maar nu is Turkijes meest gerespecteerde institutie zelf hetslachtoffer van een coup. Althans, dat zegt oppositieleider Deniz Baykalvan de Republikeinse Volkspartij, nooit te beroerd om een rel te trappenals dat zijn politieke doeleinden ten goede kan komen.

In het middelpunt staat generaal Yasar Büyükanit, hoofd van delandmacht. Deze hardliner is de gedoodverfde opvolger van de als gematigdbekend staande generaal Hilmi -zkök, stafchef van de strijdkrachten ende hoogste militair.

Büyükanit is het doelwit geworden van openbaar aanklager FerhatSarikaya uit de oostelijke stad Van. Sarikaya verdenkt de generaal achterde oprichting van een geheime contra-terreureenheid te zitten die inZuidoost-Turkije de Koerdische afscheidingsbeweging PKK moet bestrijden.Verder wordt hij beschuldigd van beïnvloeding van de rechterlijke macht.

De zaak kwam aan het rollen nadat in november vorig jaar een bomaanslagwas gepleegd op een boekhandel in het zuidoostelijke bergstadje Semdinli,waarbij een dode viel. Het publiek wist de drie veronderstelde daders opte pakken. Het bleken leden van de inlichtingendienst van de paramilitaireGendarmerie.

Ofschoon de autoriteiten het eerst deden voorkomen dat de aanslag wasgepleegd door de PKK - net een aanslag een week eerder op eenappartementencomplex waar veel militairen wonen - bleek die beweringonhoudbaar. Snel werd gezegd dat de aanslag het werk was van enkeleindividuen, wellicht overijverige militairen.

Maar ook daaraan werd openlijk getwijfeld. Mensenrechtenactivist AkinBirdal zei tegen de Volkskrant dat het leger 'op heterdaad is betrapt'.Generaal Büyükanit versterkte dat idee door op te merken dat een van degearresteerde onderofficieren een gewaardeerde kracht was. En dat, zeiaanklager Sarikaya met gevoel voor drama, is een regelrechte inmenging inhet juridisch proces.

Het inzetten van een contra-terreureenheid tegen de PKK is niet nieuwen dus niet onaannemelijk. Halverwege de jaren negentig werd de zogehetenTurkse Hizbollah uit geheime regeringsfondsen gefinancierd en ingezettegen de PKK.

Oppositieleider Baykal suggereert dat de regerende AK-partij vanpremier Tayyip Erdogan achter de 'actie beschadiging Turkse strijdkrachten'zit. De AKP heeft zijn wortels in de politieke islam en wordt daarom diepgewantrouwd door het seculiere establishment, waar Baykal ook deel vanuitmaakt.

Büyükanit staat pal voor de waarden van de seculiere republiek, endaarom wil de AKP voorkomen dat hij de hoogste militair wordt, denktBaykal. Al eerder zou de AKP hebben geprobeerd -zkök te bewegen langeraan te blijven.

De onderliggende suggestie is dat de AKP Turkije sluipenderwijs trachtte islamiseren. In het parlement zei Baykal dat er een 'coup tegen destrijdkrachten' wordt gepleegd, waarbij zelfs de rechterlijke macht wordtmisbruikt.

Hij beschuldigde aanklager Sarikaya ervan een eigen agenda te hanterenin dat proces van islamisering. Deze heeft ook een rechtszaak wegenscorruptie aangespannen tegen de seculiere rector magnificus van deuniversiteit in Van, prof. Yücel Askin. Baykal denkt dat de aanklagerAskin wil uitschakelen, zodat de islamisten de universiteit kunnenovernemen.

Premier Erdogan en minister Abdullah Gül van Buitenlandse Zaken zijnin de bres gesprongen voor de generaal. Sommige mensen trachten een crisiste creëren tussen de regering en de strijdkrachten, verklaarde hij. 'Erzijn een paar ongelukkige zielen die munt uit een crisis trachten teslaan', wees Erdogan Baykal terecht. 'Ik veroordeel, ik vervloek dezepogingen'.

Ook de militairen zijn onrustig en boos. Opperbevelhebber -zkökconfereerde met de rest van de militaire top en daarna met premier Erdoganen president Sezer. De generale staf kwam met een korte verklaring datTurkse opperofficieren slechts kunnen worden berecht door militaireautoriteiten en niet door burgers.

De jongste crisis is slecht nieuws voor Erdogan. Zijn regering wordtal weken geplaagd door hardnekkige verhalen dat de minister van Financiënverwikkeld zou zijn in een corruptieschandaal. Tel daarbij op het eeuwigeprobleem Cyprus en de anti-Turkse acties door EU-voorzitter Oostenrijk, endan wordt duidelijk dat de premier tussen het brandjes blussen door aanregeren nauwelijks toekomt.

Eric Outshoorn

Meer over