Een clash van twee wielerculturen

De zon scheen al maanden stralend en de hemel was nooit zo blauw geweest. Eindelijk dacht Gerrie van Gerwen bij de Duits-Italiaanse formatie Milram, of de Italiaans-Duitse al naar gelang in welk land je vertoeft, greep op zijn ploeg te krijgen....

Marije Randewijk

Op de dag dat de sprinter in de Italiaanse ronde met zijn 22ste ritzege de legendarische Fausto Coppi achterhaalde, kreeg Van Gerwen ’s avonds telefoon van teammanager Gianluigi Stanga. De andere sprinter van de ploeg, Erik Zabel, had de Ronde van Catalonië verlaten om thuis met vrienden en oud-collega’s over doping te praten en een persconferentie te geven. Van Gerwen: ‘Zeg je dan: nee, dat mag niet? Natuurlijk niet, zeker niet tegen Zabel. Goed, doe maar, hebben wij gezegd.’

Een dag later zat de sprinter op het hoofdkantoor van T-Mobile, het vroegere Telekom, en bekende hij in aanwezigheid van honderden journalisten en rechtstreeks op de Duitse tv voor de Tour van 1996 epo te hebben genomen.

‘Wij waren compleet verrast’, zegt Van Gerwen. ‘De hele bijeenkomst was georkestreerd door T-Mobile. Zabel werd gepresenteerd als een verlengstuk van die ploeg. Daar waren we behoorlijk pissig over.’

Amper een maand later raakte teammanager Stanga zelf in opspraak na een opzienbarend interview van Der Spiegel met de Duitse prof Jörg Jaksche. Stanga zou in zijn vorige ploegen renners hebben aangezet tot het gebruik van prestatiebevorderende middelen. De Italiaan, in het bezit van de Protourlicentie van de ploeg, blijft nu – noodgedwongen – weg uit de Tour. Evenals Petacchi.

Diens affaire was voor de ploeg de grootste slag in het gezicht. De Italiaan testte tijdens de Giro positief op het gebruik van salbutamol, een middel tegen astma waarvoor hij een medisch attest heeft. Maar zijn waarde zat boven de toegestane grens. De aanklager van het Italiaanse Olympisch Comité (CONI) heeft een schorsing van één jaar tegen de 33-jarige renner geëist.

De hemel is daardoor inktzwart geworden boven Milram, hoewel Van Gerwen zegt dat zijn sponsor nooit over een voortijdig afscheid van het wielrennen heeft gesproken. Het bedrijf stapte in de sport toen doping al een thema was. De risico’s waren bij iedereen bekend.

‘Ze hebben zich er ook aan gecommitteerd het probleem te helpen oplossen. Ze hebben niet voor niets 150 duizend euro overgemaakt aan het Duitse antidopingbureau.

‘Natuurlijk is de zaak Petacchi een flinke kras op de ziel. Bij een nieuwe dopingzaak schudt het team op zijn grondvesten, dat kan ik je wel vertellen. Dan zal het waarschijnlijk consequenties hebben. Misschien stappen ze er dan niet uit, maar die overweging zal zeker worden gemaakt.’

Van Gerwen is bezig aan zijn tweede jaar bij de Duits-Italiaanse alliantie die sinds 2006 actief is in het peloton. Oorspronkelijk zou hij er slechts verantwoordelijk zijn voor de interne communicatie. Maar nog voordat de renners hun eerste wedstrijd reden, was de Brabander al commercieel manager.

In de huidige Tour is hij door de afwezigheid van Stanga ook nog eens teammanager en ploegleider. Afgelopen woensdag volgde hij overdag de route van het peloton en belde hij ’s avonds met de directie van Milram om uit te leggen waarom de Duitse zenders ARD en ZDF niet langer live-uitzendingen van de etappes op televisie brachten.

Hij was er zelf bij toen op 14 juni het ultimatum tijdens een rondetafelgesprek aan de ploegen werd meegedeeld. Het gebeurde na de traditionele werkvergadering over de Tour met de twee zenders. Daarin wordt door de ARD en de ZDF altijd gedetailleerd doorgesproken wat ze van de drie Duitse ploegen verwachten.

‘Tijdens de slotdiscussie hebben ze gezegd: als er sprake is van een dopingaffaire tijdens de Tour, dan stoppen we de uitzending. Wij mochten reageren en hebben gevraagd hoe ze dachten consequent te kunnen blijven, bijvoorbeeld bij de Olympische Spelen. Ze gaven toe dat ze wel inzagen dat dat een probleem kon worden, maar zeiden ook: wij behouden ons het recht voor dit te doen.’

Dus waren na de positieve dopingcontrole van Patrik Sinkewitz de poppen aan het dansen. ‘Ze konden niet anders, anders zouden ze hebben gebluft. Ik zie zoiets bij de NOS nog niet gebeuren, maar daar hebben ze ook geen eigen researchafdeling over doping, bij de ARD wel.

‘In Duitsland is een beweging in gang gezet, het is een draaikolk waar ze zelf niet meer uitkomen. Er is een omslag gekomen. Zo van: iedereen gebruikt dope, dope is slecht en dopegebruikers zijn bedriegers. Ze rollen van het ene uiterste in het andere. Je ziet het ook bij de UCI, die zit in dezelfde draaikolk. Daar hebben ze ook niet vermoed dat het zo’n wending zou nemen.

‘De sport wil een bepaald imago creëren waarbij alles zuiverder moet zijn dan water. Ik vind het een goede ontwikkeling. Wielrennen is een gemedicaliseerde sport geweest, al vanaf de jeugd.’

Zo is Van Gerwen bijvoorbeeld tegenstander van de medische attesten die in de sport worden verstrekt. Hij heeft het ook tegen Petacchi gezegd. Een renner die last van astma heeft, moet maar leren leven met het feit dat hij geen topprestaties kan leveren.

‘Ik stel me kwetsbaar op, het klinkt alsof ik de pastoor uit wil hangen. Maar draai het eens om? Door al die attesten is er alleen maar meer onduidelijkheid gekomen. Iemand heeft iets te veel nanogram salbutamol gebruikt en we hebben meteen een dopingprobleem. Het gebruik van attesten brengt met zich mee dat je kans loopt op imagobeschadiging. Dan zeg ik: nee, we hebben een weg gekozen in de wielersport en die moeten we dan ook constant volgen.

‘Petacchi was boos toen ik hem belde nadat ik had gehoord over zijn problemen. Dat ik het met hem erover wilde hebben, begreep hij niet. Het ging in zijn ogen nergens om, zijn trots was gekrenkt toen ik erover begon. Maar het is toch logisch dat ik zijn kant van het verhaal wil horen?’

Het is het verschil tussen noord en zuid in de wielersport dat notabene op het kantoor van Van Gerwen in St.-Oedenrode op scherp werd gezet. Van Gerwen nodigde er begin dit jaar een gemêleerd wielergezelschap uit om over de sport te discussiëren met Pat McQuaid. De voorzitter van de internationale bond UCI deelde de wielerwereld op in twee kampen, ‘de Angelsaksen en de maffiose Zuid-Europeanen’.

De landen van het eerste kamp stonden symbool voor vernieuwing en vastberadenheid in de strijd tegen doping. De maffia uit vooral Spanje en Italië was conservatief en hardleers. Van Gerwen kan zich vinden in de tweedeling van McQuaid. ‘Er wordt in zuidelijke landen anders tegen de huidige problemen aangekeken dan in noordelijke landen. Om die feiten kun je niet heen.’

Hij ondervindt het bij Milram dagelijks aan den lijve. Hij probeert er de oude en nieuwe wielercultuur met elkaar te verenigen. ‘De Italianen bij ons snappen niet wat de Duitsers met hun harde antidopingstrijd willen bereiken. Door het uit te leggen, bewegingen te verduidelijken, beginnen ze het voorzichtig te begrijpen.

‘In Duitsland was de bekentenis van Zabel een gigantisch thema. In Italië vonden ze dat gedoe maar stom. Waarom blijf je daar nog zo lang over doorzeuren? Het is toch fantastisch wat die jongen heeft gepresteerd in zijn carrière? Waarom moet je hem over dat ene blijven lastigvallen?’

‘Door de Duitse invloed ben ik ook anders gaan denken. Mijn ogen zijn opengegaan. We hebben ons eraan gecommitteerd dat het zuiver moet, en tegelijkertijd proberen we de oude cultuur in stand te houden. Niet in de volle breedte, maar wel als het ons uitkomt. Dat is in de noordelijke landen anders dan in de zuidelijke.

‘We hebben jaren een cultuur in stand gehouden waar we blind voor waren. We dachten helemaal niet dat we dingen fout deden. We wisten helemaal niet meer wat goed of fout was.

‘Ik vergelijk het altijd met de cultuur in een groot bedrijf. Op een gegeven moment nemen de werknemers pennen, papier of nietmachines mee naar huis. Voelen die dat allemaal als stelen? Nee, maar dat is het wel.

‘Het is het verschil tussen de Duitsers en de Italianen. Italianen nuanceren alles. Die hebben hele oude wortels in het wielrennen, daar zit een bedrijfscultuur die heel anders is dan in onze angelsaksische cultuur.

‘In Duitsland zijn we veel opener in hoe we met sommige dingen omgaan. Wij worden gestimuleerd transparant te zijn, want dat biedt ons extra kansen. In Italië kennen ze dat veel minder, daar doen ze graag aan achterkamertjespolitiek. Het is geen sinecure om alles duidelijk te krijgen met Italianen.

‘Als ik een Italiaan zeven keer om iets vraag, zegt hij: ik neem het volgende week wel mee, en dan brengt hij 30 procent mee. In Duitsland zeggen ze: wacht even dan kopieer ik het voor je.’

Van Gerwen kiest in het cultuurverschil geen partij. Milram heeft zich ook niet aangesloten bij de zelfbenoemde vertegenwoordigers van ‘het nieuwe wielrennen’, waartoe wel de Duitse collega’s van T-Mobile en Gerolsteiner behoren. ‘Dat kiezen van links of rechts, daar houd ik niet van. Ook met degenen die het fout doen, zou ik het liefst om de tafel blijven zitten.’

Hij heeft onlangs bij McQuaid gepleit voor de instelling van een zogenoemde waarheidscommissie, waarin mensen zonder politieke bijbedoelingen plaatsnemen. ‘Daar kan iedereen uit het wielrennen zijn biecht doen, groot of klein. En dan moet die maar besluiten of mijnheer D. alleen nog maar dranghekken mag plaatsen in de wielersport.

‘Ik was niet tegen de bekentenis van Zabel. Ik vind dat hij moet doen wat zijn hart ingeeft. Iedereen moet de gelegenheid krijgen zijn verhaal te vertellen. Als we niets doen, weet je zeker dat het een veenbrand blijft.

‘Of Petacchi en Stanga er hun ware verhaal zouden doen? Dat weet ik niet. Die vraag stel ik mezelf niet. Nog dommer, ik heb Stanga helemaal niet gevraagd wat hij vroeger heeft gedaan. Misschien ben ik ook wel een beetje Italiaans.’

Stanga keert na de Tour zeer waarschijnlijk terug bij de ploeg. Hij is immers de man met de licentie en degene die met zijn bedrijf de renners betaalt. ‘Ik zie geen reden waarom hij bij Milram wegmoet. Ik heb hem zelf bij de ploeg gehaald. Als iemand vertrouwen in hem heeft, ben ik het.’

Van Gerwen wil ook Petacchi niet onmiddellijk veroordelen. Als de disciplinaire commissie van de Italiaanse bond maandag zijn schorsing van een jaar overneemt, moet hij volgens de Protourreglementen worden ontslagen bij Milram. Van Gerwen houdt liever nog een slag om de arm.

‘In het contract staat: wie dopet vliegt eruit. Maar is wat Petacchi heeft gedaan nou doping? Daar worstel ik mee. De Duitsers zullen zeggen dat ze geen keuze hebben, maar de Italianen zullen erover willen praten.’

Op die splitsing zal Milram nog wel even blijven staan, meent Van Gerwen. Door alle problemen heeft hij nog altijd niet volledig greep op zijn ploeg. ‘Het gaat erom twee culturen zo samen te laten werken dat de sponsor het maximale resultaat haalt. We hebben niet de gemakkelijkste weg gekozen. Maar ik ga nog net zo graag naar mijn werk. Ik houd van deze sport en dat blijft zo.’

Meer over